سیمان به دنبال بازاری جدید

سیمان به عنوان یکی از مهمترین محصولات صنعتی و مصالح ساختمانی کشور و به دلیل قدمت بالا و نقشی که در انجام طرحهای عمرانی و زیرساختی کشور ایفا می کند، همواره مورد توجه برنامه ریزان اقتصادی و دولتمردان کشور بوده

کد خبر: ۱۳۴۶۰۶

و در عین حال حمایت و توسعه این صنعت از گذشته تاکنون پیوسته در برنامه های دولتها لحاظ شده است.
افزایش مصرف سیمان و فرآورده آن که در سالهای اخیر نمود عینی یافته ، اهمیت جایگاه صنعت سیمان را دوچندان کرده و این صنعت را در زمره صنایع راهبردی کشور قرار داده است. به گونه ای که براساس برآوردهای صورت گرفته ، متوسط رشد سالانه مصرف سیمان در ایران در دهه های اخیر از نرخ رشد اقتصادی کشور فراتر رفته و مصرف سرانه آن همواره سیر صعودی داشته است.
در سالهای پیش از پیروزی انقلاب اسلامی همگام با تدوین برنامه های عمرانی کشور، توسعه صنعت سیمان نیز جزو برنامه های دولت بود و حمایت هایی نیز از این صنعت مادر صورت گرفت. به گونه ای که در این سالها تمایل بخش خصوصی به سرمایه گذاری در تولید سیمان بالا رفته و بسیاری از واحدهای تولیدکننده سیمان به بخش خصوصی تعلق دارد.
در سالهای پس از انقلاب نیز به دلیل ملی شدن واحدهای تولیدی ، شمول قانون حفاظت صنایع ایران بر کارخانه های سیمان و خروج مالکان و سرمایه گذاران اصلی ، روند تولید و سرمایه گذاری در صنعت سیمان کشور تا حدودی متوقف شد یا با کندی صورت گرفت ؛ اما در سالهای بعد روند حمایت دولت و گسترش توان تولید این صنعت با تکمیل طرحهای نیمه تمام پیش از انقلاب و آغاز طرحهای جدید تداوم یافت.

ظرفیت تولید سیمان کشور براساس برنامه چهارم توسعه ، تا پایان امسال 42.5 میلیون تن پیش بینی شده و قرار است این ظرفیت در 4 سال آینده به 85 میلیون تن در سال برسد، بنا به گفته کارشناسان ، سرانه تولید سیمان در شرایط فعلی برای هر ایرانی 465 کیلوگرم است که تا سال 88 به 825 کیلوگرم خواهد رسید. ظرفیت اسمی کارخانه های سیمان کشور نیز باید در 4 سال آینده به ترتیب به 42.5 ، 52، 63.3 و 72.9 میلیون تن برسد که تحقق این امر نیازمند فراهم شدن برخی مقدمات و حل مشکلات صنعت سیمان است. میزان تولید سیمان در سال گذشته 32 میلیون تن بود و با رشد 9 تا 10 درصدی جایگاه تولید سیمان کشور را به مقام سیزدهم جهان و نهم آسیا تبدیل کرد.
ذکر این نکته ضروری است که در دهه های اخیر، اقتصاد ایران در حال گذر به سوی رشد و توسعه اقتصادی بوده است و با تدوین برنامه پنجساله توسعه اقتصادی نیز روند سازندگی در کشور افزایش یافت. تداوم رشد اقتصادی کشور و افزایش هزینه های عمرانی (تملک دارایی های سرمایه ای) که در قالب بودجه های سنواتی نمود می یابد، سبب انجام سرمایه گذاری بیشتر در طرحهای زیربنایی و ساختمانی نظیر سدسازی ، راهسازی ، احداث پل ، ساختمان و ابنیه دیگر شده و موجبات افزایش تقاضای سیمان به عنوان محصول اولیه سازندگی در طرحهای زیربنایی و ساختمانی از سوی مصرف کنندگان اصلی این محصول ، یعنی بخشهای دولتی ، مردمی و صنایع سیمان بر را فراهم کرده است.
براساس آمارهای موجود، مصرف سیمان در سالهای 1342 حدود 724 هزار تن بوده ، اما در سال پایانی پیش از انقلاب این میزان به 8.5 میلیون تن و در سال 83 به رقمی در حدود 30.6 میلیون تن رسید. آنچه که در این حوزه مهم به نظر می رسد، این است که وضعیت تولید سیمان در سالهای اخیر نشان می دهد این صنعت مهم و حیاتی در ساخت و سازها بویژه از سال 1381 حرکت رو به رشدی را بیش از گذشته شاهد بود. در این سال اگرچه با راه اندازی طرح توسعه سیمان سفید ساوه با ظرفیت 165 هزار تن در سال ظرفیت اسمی تولید کلینکر فقط با 55 صدم درصد افزایش مواجه شده و به 29.65 میلیون تن و نیز صادرات با کاهش 60 درصدی به حدود یک میلیون تن رسید؛ اما میزان تولید کلینکر و سیمان به ترتیب با 3.2 و 6.7 درصد رشد در مقایسه با سال پیش به 26.8 و 28.45 میلیون تن رسید.

