فرجام تأخیر در پیمان پولی

پیشگامی چین به جای اروپا
سازوکار مالی (اس.پی.وی) اروپایی‌ها برای ایران که پس از مدت‌ها وعده‌وعید هنوز راه نیفتاده، قرار است صرفا محدود به اقلام و کالاهایی باشد که تحت تحریم آمریکا نیستند.
اروپا از اردیبهشت‌ماه قرار بود این سازوکار ویژه را راه‌اندازی کند، اما تاکنون از وعده‌اش، سر باز زده است. با این حال چیزی که اروپا با نام اس.پی.وی و با هزینه بسیار و شرط و شروطی همچون پذیرش اف.ای.تی.اف می‌خواهد به ایران عرضه کند، چین راه‌اندازی کرده است؛ به عبارت دیگر می‌توان گفت چینی‌ها پیشگام اروپایی‌ها برای ایجاد یک سازوکار مبادلات بانکی ویژه با ایران شدند. در حالی که چینی‌ها در دوره قبل تحریم‌ها در مقابل فشارهای آمریکا ایستادگی کرده و مبادلات بانکی گسترده با ایران داشتند، اکنون مبادلات بانکی با ایران را محدود ساخته‌اند. شاید دلیل تغییر رویکرد چینی‌ها را باید در رفتار دولت ایران در برابر اروپا دانست. وقتی ایران برای ایجاد یک کانال مالی از سوی اروپا، مدت‌ها معطل می‌ماند و حاضر است شروط سفت و سختی همچون اجرای خواسته‌های اف.ای.تی.اف و پیوستن به کنوانسیون‌های پرخطری همچون پالرمو و سی.اف.تی را بپذیرد، چینی‌ها نیز قطعا همچون گذشته به‌راحتی به ایران، خدمات بانکی ارائه نمی‌دهند.

قطع ارتباط 2 ماهه
دو ماه قبل شرکت ملی نفت چین (CNPC) اعلام کرد به علت نگرانی از تحریم‌های آمریکا، واحد بانکی خود را از انجام اکثر خدمات مالی مرتبط با ایران، منع خواهد کرد.
بانک کونلون چین که اصلی‌ترین کانال تجاری برای مبادلات پولی میان ایران و چین در زمان تحریم‌های آمریکا علیه تهران بوده است، عمدتاً تحت مالکیت زیرمجموعه بازرگانی شرکت ملی نفت چین، یعنی شرکت سرمایه CNPC است.
اسدا... عسگراولادی رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین هم گفته بود به‌دلیل توقف فروش نفت ایران به چین، بانک کونلون، نقل و انتقالات مالی با ایران را متوقف کرده است.
براساس مذاکرات انجام‌شده، قرار بر آن بود که مبادلات بانکی از تاریخ یازدهم آذرماه از سر گرفته شود، اما این مساله حدود سه هفته به تعویق افتاد و دیروز بانک کونلون چین در نامه‌ای به مقامات بانکی ایران، شرایط خود را برای ازسرگیری مبادلات تجاری اعلام کرد.

