عواقب فوت کیارستمی

آقای ناجی، پیش از هر چیز کمی درباره چگونگی شکل‌گیری ایده «و کیارستمی ادامه دارد» برایمان بگویید.
‌ ایده اصلی این فیلم چند روز بعد از درگذشت آقای کیارستمی شکل گرفت. ما در آن زمان به دنبال تهیه فیلمی درباره عواقب فوت آقای کیارستمی بر هنر و سینمای ایران بودیم. در فیلم «زندگی و دیگر هیچ» ایشان نشان می‌دهد که زلزله منجیل و رودبار چه تبعاتی به دنبال داشت و من با توجه به این فیلم به این فکر کردم که درگذشت کسی مثل کیارستمی چه تبعاتی به همراه دارد. بر این اساس من اشل فیلم «زندگی و دیگر هیچ» را در نظر گرفتم و این بار به جای عواقب زلزله، عواقب فوت عباس کیارستمی را مضمون اصلی قرار دادم.
درباره تبعات فقدان عباس کیارستمی که در این فیلم هم موکدا به آن پرداختید، کمی توضیح بدهید.
شما تصور کنید وقتی بزرگ یک خانواده فوت می‌‌کند، آن خانواده دچار شکاف‌های زیادی می‌شود. کیارستمی فیلمساز ارزشمندی در تاریخ هنر این سرزمین است. به طوری‌که هنوز که هنوز است وقتی در تمام دنیا حرف از سینمای ایران به میان می‌آید در ابتدا نام کیارستمی بر زبان‌ها جاری می‌شود. به هر حال این بدیهی است که سینمای کیارستمی مولفه‌های خاص خودش را داشت؛ یک سینمای انسانی است. اما کیارستمی با فیلم‌هایش نشان داد که مسائل انسانی چقدر در کشور ما پررنگ و بااهمیت است. نبود کیارستمی برای ما یک فقدان است. ما دیگر تصویر زیبا از یک تک‌درخت و از مهربانی آدم‌ها را نمی‌بینیم و شاید مرتبا باید شاهد سوءظن‌ها و ناهنجاری‌ها در سینما باشیم. عباس کیارستمی بدون نشان دادن زشتی‌های دنیا، صرفا زیبایی‌ها را نشانمان می‌داد.
چرا تولید فیلم اینقدر طول کشید؟
ساخت این فیلم یک سال طول کشید. از یک هفته بعد از فوت آقای کیارستمی این فیلم کلید خورد و فیلمبردای‌اش تا پایان سال 95 طول کشید. سال 96 هم بنا بر دلایل نامعلومی این فیلم در هیچ جشنواره‌ای از جمله جشنواره حقیقت پذیرفته نشد! بعد از آن به پیشنهاد یکی از دوستان فیلم را به گروه هنر و تجربه ارائه دادیم و فیلم در همان شورای اولیه پذیرفته شد و اکران گرفت.
به نظرم فیلمتان، مورد خاصی برای ممیزی و سانسور نداشت!
بله. همان نسخه کامل 97 دقیقه‌ای که به وزارت ارشاد و گروه هنر و تجربه ارائه دادیم مجوز اکران گرفت و فیلم بدون هیچ ممیزی‌ای بر پرده سینماها قرار گرفت. حتی ما برای تبلیغات تلویزیونی هم که اقدام کردیم خیلی راحت موفق به این کار شدیم.
چطور شد که عنوان «و کیارستمی ادامه دارد» را برای فیلمتان انتخاب کردید؟
از یک جنبه این عنوان بار مفهومی عمیق و گسترده‌ای دارد. به این معنا که کیارستمی فارغ از وجود مادی‌اش یک وجود معنوی داشت و یک تفکر را ایجاد کرد. تفکری بر این اساس که شما با عینکی که بر چشمتان می‌زنید می‌توانید به جای دیدن زشتی‌ها زیبایی‌ها را ببینید. خیلی‌ها با دیدن فیلم‌های او به این فکر می‌کنند که دنیا چقدر زیباست. پس حتی اگر خودش هم نباشد فیلم‌هایش نمایانگر این است که کیارستمی و تفکرش همچنان ادامه دارد. جنبه دیگر این عنوان به دلیل بار تحت‌اللفظی‌اش است. از این جهت که بنابر گفته احمد کیارستمی پسر بزرگ ایشان، فیلم «زندگی و دیگر هیچ» را به نام «و زندگی ادامه دارد» در دنیا می‌شناسند. ما کلمه «زندگی» را برداشتیم و به جای آن «کیارستمی» را به عنوان نماد زندگی گذاشتیم. بنابراین نام فیلم شد «و کیارستمی ادامه دارد».
از بازخورد فیلم بین مردم راضی هستید؟
از بازخورد اکران فیلم در تهران و سینما هویزه مشهد خبر دارم که بسیار خوب بوده و حتی در پایان فیلم در سالن‌هایی که حضور داشتم با وجود این‌که فیلم 97 دقیقه است، اما هیچ تماشاگری قبل از پایان فیلم سالن را ترک نکرد و در سئانس‌هایی دیده‌ام که تماشاگران در انتهای فیلم کف می‌زنند. این نکات برای من که یک سال برای این فیلم زحمت کشیدم خیلی مهم است.
خودتان از بین آثار کیارستمی کدام یک را بیشتر می‌پسندید؟
انتخاب بین آثار عباس کیارستمی واقعا مشکل است، اما اگر من را مجبور کنند که یک فیلم را انتخاب کنم می‌گویم «زندگی و دیگر هیچ» بسیار فیلم عجیبی است. من این فیلم را با دوستی می‌دیدم که در پایان او از من پرسید: «چرا این فیلم اینقدر بزرگ است؟» به او گفتم: «حال تو الان چطور است؟» گفت: «خیلی خوبم».
گفتم: «این فیلم از زلزله می‌گوید و حال تو بعد از تماشای این فیلم باید بد باشد، اما تصویری که کیارستمی از این فیلم ارائه می‌دهد به قدری جذاب است که حال تو الان خوب است و این یعنی فیلمسازی». کیارستمی در این فیلم می‌گوید بعد از زلزله هنوز هم زندگی ادامه دارد و زندگی همیشه ادامه دارد.
درباره وضعیت اکران در سینماها بگویید.
یکی از وظایف مهم سینما ارتقای سطح سلیقه مخاطب است. وقتی شما پنج فیلم اکران می‌کنید که تفکر پشتش است ناخودآگاه سطح سلیقه مخاطب بالا می‌رود، اما وقتی پنج فیلم نازل اکران کنید و بعد از آن از مردم دعوت کنید که به تماشای فیلم باکیفیت بنشینند، قطعا رد می‌کنند. چون ذائقه و سلیقه‌شان تنزل یافته. در حقیقت ما با سینما خوراک فرهنگی مردم را تامین می‌کنیم و این خیلی مهم است. سینمای هنر و تجربه حرکت تازه‌ای است که سال‌ها سینمای ما از آن بی‌بهره بوده و امیدوارم ارگان‌های دیگر اعم از شهرداری (برای تبلیغات محیطی) بیشتر با آن همکاری کنند.

ساناز قنبری

سینما