در انتظار ادب و عرفان

اهر نامی است که اولین بار با زلزله مردادماه 91 ارسباران آذربایجان‌شرقی، به گوش خیلی از ما رسید؛ آنجا که مرتب اخباری از تخریب واحدهای مسکونی اهر و ورزقان رسانه‌ای می‌شد و تا چند سال بعد هم اخباری از بازسازی تخریب‌های گسترده این شهرها و روستاهایشان. اما اهر دقیقا کجاست و چگونه جایی است؟
این شهر که پیش از اسلام اوزانلار نام داشت و بعد به میمد مشهور شد و پس از اسلام هم اهر یا اهریچ نام گرفت، بیش از هر چیز با طبیعت بکر و زیبا و سرسبز و آب و هوای خوشش شناخته می‌شود. اما اهر شهری تاریخی است و برخوردار از قلعه‌ها و تپه‌های باستانی و بناهای تاریخی که همه اینها می‌تواند این شهر را به یکی از مقاصد مهم و جذاب گردشگری کشور تبدیل کند. از میان آثار تاریخی اهر، آرامگاه شیخ شهاب‌الدین اهری که سال 1311 به ثبت ملی رسید و سال 1374 به موزه ادب و عرفان ایران تبدیل شد، چیز دیگری است. این بنای باشکوه و زیبا اما شش سال پیش و زمانی که زمین‌لرزه 4/6 ریشتری، آذربایجان‌شرقی و استان‌های همجوارش را لرزاند و شهرستان‌های اهر، ورزقان و هریس را زیر و رو کرد و صدها کشته و هزاران مجروح برجای گذاشت، تخریب شد. درواقع زلزله بیشترین خسارت را به شهرستان اهر وارد کرد و موزه عرفان کشور هم یکی از هزاران بنایی بود که بخش‌هایی از آن تخریب و درهایش به روی گردشگران بسته شد. بازسازی شهر آغاز شد و مرمت آرامگاه شیخ شهاب‌الدین اهری هم در فهرست بازسازی‌ها قرار گرفت، اما این بازسازی هنوز به سرانجام نرسیده با این‌که مسؤولان میراث آذربایجان‌شرقی و شهرستان اهر بارها وعده اتمام بازسازی این مجموعه دیدنی را به مردم دادند.
وعده‌های مکرر بی‌سرانجام
از آنجا که محور تبریز - اهر - ارسباران، یکی از محورهای گردشگری تبریز‌2018 انتخاب شده بود، یکی از آخرین وعده‌های پایان بازسازی، پایان سال96 و پیش از آغاز سال 2018 بود که تبریز افتخار کسب عنوان پایتخت گردشگری کشورهای اسلامی را از آن خود کرد. قرار بود اهر و آثارش هم جزو جاذبه‌های تبریز 2018 به گردشگران معرفی شود و نوروز 97 به روی گردشگران لبخند بزند که البته به خاطر تعطیلی موزه ادب و عرفان، این معرفی کامل محقق نشد.
همه اینها درحالی بود که مرتضی آبدار، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری آذربایجان‌شرقی در آبان‌96 به بازسازی 70درصدی این بنا اشاره کرده و گفته بود بودجه‌ای برای مرمت بنا در دست است و مرمتگران تا پایان سال، به کار بازسازی بنا پایان می‌دهند.
مدیرکل میراث فرهنگی آذربایجان شرقی امسال هم حواسش به مرمت آرامگاه شیخ بود و باز وعده داد که حتما تا دهه فجر بازسازی بنا کامل شده و موزه ادب و عرفان ایران زمین روی ایرانیان باز می‌شود. تبریز 2018 به پایان رسید و سال 97 هم رو به پایان است، اما هنوز خبری از پایان بازسازی و گشایش موزه عرفان اهر نیست.
هنوز خبری نیست
از پیگیری‌های مکرر خبرنگار ما از مسؤولان میراث آذربایجان‌شرقی و اهر هم متاسفانه خبری قابل تامل به دست نیامد، این‌که مدیرروابط عمومی میراث فرهنگی آذربایجان شرقی به ذکر این جمله اکتفا کرد که مشکلی برای بودجه مرمت وجود ندارد و فقط برخی مشکلات زیرساختی مانع کامل شدن بازسازی و گشایش موزه شده، که البته ما چندان متوجه منظور ایشان نشدیم و ایشان هم توضیح بیشتری نداد.
مرتضی آبدار، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان هم چندی پیش در سخنان خود، علت اصلی تأخیر در مرمت و بازگشایی موزه ادب و عرفان اهر را مسائل فنی طرح اعلام کرده بود. همه اینها درحالی است که سایر مسؤولان استان مثل نماینده مردم اهر و هریس و امام جمعه اهر به جد پیگیر و خواستار پایان مرمت و بازگشایی موزه هستند. در همین راستا بیت‌ا... عبداللهی، نماینده مردم اهر و هریس در مجلس، گفت با توجه به این‌که این موزه تنها موزه شهرستان اهر بوده و اغلب گردشگران هنگام ورود به اهر تمایل زیادی برای بازدید از این بقعه و آثار موجود در موزه دارند، امیدواریم مسؤولان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری در این خصوص، توجه ویژه داشته باشند.
آیت‌ا... جواد حاجی‌زاده، امام‌جمعه اهر نیز بهمن‌ماه گذشته با انتقاد از اتمام نیافتن مرمت و بازگشایی موزه ادب و عرفان که یکی از اماکن گردشگرپسند اهر است، گفت: گرچه ظریف‌کاری در مرمت بقعه شیخ شهاب‌الدین اهری ممکن است، زمانبر باشد، ولی مگر می‌شود مرمت بقعه و بازگشایی موزه شهرستان بیش از شش سال به طول بینجامد.