افزایش تولید سیمان تا سال 1390

پیش بینی های صورت گرفته کشور نشان می دهد تولید سیمان در سال 1390 به 62 هزار تن و افزایش ظرفیت حاصل از اجرای طرحها به رقم بی سابقه 46.7 میلیون تن خواهد رسید که این امر مستلزم سرمایه گذاری بالغ بر یک میلیارد یورو و بیش از 10 هزار میلیارد ریال است.
همچنین براساس برآوردها جمع افزایش ظرفیت تولید سیمان با احتساب بهینه سازی ها به 58.2 میلیون تن و سرانه تولید با 130 درصد رشد نسبت به سال 1382 به بالای یک تن خواهد رسید.
مطابق محاسبات صورت گرفته از سوی متولیان صنعت کشور، در صورتی که طرحها بموقع راه اندازی شوند با احتساب این که راندمان تولید کارخانجات بالای 90 درصد باشد، تا سال 85 همچنان کمبود وجود دارد که این وضعیت در سال 84 به اوج خود می رسد و در عین حال از سال 86 می توان صادرات سیمان را آغاز کرد که سقف آن حداکثر 14 میلیون تن در سال 89 خواهد رسید. حال اگر کارخانجات با صددرصد ظرفیت اسمی کار کنند کمبودی وجود نخواهد داشت ضمن آن که از سال 86 به بعد قادر خواهیم بود تا سالانه 10 میلیون تن کلینکر و سیمان صادر کنیم به شرط آن که امکانات موردنیاز موجود باشد.
گفتنی است در این بررسی ها کاهش ظرفیت حاصل از رده خارج شدن خطوط قدیمی 3 میلیون تن در کل دهه 80 فرض شده است

از سوی دیگر، مصرف سرانه سیمان به ترتیب به 435 و 421 کیلوگرم افزایش یافت. در 10 ماه نخست سال 82 نیز حدود 25.2 میلیون تن سیمان تولید شد که با راه اندازی طرحهای سیمان داراب ، بوشهر، بنوید، ظرفیت تولید کشور به 32 میلیون تن افزایش یافت و رشد متوسط 9.6 درصد در سال را برای مصرف سیمان کشور در سال 1342 تا 1383 در پی داشت. افزایش تولید سیمان که به طور عمده از محل افزایش تولید داخلی تامین شده ، سبب شد مصرف سرانه سیمان از رقم 5.30 کیلوگرم در سال 1342 به رقم 452 کیلوگرم در سال 1383 افزایش یابد.
اگرچه این میزان در مقایسه با مصرف سرانه کشورهای توسعه یافته و برخی کشورهای همسایه عربی تا حدودی پایین است و باید بیشتر شود، اما این رشد نیز رضایتبخش است. براساس آمارهای منتشر شده جهانی در سال گذشته میلادی 2.5 میلیارد تن سیمان در جهان تولید شد که بیشترین سهم تولید در جهان به قاره آسیا اختصاص داشت. باید توجه داشت که افزایش مصرف سیمان و قابلیت بالای جایگزینی این محصول با آهن و محصولات فولادی از یک سو و افزایش تقاضای ناشی از نوسانات فصلی که عمدتا در فصول گرم سال اتفاق می افتد، موجب شده است با وجود افزایش توان تولید سیمان کشور از مقدار 7.6 میلیون تن در اوایل انقلاب به رقمی بالغ بر 32 میلیون تن در سال 84 ، معضل کمبود و افزایش قیمت سیمان بویژه در فصل پرمصرف سال بروز کند و در برخی مقاطع با افزایش قیمت آهن و ایجاد اختلال در مکانیزم توزیع آن ، مصرف کنندگان و برنامه ریزان کشور را با مشکل جدی مواجه کند.
در پایان ، می توان چنین نتیجه گرفت که اگر جمعیت کشور با رشد سالانه 1.4 به 75.15 میلیون نفر در سال 1390 برسد، آن گاه تولید سیمان کشور با در نظر گرفتن رشد مصرف به 62 میلیون تن و سرانه به 834 کیلوگرم و اختصاص 13.8 میلیون تن برای صادرات ، مصرف به حداکثر 75.8 میلیون تن برسد.بنابراین با توجه به این که ظرفیت فعلی 30 میلیون تن است با لحاظ کردن 3 میلیون تن کاهش ظرفیت برای خطوطی که از رده خارج می شوند، باید حداکثر 44 میلیون تن اضافه کرد که از این میزان 13.9 میلیون تن از طریق بهره برداری از 12 طرح جدید، 3 طرح توسعه به علاوه بهینه سازی های سیمان غرب ، خزر، تهران ، شمال ، اردبیل ، ارومیه ، هگمتان ، آبیک و نی ریز که گشایش اعتبار آنها انجام شده و تامین می شود.
از آنجا که عمر بیشتر کوره های در حال کار بیش از 25 سال است ، لذا نوسازی و بهینه کردن دیگر واحدهای قدیمی از اولویت خاصی برخوردار بوده که از این طریق 4.1 میلیون تن دیگر به ظرفیت تولید افزوده خواهد شد.به این ترتیب با احتساب ارقام مربوط به طرحهایی که گشایش اعتبار کرده اند و بهینه سازی ها، ظرفیت تولید از 31.9 به 52.5 میلیون تن می رسد و کشور تا پایان سال 1390 به حداکثر 23 میلیون تن ظرفیت جدید نیاز دارد.
حال اگر کل طرحها تا 8 سال و تا پیش از 1390 به بهره برداری برسد، برای اجرای بموقع به حدود 1.1 میلیارد دلار تسهیلات ارزی و 20 هزار میلیارد ریال تسهیلات ریالی بدون احتساب تورم نیاز است که از این میزان سهم وزارت صنایع و معادن 2 هزار میلیارد ریال در کل یا سالانه 250 میلیارد ریال خواهد بود، رقمی که امکان تامین نیمی از آن هم فقط برای صنعت سیمان با توجه به محدویت های ایجاد شده بعید به نظر می رسد.
از سوی دیگر، برای اجرای بموقع حداقل 6 طرح جدید در سال نه تنها باید بازار مناسب برای فروش سیمان ایجاد کرد، بلکه امکانات و نیروهای مناسب مانند پیمانکاران و مشاوران و نیروی انسانی توانمند نیز باید وجود داشته باشد.