راهکارهایی برای تسهیل تجارت ایران

دکتر محمد کهندل، کارشناس اقتصادی در گفت‌وگویی که با خبرنگار ما داشت کار بانک کونلون چین را کوچک خواند و تصریح کرد: بانکی که اعلام می‌کند در موارد غیر تحریمی با ایران مراوده مالی انجام می‌دهد هنری انجام نداده و هر بانکی می‌تواند در موارد غیر تحریمی مانند دارو با ایران مراوده مالی داشته باشد.
وی به لزوم برقراری پیمان پولی دوجانبه میان ایران و کشورهایی که مراوده زیاد مالی با کشور ما دارند اشاره کرد و افزود: اگر بانک مرکزی ایران با بانک مرکزی چین پیمان پولی دوجانبه برقرار می‌کردند تأثیر تحریم‌های آمریکا کاهش می‌یافت اما راهکارهای دیگری هم وجود دارد که در تجارت بین‌الملل به آن اشاره‌ شده است.
کهندل با تاکید بر این‌که در پیمان پولی دوجانبه تهاتر کالا انجام می‌شود و همه تراکنش‌ها باید به ثبت برسد، ادامه داد: پیمان پولی دوجانبه میان بانک مرکزی دو کشور مانند اتاق پایاپای بانک مرکزی ایران است که بانک‌ها در روز از یکدیگر برداشت و واریز دارند و در پایان روز مانده رقم را با هم تسویه می‌کنند. درنهایت همه تراکنش‌ها ثبت می‌شود و ممکن است در شرایط تحریمی آمریکا بانک طرف مقابل ایران را با دردسر روبه‌رو کند.
وی به ارائه راهکاری در این زمینه پرداخت و گفت: ما می‌توانیم با افتتاح حساب در کشورهای مختلف و همچنین افتتاح حساب افراد خارجی داخل ایران به مبادله و نقل و انتقال پول اقدام کنیم. به طوری که اگر واردکنندگان ایرانی از یک کشور قصد واردات داشته باشند می‌توانند با انتقال پول در آن کشور که بدون دخالت بانک‌های مرکزی دیگر انجام می‌شود تجارت خود را انجام دهد. همچنین خارجی‌هایی که قصد سرمایه‌گذاری در ایران را دارند از طریق انتقال پول در داخل ایران می‌توانند خواسته خود را عملی کنند.
به گفته این کارشناس اقتصادی، کانال مالی که اروپا به ایران پیشنهاد می‌دهد بهتر از بانک کونلون چین نیست و دقیقاً مطابق تحریم‌های آمریکا علیه ایران عمل می‌کند.

پیمان پولی دوجانبه تحریم پذیری را کم می‌کند

دکتر حسین درودیان، کارشناس اقتصادی در این باره گفت: پیمان پولی دوجانبه تحریم پذیری کشور را کاهش می‌دهد و با توجه به شرایط فعلی کشور چاره‌ای جز این نداریم به این سمت حرکت کنیم.
درودیان به تعریف پیمان پولی دوجانبه پرداخت و افزود: این پیمان اجازه می‌دهد بانک مرکزی دو کشور با اعتباری که نزد هم قرار می‌دهند راه تجارت سهل شود و تنها برای مانده اعتبار یا مبلغی که نزد هم گذاشتند تسویه صورت گیرد.
این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: پیمان پولی دوجانبه این امکان را به ما می‌دهد دلار و یورو را از مبادلات خود حذف کنیم. این در حالی است که آمریکا به دنبال تحریم عاملانی است که با ایران مراوده دلاری دارند که با این کار اقدام آمریکا علیه ایران خنثی خواهد شد و کارایی خود را از دست می‌دهد.
وی در پاسخ به پرسش خبرنگار ما مبنی بر این‌که چرا پیمان پولی دوجانبه با وجود مواردی که به آن اشاره دارید در کشور اجرا نشده، گفت: برخی جریانات سیاسی به دنبال تسهیل روابط سنتی دلار و یورو بودند و قطعا با این تفکر، پیمان پولی دوجانبه شکل نمی‌گیرد و برای تشکیل آن با مقاومت‌هایی همراه می‌شود تا به نتیجه نرسد.
به گفته درودیان، مسؤولان اقتصادی اصولا نسبت به پیشنهادهای جدیدی که مطرح می‌شود گارد دارند و آن را منفی می‌خوانند در حالی که برخی آنها می‌تواند اقتصاد کشور را از تنگنا نجات دهد اما متاسفانه جریانات سیاسی اجازه شنیده شدن صدای کارشناسان را نمی‌دهد.

