گفتمان مهر یا پرسش مهر

پرسش مهر برای شنیدن صدای دانش‌آموزان‌ مطرح می‌شود. اما ظاهرا پرسش اگر هم پاسخ داده شود، نتیجه‌ای برای تغییر در روند آموزش دانش‌آموزان در بر نخواهد داشت.

«پرسش مهر» زود فراموش می‌شود

شور و اشتیاق برای پاسخ به پرسش مهر در دانش‌آموزان همان ماه اول از بین می‌رود، با رفتن رئیس‌جمهور از مدرسه و گذشتن چند هفته‌ای از روز اول مهر مجموعه برگزارکننده برنامه هم دلسرد می‌شود‌. پدرام فیاضیان، کارشناس و مشاور آموزشی در این باره به جام‌جم می‌گوید: پرسش مهر یا برنامه‌ای به این سبک و سیاق در سیستم‌های آموزشی هیچ کشوری وجود ندارد، همچنین در خیلی از کشورها زمان آغاز به کار مدارس با یکدیگر متفاوت است و اجازه اجرای چنین برنامه‌ای را به آنها نمی‌دهد.

آن طور که او توضیح می‌دهد، برنامه و جشن‌هایی به مناسبت باز شدن مدارس تا حدودی در کشورهای شرق آسیا مرسوم است و در سایر کشورها سیستم آموزشی به شکلی است که مدارس تعطیل نمی‌شوند.

فیاضیان پرسش رئیس‌جمهور از دانش‌آموزان را کاملا نمادین و شعارگونه می‌داند و ادامه می‌دهد: از لحاظ تاثیر و کمک به پرورش دانش‌آموزان کاملا بی‌فایده و بی‌نتیجه است، در حالی که آموزش و پرورش به خیال خود این برنامه را برای رشد دانش‌آموزان انجام می‌دهد. پرسش مهر تنها در صورتی می‌تواند مفید باشد که به صورت مدت‌دار و براساس نیاز آموزشی هر ساله دانش آموزان انجام شود.

پرسش مهر درست اجرا نمی‌شود

پرسش مهر برنامه‌ای با تاریخ انقضا نیست، بلکه برنامه‌ای جامع و هدفدار برای فعال کردن و میدان دادن به دانش‌آموزان در پاسخگویی به بالاترین مسؤول اجرایی کشور است، اما به صورت درست اجرا نمی‌شود. اسدا... عباسی، عضو کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس در گفت‌وگو با جام‌جم می‌گوید: با شروع به کار مدارس در مهر حدود 50 میلیون از جمعیت کشور با این مساله درگیر می‌شوند، از همین رو باید اینچنین برنامه‌ای وجود داشته باشد. دانش‌آموزان در این برنامه خود را عنصر مهمی می‌دانند و حس می‌کنند مورد توجه قرار گرفته‌اند.

عباسی پرسش مهر را مفید می‌داند اما معتقد است نتایج و پاسخ‌ها به پرسش مهر در کارگروه‌های آموزشی باید بررسی و در تدوین برنامه‌های جامع آموزشی مورد استفاده قرار گیرد، نه این‌که با دادن هدایا و اعلام چند اثر به‌عنوان برگزیده بایگانی شود.

عضو کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری می‌گوید در پرسش مهر نباید به‌دنبال پاداش آنی بود، بلکه باید طبق برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده به دنبال پاداش‌های آتی و دیدن اثرات مثبت این برنامه در دانش‌آموز و معلمان باشیم. البته اینها همه در گرو درست و هدف انجام شدن پرسش مهر است.

حضور بی‌فایده

پرسش مهر برای انگیزه بخشی به دانش‌آموزان در ابتدای مهر برگزار می‌شود، اما آثار چشمگیر و مشخصی از این حضور در طول سال در دانش آموزان دیده نمی‌شود، شرکت مستقیم رئیس‌جمهور در مراسم آغاز به کار مدارس، برنامه را به سمت نمادین شدن می‌برد.

فیاضیان معتقد است حضور رئیس‌جمهور زیاد مثمر ثمر نیست، چون دانش‌آموز در ادامه سال تحصیلی با معلم سرکار دارد و حضور رئیس‌جمهور در مدرسه به عنوان یک شخصیت سیاسی، نمی‌تواند برای دانش‌آموز خیلی جذاب و دلچسب باشد. هر چند این حضور به ایجاد انگیزه ‌است، اما مفید واقع نمی‌شود.

اغلب مشاوران تحصیلی معتقدند حضور افراد غیرسیاسی موفق و چهره می‌تواند بسیار انگیزه بخش و جذاب‌تر از حضور رئیس‌جمهور و وزیر آموزش و پرورش در مدارس باشد. «پرسش مهر» و همچنین حضور رئیس‌جمهور در حوزه تربیتی هم برای جامعه هدف که همان دانش‌آموزان و معلمان باشند کارکردی ندارد.

