تغییر دیدگاه نسبت به جهان در عصر فضا

بیشتر فضانوردان در پاسخ به این سوال که مهم‌ترین چیزی که از فضا دیده‏ می‌شود، چیست، می‌گویند: «از فضا روی زمین مرزی بین کشورها دیده‏ نمی‏شود.» بیان زیبایی که از تغییر نقطه نگاه به جهانی سراسر درگیر جنگ و رقابت به دست آمده است.یا آن شاعرانه زیبای کارل ساگان از نمای زمین ثبت شده در تصویر فضاپیمای وویجر 1 از فاصله شش میلیون کیلومتری که آن را یک «نقطه آبی کمرنگ» توصیف می‌کند خانه همه تاریخ و میراث بشر است و یاد ما می‏آورد چه ناچیز است آنچه برایش چنین در تکاپو و جدال هستیم. این هم بیان دیگری از یک تغییر نگاه است که فناوری فضایی برایمان به ارمغان آورده است.

کم نیستند از این دست رویکردهای متمایز حاصل از سفر به فضا، اما اینجا می‏خواهیم یک نقطه نگاه دیگر را بررسی کنیم و از آن الهام بگیرم. مارک وندن‏های فضانورد آمریکایی است که در مجموع 168 روز و پنج ساعت را در فضا گذرانده و در این مدت در چهار ماموریت راهپیمایی فضایی، 20 ساعت و 45 دقیقه را خارج از ایستگاه بوده است. او در مدت اقامت خود در ایستگاه فضایی با یک برنامه رادیویی مصاحبه کرد و در پاسخ به این سوال که: شگفت‏انگیز‏ترین چیزی که در سفر به فضا با آن رو به‌رو شدی چه بود؟ پاسخ داد: «نازکی اتمسفر».

بله، واقعا هم شگفت‏انگیز است. فاصله ما با آنچه مرز فضا می‏نامیم فقط صد کیلومتر است (یعنی حدود فاصله کرج تا قزوین) و ضخامت اتمسفر غلیظی که ما را حفاظت می‏کند بسی کمتر از این و حدود 30 کیلومتر است (یعنی تنها حدود فاصله تهران تا کرج!) با مقایسه این اعداد با ابعاد کره زمین درمی‏یابیم که اگر زمین را یک سیب تصور کنیم، محیط‏زیست ما که در واقع همین اتمسفر غلیظ اطراف زمین است، از ضخامت پوست سیب هم نازک‏تر است! و ما تنها محدود به همین اندک سهم از بیکران جهان مانده‏ایم. مارک وندن‏های فضانورد هم وقتی این مطالب را به آن برنامه رادیویی می‏گفت تنها 400 کیلومتر با زمین فاصله داشته است، او هم راه دوری نرفته. اگر کیهان را چون دریایی بیکران فرض کنیم، ما به کودکی می‏مانیم که تنها در ساحل تا مچ پا را خیس کرده است و سوال اینجاست: آیا انسان را همین بس است؟
شاید تا مدتی دیگر هم سرگرم گوشی پرچمدار بعدی و آخرین گجت معرفی شده به بازار باشیم، ولی در نهایت این ما را کافی نیست. سفر به مریخ یک نیاز انگیزشی است برای نجات گونه‏ ما که شاید تنها گونه هوشمند در جهان مرئی و قابل دسترس باشد. ساخت کلونی روی ماه یک الزام است برای میان‏سیاره‏ای شدن نژاد بشر و استخراج فناوری‏های آینده برای سفر میان‏ستاره‏ای از دل داستان‏های علمی‏ -تخیلی، یک افق دید محرک است برای ما تا محدود به این پوست سیب نازک نمانیم.بیایید از دید فضانوردان به زمین و سپر نازک حفاظتی‏اش برای ما نگاه کنیم تا ارزش همین محیط‏زیست کوچک و شکننده خود را بیشتر بدانیم و هم به فراسوی آن، یعنی فضا جدی‏تر و بابرنامه‏تر فکر کنیم.

آیدین محمدی

پژوهشگر علوم فضایی