نامه بانک چینی
در نامه بانک کونلون چین که با عنوان اطلاعیه درباره ادامه تجارت اقلام انسانی و غیرتحریمی به دست مسؤولان بانکی ایران رسیده، آمده است: با تأیید مقام‌های مربوط و ضمن در نظر گرفتن همکاری‌های بلندمدت با بانک‌های ایرانی، برای تسهیل تجارت‌های دوجانبه ایران و چین و با توجه به معافیت موقتی چین از تحریم‌های آمریکا، به این‌وسیله به اطلاع می‌رسانیم که بانک ما قادر به ادامه همکاری با بانک‌های ایرانی که تحت تحریم‌های ثانویه آمریکا نباشند، خواهد بود. این مبادلات تنها شامل فروش اقلام انسانی و غیرتحریمی یا خدماتی که در روابط دوجانبه ایران و چین قابل قبول است، خواهد بود.
در نامه بانک کونلون، بخش‌های مورد تحریم آمریکا این‌طور اعلام شده‌اند:
الف ـ بخش اتومبیل در ایران
ب ـ محصولات پتروشیمی
ج ـ صنعت انرژی، حمل و نقل و عملیات مرتبط با بنادر ایران
د ـ گرافیت، فولاد خالص و نیمه خالص نظیر آلومینیوم و فولاد، زغال‌سنگ و نرم‌افزار برای فرآیندهای صنعتی
ضمنا بانک کونلون اعلام کرده تنها با بانک‌های ایرانی که در سازوکار سوئیفت کار می‌کنند، کار خواهد کرد. همچنین همه این شرایط گفته شده، موقتی است و تا زمان معافیت چین از تحریم‌ها تا تاریخ ۳۰ آوریل ۲۰۱۹ (اوایل سال 1398) اعتبار دارد.
کونلون، بانک کوچکی است که به شرکت ملی نفت چین (CNPC) تعلق دارد و برای ساماندهی روابط بانکی ایران با چین در دوره تشدید تحریم‌ها علیه ایران و با هدف دورزدن تحریم‌ها ایجاد شد. سرمایه اولیه این بانک از ارز فروش نفت ایران به چین که در چین بلوکه‌شده بود، تأمین شده است.
پول وزارت نفت ایران به حسابی در بانک کونلون می‌رود که ۳۰ تا ۴۰ درصد از فروش نفت به‌صورت نقدی از طریق این بانک پرداخت می‌شود و باقی‌مانده آن صرف تأمین مالی پروژه‌ها و خرید کالاهای وارداتی چینی می‌شود.

بخشنامه به شعب بانک‌های ایرانی
براساس گزارشی که روز گذشته پایگاه خبری اتاق بازرگانی ایران منتشر کرد، در بخشنامه به شعب ارزی بانک‌های کشورمان اعلام شده که روابط کارگزاری ایران با بانک کونلون چین پس از دو ماه توقف، در قالب حواله ارزی و اعتبار اسنادی و تنها محدود به کالاها یا خدمات بشردوستانه و غیرتحریمی از سر گرفته شد.
در دور جدید همکاری با این بانک چینی، تراکنش‌های مرتبط با صنایع بخش خودروسازی کشور، محصولات پتروشیمی، بخش انرژی، کشتیرانی، کشتی‌سازی و بنادر ایران و همچنین کالاهای گرافیت، فلزات خام یا نیمه ساخته مانند فولاد، آلومینیوم، زغال‌سنگ و نرم‌افزارهای مربوط به تکمیل فرآیندهای صنعتی تحت پوشش قرار نمی‌گیرند. این شرایط به‌صورت موقت و تا 10 اردیبهشت 1398 برقرار خواهد بود.
این بخشنامه با این‌که اتفاق مثبتی به شمار می‌رود اما به مثابه آب سردی بر پیکر صنعت خودروی ایران و صنایع مرتبط است.
بانک کونلون از دوره قبل تحریم‌ها به دلیل کار کردن با ایران توسط آمریکا تحریم شده اما برای ارتباط با بانک‌های تجاری چین با توجه به این‌که آن بانک‌ها تحت تأثیر روابط با آمریکا محدودیت‌هایی دارند، ناچار است قواعدی را رعایت کند. کونلون بانک که زیرمجموعه شرکت ملی نفت چین است، در سال ۲۰۰۲ فعالیت خود را آغاز کرد. کونلون بانک در ابتدای تأسیس بانک کوچکی به شمار می‌رفت که حتی در پکن هم شعبه‌ای نداشت؛ اما به درخواست مقامات ایرانی با توسعه روابط دو کشور، یک شعبه نیز در پکن ایجاد کرد. در این مدت، چه از سوی دولتی‌ها و چه از سوی بخش خصوصی ایران، بارها در مورد ضرورت ایجاد کانال جدید مراودات مالی با چین صحبت شده بود؛ اما بیشتر از این‌که بحث فعالیت مجدد کونلون بانک مطرح باشد، بحث جایگزین کردن مسیری به جای این بانک مطرح بود. بهترین مسیر به گفته کارشناسان، ایجاد پیمان‌های پولی دوجانبه است.

