احیای نظام آموزش هنر

روایت تاسیس یک دانشگاه

آن‌طور که معلوم است سال‌های بسیاری مسؤولان قصد راه‌اندازی این دانشگاه را داشته‌اند، هرچند این تصمیم تا نزدیک به دو دهه در حد یک ایده مانده بود و فقط در شعارهای مسؤولان امر وعده داده می‌شد. قصه به سرانجام رسیدن آن هم جالب است؛ طرح این دانشگاه 20 سال پیش در فرهنگستان هنر رقم خورد و طرح اولیه آن نوشته شد سپس به شورای‌عالی انقلاب فرهنگی و وزارت علوم منتقل شد. کلیاتی که از طرف فرهنگستان تنظیم شده بود مورد تصویب قرار گرفت اما در دولت نهم و دهم طرح این دانشگاه به فراموشی سپرده شد و دوباره در دولت یازدهم مطرح شد و در نهایت موجب آن شد که نهادهای مختلفی برای تاسیس آن داوطلب شوند. یکی از این نهادها میراث فرهنگی بود اما چون شرایط فراهم نبود باز هم اجرای آن به تعویق افتاد. پنج سال طول کشید تا این موضوع دوباره در صحن علنی شورای‌عالی انقلاب فرهنگی مطرح شود. پس از آن بود که دانشگاه آزاد اسلامی برای حمایت از این طرح اعلام آمادگی کرد و در نهایت ساختمانی به آن اختصاص داده شد و فعالیت‌هایی از سوی دانشگاه برای تاسیس این مجموعه انجام گرفت. وقتی این موضوع که این دانشگاه تحت حمایت دانشگاه آزاد اسلامی راه‌اندازی شود تصویب شد استاد فرشچیان اعضایی را به عنوان هیات امنای این دانشگاه معرفی کرد.

دانشگاه فرشچیان قرار است چه کند؟

وجود دانشگاه هنر در شهرهای مختلف ایران چه در دانشگاه آزاد اسلامی و چه در مراکز دولتی و پذیرش دانشجو در رشته‌های مختلف این سوال را پیش می‌آورد که راه‌اندازی دانشگاه استاد فرشچیان وجهی نکوداشتی دارد یا قرار است کاری کند که تا به حال دیگر دانشگاه‌ها نتوانستند انجام دهند؟ پاسخ بهمن نامورمطلق سرپرست دانشگاه هنرهای اسلامی - ایرانی استاد فرشچیان به این پرسش بسیار روشن است. او می‌گوید: «هدف این دانشگاه تربیت استاد است تا از هویت زیبایی‌شناسی صیانت کنیم.» هر چند باز هم این گفته به گونه‌ای هست که فکر کنیم تنها به والا بودن مقام فرشچیان در هنر ایران اشاره دارد تا هدفی برای تاسیس یک دانشگاه،

اما از دل حرف‌های نامورمطلق می‌توان اهداف کاربردی‌‌تری از تاسیس این دانشگاه استخراج کرد. او اشاره می‌کند قرار نیست این دانشگاه مقابل دانشگاه‌های دیگر قرار گیرد بلکه قرار است آنها را تکمیل کند. آن‌طور که مشخص است این دانشگاه در مرحله نخست دارای سه دانشکده نگارگری و هنرهای وابسته، دانشکده هنرهای خوشنویسی و دانشکده صنایع‌دستی است و قرار است این دانشگاه از ترم‌های تحصیلی آینده دانشجو پذیرش کند. همچنین قرار است که شهریه دانشگاه‌ پایین باشد. از طرفی دانشگاه آزاد اسلامی قول داده است افرادی که مستعد تحصیل در این زمینه هستند اما امکان مالی کافی ندارند برای تحصیل بورسیه‌شان کند. تصمیم اولیه بر این مبنا بوده که در این دانشگاه مقطع فوق لیسانس تا دکترا دنبال شود اما برخی استادان معتقدند بهتر است دانشجویان را از پایه پرورش داد. ضمن این‌که قرار است در آینده هنرستانی در این زمینه نیز راه‌اندازی شود تا تحصیلات تکمیلی در دانشگاه استاد فرشچیان انجام شود.

تحول نظام آموزشی

در جای جای حرف‌های کارشناسان حوزه فرهنگی و آموزش عالی در مورد راه‌اندازی دانشگاه استاد فرشچیان می‌توان ترکیب «حلقه مفقوده نظام آموزشی» را دید. ‌این ترجیع‌بند اغلب اظهارنظرها درباره تاسیس این دانشگاه بود. بیشتر آنها بر این باورند که نظام کلی آموزش در این دانشگاه بر مبنای دیگری است،‌ مبنایی که در گذشته‌های دور جواب داده اما سیستم آموزش دانشگاهی بر قاعده دیگری استوار شده بود.

مهم‌ترین تاکید در این تحول اما در حرف‌های محمدمهدی طهرانچی سرپرست دانشگاه آزاد اسلامی نمود داشت. جایی که او معتقد بود دانشگاه استاد فرشچیان می‌تواند «منشا تحول آموزش عالی در عرصه هنر شود». او در این باره می‌گوید: ما برای هنر ظرفیت مناسب آموزش عالی نساختیم. کشوری که مهد هنر بود برای آموزش عالی در هنر سبکی نداشت و تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی، دانشگاه بر همان ریل دانشگاه غربی حرکت می‌کرد.

همان‌طور که حرف‌های طهرانچی مشخص است، تغییر این نظام آموزشی در سطح بالای شورای انقلاب فرهنگی هم به عنوان چالشی مهم مطرح بوده است. چالشی که تاسیس دانشگاه فرشچیان می‌تواند نتیجه آن را مشخص کند. همه این چالش‌ها و تحول‌ها اما در یک نقطه با یکدیگر تلاقی دارند و آن هم این‌که قرار است در این دانشگاه سنت استاد و شاگردی احیا شود.

با این اوصاف، دانشگاه استاد فرشچیان نه فقط از این منظر که اولین دانشگاهی ا‌ست که به نام یکی از مشاهیر زنده در ایران نامگذاری می‌شود اهمیت زایدالوصفی دارد بلکه از منظری یک نقطه عطف محسوب می‌شود؛ نقطه عطفی برای ایجاد تحول در الگوی «نظام آموزشی کنونی غربی» به شکل «نظام به‌روزشده آموزشی بومی استاد - شاگردی ایرانی» که به باور بسیاری از صاحب‌نظران عامل بقای هنرهای ایرانی اسلامی ما شده است.

میثم اسماعیلی

فرهنگ و هنر