ندای «یا رمضان» در کوچه‌پس‌کوچه‌های خراسان‌شمالی

مردم قدیم خراسان شمالی به دلیل نبود امکانات نجومی، زمان دقیق سحری را از طریق حرکت ستاره‌ها تشخیص می‌دادند و این مهم معمولا به عهده عشایر و کوچ‌نشینان و چوپان‌های استان بود که بیشتر وقت خود را در بیابان سپری می‌کردند. هنگام سحر نیز افراد خوش‌الحان با چاوش‌خوانی مردم منطقه را برای خوردن سحری بیدار می‌کردند. البته در مناطقی که چاوش‌خوان وجود نداشت، افراد با کوبیدن بر تشت‌های مسی که به اعتقاد آنان موجب ایجاد فضایی معنوی شده و آرامشی خاص به فضا می‌بخشید، مردم را به عبادت و خوردن سحری دعوت می‌کردند. در بجنورد زمان سحری دو طبل نواخته می‌شد، طبل‌هایی آهنگین که هر کدام دارای معانی خاصی بودند. آهنگ طبل اول با این جمله همراه بود که «قره خاتون تو پلو بیشر» یعنی پیرزن بلند شو غذا درست کن، که خانم خانه را به برخاستن و آماده کردن بساط سحری دعوت می‌کرد و آهنگ طبل دوم می‌گفت: «قره خاتون قازانه دیشر» یعنی پیرزن دیگ غذا را پایین بیار، که در واقع به معنای آماده بودن سحری و موعد بیدار شدن سایر افراد خانواده
بود.

همان‌طور که در ابتدای مطلب اشاره شد، ترکمن‌ها یکی از اقوام خراسان شمالی را تشکیل می‌دهند. این قوم نیز همچون سایر مسلمانان آیین و رسوم خاصی در این ماه دارند، با این تفاوت که این قوم بیش از سایر اقوام خراسان شمالی آداب و سنن خاص خود در ماه رمضان را حفظ کرده و مراسم ویژه ترکمن‌ها در این ماه به معنای واقعی خاص و دیدنی است. «یا رمضان» از دیگر آداب و رسوم ترکمن‌های استان خراسان شمالی است که در شب‌های سوم، چهاردهم و بیست‌وهفتم ماه مبارک رمضان برگزار می‌شود. به این ترتیب که تعدادی از جوانان پس از صرف افطار در کوچه و خیابان راه افتاده و اشعاری را در وصف ماه مبارک رمضان و روزه‌داری به زبان ترکمنی قرائت می‌کنند، به در هر خانه‌ای هم که می‌رسند صاحبخانه انعامی از قبیل وجه نقد یا غیرنقد به آنها اهدا می‌کند که آن هدایا را بین یکدیگر تقسیم یا آن را برای تدارک یک افطار یا سحری دسته‌جمعی استفاده می‌کنند.

حسین حیدرزاده