منتظر اروپا نباشیم
دکتر محمدرضا جهان بیگلری، کارشناس ارزی با بیان این‌که کونلون بانک چین از پول نفت ایران تأسیس شده است به جام‌جم گفت: درست است که این بانک در تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران بیشترین فعالیت را داشت اما بیشترین ضربه را هم به اقتصاد ایران زد و با اعمال کارمزدهای زیاد، هزینه واردات و تبدیل ارز را افزایش داد که این موضوع در هزینه تمام‌شده کالا در داخل ایران تأثیر می‌گذاشت.
وی با تاکید بر این‌که مشاوران اقتصادی دولت دوباره به همان گزینه کونلون بانک چین بازگشتند افزود: پیمان پولی دوجانبه یکی از راه‌هایی است که در تجارت بین‌الملل ایران فراموش شده است. اگر پیمان پولی دوجانبه میان ایران و چین یا سایر شرکای تجاری ایران برقرار می‌شد اکنون تحریم‌های آمریکا تأثیر چندانی بر مراودات ایران نداشت.
این کارشناس ارزی به قول اروپایی‌ها برای ایجاد یک کانال مالی اشاره کرد و گفت: اروپا نمی‌تواند کانال مالی با ایران برقرار کند، به این دلیل که سهامداران بانک‌های بزرگ اروپایی اغلب آمریکایی و یهودی هستند.
به گفته وی، بانک‌های بزرگ اروپایی واسط تجارت بین کشورها هستند، با این تفاسیر کدام بانک بزرگ اروپایی حاضر است آمریکایی که سهامدار بانکش است و سهم 25 درصدی از اقتصاد جهان را دارد کنار بگذارد و ایران را به آن ترجیح دهد؟ به نظر می‌رسد حساب باز کردن برای این‌که از طریق اروپا یک کانال مالی برقرار شود کاری بیهوده است و نتیجه نخواهد داشت.
جهان بیگلری ادامه داد: آمریکا منتظر تأسیس کانال مالی اروپا برای ایران است تا جریمه‌های سنگین خود را اعمال کند. حتی برای به نتیجه رسیدن این کار در پشت پرده اقداماتی را انجام می‌دهد.
این کارشناس اقتصادی افزود: درست است که ایران 0/5 درصد اقتصاد جهانی را دارد اما در زمینه دادوستد بیشترین حجم در منطقه خاورمیانه متعلق به ایران است.
وی با بیان این‌که ظرفیت‌های مغفولی در تجارت بین‌الملل وجود دارد اما از آن بهره نمی‌بریم، تصریح کرد: صندوق یا بانک‌های بین‌المللی وجود دارد که ایران سهامدار آن است و می‌تواند از این طریق مراودات مالی خود را انجام دهد، اما متاسفانه از این ظرفیت هیچ استفاده‌ای نمی‌شود. به عنوان مثال یکی از سهامداران بانک زیرساخت‌های آسیا، ایران است و از این طریق می‌تواند بخشی از مراودات مالی خود را انجام دهد که هنوز این کار به نتیجه نرسیده است.
جهان بیگلری می‌گوید: شواهد نشان می‌دهد به دنبال ایجاد کانال مالی اروپا هستیم در حالی که اگر قرار باشد این کانال تأسیس شود قطعاً بانک‌های محلی اروپا با آن کار خواهند کرد و تا به نتیجه رسیدن اقدامات بین‌المللی آنها تحریم‌ها تأثیر خود را بر اقتصاد ایران گذاشته است.