یادگاری از دوران صفوی

آرامگاه شیخ شهاب‌الدین اهری(شاعر و عارف) در دوره صفویه و به احتمال زیاد در روزگار شاه عباس اول بر مزار شیخ شهاب‌الدین در شهر اهر ساخته شد. گرچه آثاری از دوره‌های قبل (دوره ایلخانی) هم در آن وجود دارد. مسجد شیخ شهاب‌الدین در ضلع شرقی صحن این بقعه ساخته شده و دارای گچبری‌ها و تزئینات نقاشی است. دورتادور دیوار مسجد دستخط‌هایی وجود دارد که بین آنها دستنوشته‌هایی از شیخ بهایی، شاه عباس سوم و ابوالقاسم نباتی تشخیص داده شده است. بخش خانقاه این مجموعه باصفا و دیدنی در سال 1374 به موزه ادب و عرفان تبدیل شد و عنوان تنها موزه عرفان را در ایران به خود گرفت.
این موزه بیشتر آثاری از دوره‌های تاریخی صفویه تا قاجاریه را در خود جای داده. در بخش ادبی موزه نیز آثار نفیسی از کتاب‌های خطی دوران صفوی تا قاجار از قبیل قرآن‌های خطی با جلد مذهب لاکی و دیوان شعرا و عرفا مانند دیوان جلال‌الدین مولوی و گلستان سعدی وجود دارد.
از دیگر آثار منحصربه‌فرد این بخش طوماری است پارچه‌ای به طول 360 سانتی‌متر و به عرض 50 سانتی‌متر و متعلق به دوره صفوی که مزین به سوره‌های کلام‌ا... مجید به خط نسخ، ثلث وغبار است. این سوره‌ها در داخل نقوش اسلیمی و ترنجی جای گرفته‌اند.
در بخش عرفان نیز تابلوهای نقاشی از دوره قاجاریه و مجموعه جالبی از انواع کشکول‌های دراویش از جنس چوب، سفال، چینی و برنز که دارای کتیبه‌ها و نقوشی از مجالس درویشان و انواع کلاه‌های مخصوص آنان و نیز تبرزین‌های مرصع طلاکوب و نقره کوب است، گرد آمده. از دیگر اشیای نفیس این بخش، درِ چوبی پاشنه گردان است. این در کنده‌کاری و منبت‌کاری شده و دارای کتیبه‌ای متعلق به قرن هفتم ه.ق است .

سعیده دلال علیپور

ایران