«گفتمان مهر» به جای «پرسش مهر»

پرسش مهر یک رقابت است، رقابتی برای به حرکت درآوردن چرخه‌های آموزش کشور برای پشت سرگذاشتن یک دوره تحصیلی 9 ماهه، رقابتی که در آن قرار است دانش‌آموزان نظرات و حرف‌های‌شان را در قالب شعر، انشاء، مقاله، روزنامه دیواری و... به گوش رئیس‌جمهور برسانند. برنامه‌ای که بسیاری از کارشناسان نحوه اجرای آن را بی‌فایده و غلط می‌دانند. ابراهیم حلاجیان، رئیس پیشین دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شرق درباره اجرای پرسش مهر به جام‌جم می‌گوید: اصل این برنامه چون بر پرسشگری است، می‌تواند مفید واقع شود. اما نه به شکلی که در حال حاضر اجرا می‌شود. طرح سوالی کلیشه‌ای که دانش‌آموز توانایی درک و جواب به آن را ندارد، هیچ بار دانشی برای دانش‌آموز نخواهد داشت.

حلاجیان با طرح این مساله که پرسش مهر به شئونات اجتماعی، معیشتی و اظهارنظرهای سیاسی دانش‌آموزان و معلمان توجه نمی‌کند و براساس آنها طرح نمی‌شود، ادامه می‌دهد: همین امر باعث شده جامعه هدف نسبت به آن کاملا بی‌انگیزه باشند. در پرسش مهر یا به مسائل گفته شده توجه نمی‌شود یا این‌که به صورت کاملا برنامه‌ریزی و هدایت‌شده سوال طرح و امتیازدهی می‌شود.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی در توضیح این پرسش که برای پایدار کردن پرسش مهر باید چه کرد، توضیح می‌دهد: باید پرسش مهر به صورت برنامه‌ای مدت‌دار در کتاب‌ها، رسانه‌ها، منابع آموزشی و کارگاه‌های کلاسی تبین و اجرایی شود و به دانش‌آموز فرصت بحث و گفت‌وگو درباره آن داده شود. در حال حاضر این برنامه به صورت مقطعی در دو ماه اول پائیز اجرا و
به پایان می‌رسد.

حلاجیان می‌گوید: باید پرسش مهر را به گفتمان تبدیل کنیم، چون پرسش مهر فقط گفتارسازی ‌است. گفتار را دانش‌آموزان یک بار در روز آغاز مدارس می‌شنوند و تمام می‌شود، اما گفتمان دنباله‌دار خواهد بود و به این سمت می‌رود که پرسش مهردر دانش‌آموز و معلمان به باور، ایده و عقیده تبدیل شود.

رئیس پیشین دانشگاه آزاد تهران شرق معتقد است گفتمان مهر راه را برای بررسی بیشتر موضوعات و محور‌های گفتمان باز می‌کند، در نتیجه این گفتمان انواع مباحث، مقالات و انشاء تهیه می‌شود که می‌تواند در اجرای بهتر برنامه‌های دانش‌آموزی مورد استفاده قرار گیرد.

مشق مردم‌سالاری

در کشوری مانند ژاپن معمولا دانش‌آموزان گفتمان ایجاد می‌کنند؛ زیرا برای ‌گفتمان به‌تحلیل و تجزیه و اقدام و عمل نیاز است در این سیستم آموزشی دانش‌آموزانی خلاق‌تر و ایده‌پرداز تربیت می‌شوند. در حالی که دانش‌آموزان ایرانی با طرح مسائل غیرکاربردی به صورت نیروهایی بهانه‌گیر و تنبل بار می‌آیند.

مدرسه بهترین محل برای محفل‌های پرسشگری است، اما برنامه‌هایی برحسب عادت نمی‌تواند به این مساله کمک آنچنانی کند.

حلاجیان برنامه‌های پرسش و پاسخ بین دانش‌آموزان و رئیس‌جمهور را مفیدتر از پرسش مهر می‌داند و معتقد است اگر قرار است ما دانش‌آموزان را به عنوان یک عنصر فعال که بتواند در جامعه ایفای نقش کند، بشناسیم. باید ابتدا به آن رسمیت بدهیم و به او اجازه پرسشگری و مباحثه بدهیم نه این‌که او را در معرض پرسش قرار دهیم. باید دانش‌آموزان را به صورت یک شهروند فعال و و پرسشگر تربیت کنیم. نه شهروندی که برای دیدن رئیس‌جمهور صف بکشد یا به دنبال جوابی به دور از انتقاد و چالش برای پرسش مهر رئیس‌جمهور باشد.

بهنام اکبری

جامعه