عطش حقیقی بشر امروز

: اصولا در هر دوره از زندگی بشر بعد از رفع نیازهای جسمی و حیاتی ، مهمترین نیاز امنیت بوده است. بدون امنیت انسان ها قادر به تعقیب منافع فردی و گروهی خود نبوده اند.

کد خبر: ۱۱۸۷۴۹

بررسی ها نشان می دهد توسعه یافته ترین جوامع از ابتدا تاکنون جوامعی بوده اند که یک دوره طولانی و پایدار از امنیت و ثبات را پشت سر گذاشته اند. ناامنی همیشه به عنوان سدی بر سر راه پیشرفت بشر قرار داشته است. این وضعیت در دنیای امروز نه تنها مصداق دارد بلکه تشدید هم شده است.
اما امنیت پایدار چگونه شکل می گیرد و چگونه در جامعه بسط و تعمیق می یابد؛ برای پاسخ به قسمت اول این سوال ابتدا لازم است تعریفی از امنیت ارائه کنیم. اندیشمندان علوم سیاسی و اجتماعی برای مقوله امنیت تعاریف گوناگونی ارائه کرده اند که از میان آنها به چند تعریف اشاره می شود. از نظر لغوی امنیت رهایی از تشویش ، اضطراب ، نااطمینانی و مخاطرات است. از دیدگاه علوم سیاسی امنیت یعنی این که نظام سیاسی کشورها از ثبات نسبی برخوردار باشد.
حقوق بین الملل نیز می گوید امنیت کشورها شرایطی است که در آن هر نوع تهدید به تمامیت ارضی و استقلال کشورها در حداقل ممکن باشد. علاوه بر این تعاریف باید گفت مفهوم امنیت به دلیل این که دارای ابعاد و سطوحی همه جانبه و فراگیر است آنچنان گسترده است که دستیابی به یک تعریف درست و دقیق از آن تبدیل به یکی از دغدغه های اصلی اندیشمندان و پژوهشگران این حوزه شده است. حال پس از این تعاریف به فرآیند شکل گیری امنیت پایدار در جامعه می پردازیم.
در دنیای امروز امنیت ابعاد بسیار گسترده ای پیدا کرده است و شامل امنیت سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی ، فیزیکی ، روانی و... است ؛ این گستردگی امنیت باعث شده تا برای شکل گیری و دوام و قوام امنیت در جامعه ، مولفه های گوناگونی لازم باشد. از دیدگاه صاحب نظران علوم اجتماعی و جامعه شناسی ، شاید بزرگترین عاملی که امنیت داخلی را تضمین می کند، ایجاد فرهنگ اجتماعی ، رواج آموزش اجتماعی و کاهش زمینه هایی است که به تولید و تداوم اقدامات ضد امنیتی منجر می شود.
هر قدر درون یک جامعه وفاق ، همدلی ، تعهد اجتماعی ، پیوندهای قومی ، طبقاتی ، سیاسی ، مذهبی و قانونگرایی بیشتر باشد، امنیت آن جامعه نیز در سطح مطلوب خواهد بود. ولی در صورتی که عناصر مذکور دچار آسیب و صدمه شود، واگرایی ، آشوب ، خشونت ، پرخاشگری ، بی نظمی و بی ثباتی در جامعه رواج می یابد و تعادل اجتماعی نیز از بین می رود و به تبع آن ، نه تنها آن جامعه نا امن خواهد شد، بلکه همین مسائل بخش زیادی از دغدغه های امنیتی این جوامع را تشکیل می دهد. از این منظر، جامعه مسوول به وجود آوردن امنیت است ؛ بنابراین جامعه باید توانایی حفظ و تداوم هویت خود را در شرایط بحرانی یا در برابر تهدیدات مختلف داشته باشد و بتواند آرامش و آسودگی خاطر را برای اعضای خود تامین کند.
