آیا تاریخ در الجزایر تکرار می‌شود؟

آن جمعیت اغلب جوانی که به خیابان‌ها ریختند خواهان براندازی کامل رژیم فعلی و نه فقط کناره گیری بوتفلیقه است. آنها می‌گویند این کناره‌گیری فقط پیروزی در یک نبرد بود و به معنی پیروزی نهایی نیست. مردم به جان آمده ترجیح می‌دهند دست نیروهای نظامی و امنیتی، سیاستمداران و تجار ثروتمند از سیاست کوتاه شود.
گرچه هنوز هم از نیات واقعی سیاستمداران خبری نیست، اما گفته می‌شود محتمل‌ترین کاندیدای جانشینی بوتفلیقه برای دولت موقت، یمین زروال است که زمانی بین سال‌های 1994 تا 1999 ریاست جمهوری الجزایر را به عهده داشت. از بن صالح یکی از یاران وفادار بوتفلیقه نیز به عنوان جانشین وی یاد می‌شود اما بن صالح توان مقاومت در برابر اپوزیسیون را ندارد. برخی نیروهای مخالف بر این باورند دولت موقت مردم را فریب می‌دهد و به همین خاطر باید در همین دوران گذار تصمیم نهایی را به ملت سپرد.
اپوزیسیون الجزایر تا این لحظه کاندیدایی برای ریاست جمهوری معرفی نکرده است و اصولا این اپوزیسیون نه تنها برای بسیج و سازماندهی قدرتمند مردم بلکه برای رسیدن به خواسته‌های خود نیز چندان توانایی ندارد. اپوزیسیون الجزایر اصولا نه یک جمع منسجم، بلکه از بی شمار گروه و اتحادیه تشکیل شده است که اختلاف‌هایی جدی با یکدیگر دارند. به گفته یکی از فعالان نهادهای غیردولتی آلمانی فعال در الجزایر، اصولا چیزی به نام جامعه مدنی آن گونه که ما در اروپا و حتی در شمال آفریقا سراغ داریم، در الجزایر وجود ندارد: «این کشور از سال‌ها پیش به شدت از هم پاشیده و ترس از دخالت خارجی برذهن‌ها سنگینی می‌کند و همه تلاش دارند به هر وسیله ممکن از نفوذ بیگانگان جلوگیری کنند. هر کس که خواهان ارتباط با خارج باشد بلافاصله انگ جاسوس می‌خورد.» کشور الجزایر پس از استقلال در سال 1962 به مدت 20 سال یک جمهوری سوسیالیستی بود و تازه اواخر دهه 80 روند دموکراتیزاسیون و تکثرگرایی در این کشور آغاز شد.
جرمی کنان، کارشناس ارشد امور شمال آفریقا در مدرسه تحقیقات آفریقا و مشرق زمین در لندن می‌گوید: این که وضعیت در الجزایر به چه صورت خواهد شد امری است که نمی‌توان در مورد آن پیشگویی کرد.این کارشناس بریتانیایی در ادامه می‌گوید: همه چیز در نهایت به رفتار ارتش و به میزان آمادگی این نهاد برای تغییر بستگی دارد. در کشوری سرشار از منابع نفت، ارتش نقشی کلیدی و تعیین کننده در اداره امور کشور را به عهده دارد. یک چهارم از بودجه کشور به خزانه نظامیانی ریخته می‌شود که پیش از این یعنی در سال 1992 با کودتا دولت منتخب مردم را ساقط کرده بودند. در آن زمان نظامیان حاضر به پذیرش پیروزی «جبهه نجات اسلامی الجزایر» در انتخابات نشدند و حذف این گروه به جنگ داخلی ده ساله‌ای منجر شد که به قیمت جان 200 هزار انسان تمام شد.
پرسش کلیدی این است که آیا نظام حاکم و مخالفان خواهند توانست بر سر یک رئیس جمهور جدید و تشکیل یک دولت موقت به توافق برسند یا خیر؟ برقراری هر گونه مصالحه منوط به این است که طبقه حاکم احساس نکند به طور کامل کنار گذاشته شده است. در غیر این صورت باز هم تاریخ در الجزایر تکرار شده و ارتش کودتا خواهد کرد. با این حال، امروزه حتی بدبین‌ترین کارشناسان نیز می‌گویند تنها نظامیان بهره مند از فساد هستند که از کودتا حمایت می‌کنند. زیرا برخلاف گذشته دیگر اقشار فرودست و محروم جامعه حاضر به حمایت از کودتاگران نخواهند بود .

محمدعلی فیروزآبادی

مترجم

منبع: دی ولت