در این صورت انسجام و تعامل اجتماعی ملت حفظ می شود و جان ، مال ، آبرو و حیثیت افراد نیز از هرگونه خطری مصون خواهد بود و احساس امنیت در جامعه بسط می یابد، اما فراهم شدن این عوامل در سایه اتخاذ سازوکارهایی از سوی جامعه ممکن خواهد بود که از آن می توان به افزایش سطح مشارکت ، تقویت تعاملات اجتماعی و توسعه همه جانبه اشاره کرد: در هر نظام سیاسی ، میزان مشارکت و نقش مردم در فرآیند تصمیم گیری جامعه ، امروزه به عنوان یکی از شاخصهای اصلی توسعه یافتگی آن جامعه محسوب می شود. مشارکت قانونمند علاوه بر افزایش ظرفیت و توانایی نظام باعث افزایش مشروعیت و مقبولیت آن که یکی از عوامل مهم تامین کننده امنیت ملی است ،می شود.
در این صورت اعمال و تصمیمات جامعه برای مردم پذیرفتنی تر خواهد بود و به تبع آن تعهد افراد نسبت به جامعه نیز بیشتر خواهد شد و هرج و مرج ، بی نظمی ، قانون شکنی و در نهایت ناامنی درون جامعه کاهش خواهد یافت ، اما باید توجه داشت که زمینه حضور و مشارکت قانونمند مردم در جوامعی فراهم می شود که اولا بر پایه رای و نظر مردم استوار باشد و دوم آن که در آن جامعه بسترسازی مناسب از طریق ایجاد نهادهای قانونی برای مشارکت مردم صورت گیرد.
تقویت تعاملات اجتماعی در هر جامعه ای نیز یکی دیگر از عوامل موثر در تامین امنیت محسوب می شود. تعامل اجتماعی در جامعه به معنای آن است که نقشهای متعارف افراد در جامعه در ارتباط متقابل با همدیگر ایفا می شود و نظام اجتماعی نیز در همین راستا به طور هماهنگ عمل می کنند. این تعامل ، ایجاد روابط صلح آمیز و سازنده و از سوی دیگر همزیستی ، همکاری ، تفاهم و هماهنگی افراد را سبب می شود، بویژه اگر این تعامل از استحکام ، دوام و رسمیت بیشتری برخوردار باشد، زیرا در جریان این تعامل رفتار افراد براساس مقتضیات و چارچوب های قانونی و فرهنگی آن جامعه شروع می شود و ابقا و پایان می یابد.
اثرگذاری تعامل اجتماعی نه تنها در افزایش سطح امنیت داخلی مشهود است بلکه امروزه یکی از مهمترین رویکردهای امنیت در بعد بین المللی نیز استفاده از الگوهای تعامل اجتماعی مانند چندجانبه گرایی ، فرامنطقه گرایی و اعتمادسازی است. با این روش کشور از انزوا بیرون می آید و اعتبار آن در سطح نظام بین المللی افزایش می یابد و تنشها، نزاع ها، اختلافات و مخاطرات امنیتی به حداقل می رسد. دیگر سازوکار جامعه برای تحکیم امنیت خود انتخاب گزینه مهم و اثرگذار توسعه همه جانبه است.
برای رسیدن به امنیت داخلی و خارجی ، کشورها چاره ای جز رسیدن به توسعه ندارند. عدم توسعه یافتگی جوامع یا انتخاب تنها یکی از ابعاد توسعه ، بی ثباتی سیاسی امنیتی و اجتماعی را به دنبال خواهد داشت. فرآیند توسعه باید به نحوی باشد که به همه افراد آن جامعه معطوف باشد و مولفه های مختلف سیاسی ، فرهنگی ، صنعتی و اجتماعی را دربرگیرد.
تنها در این صورت است که توسعه باعث ارتقای سطح کمی و کیفی زندگی افراد جامعه می شود و ثبات سیاسی ، اجتماعی ، کارآمدی نظام ، تبعیض زدایی و به طور کلی امنیت مطلوب را به دنبال خواهد داشت. لازم به یادآوری است که ممکن است جوامعی در ن ظام بین الملل وجود داشته باشند و بدون انتخاب و تجربه این سه گزینه یعنی توسعه ، تعامل اجتماعی و مشارکت به سطحی از امنیت نیز رسیده باشند، اما بدون تردید این امنیت در سایه اتخاذ شیوه های سرکوب ، خشونت ، عدم تحمل مخالف و حکومت توتالیتر به دست آمده است و علاوه بر این که دوام لازم را ندارد، احساس آن نیز در وجود مردم آن جامعه شکل نخواهد گرفت.