تهدید زبان فارسی در عرصه عمومی

روزی نیست که در اثر غفلت ما، واژه‌هایی جدید و غیر فارسی و البته عموما فرنگی که مابه‌ازای فارسی آن وجود دارد وارد زبان محاوره‌ای و حتی نوشتاری ما نشود. این امر چنان گسترش روز افزون دارد که وقتی برای درست نویسی یا درست‌گویی تذکری داده می‌شود، با نگاه‌ها و برخوردهای آن چنانی مواجه می‌شویم. هجوم نامگذاری‌های نامأنوس و صحه گذاشتن سازمان‌های مربوط بر این نام‌ها نیز درخور تأمل است. واژه‌هایی چون هایپراستار، سوپراستار، اطلس مال، تهران مال، پروماتاکسی، بستنی دومینو، مرکز خرید نارسیس و صدها واژه مخلوط و مغلوط دیگر را بارها در محیط شهری و در فضای ارتباطی می‌بینیم و می‌شنویم. آیا این واژه‌ها با زبان شیرین و اصیل فارسی نسبتی دارند؟ آیا آنها را می‌توان جایگزین واژه‌های زیبا و خوش‌آهنگ فارسی کرد؟ دلیل گسترش روزافزون آنها چیست؟

طبیعی است که این امر نشانگر شکل گیری هسته اولیه «بیماری فرهنگی» در زمینه زبان فارسی است.

در چنین وضعیتی می‌بینیم استفاده از رسم‌الخط و زبان انگلیسی برای واژه‌های فارسی نیز روز به روز در حال گسترش است. اگرخودروهای تیبا، سمند، پارس و صبا ایرانی‌اند و اسامی آنها واژه‌های زیبای فارسی هستند و اگر مصرف داخلی دارند که این‌گونه است، چرا نامشان به خط انگلیسی بر بدنه آنها نوشته می‌شود؟ آیا نمی‌توان این اسامی را با خط زیبای فارسی و توسط هنرمندی خوش‌ذوق نوشت و تبدیل به یک نشانه (آرم) کرد؟

و از این دست می‌بینیم؛ بر بدنه اتوبوس‌های شهری و بین‌شهری نیز واژه‌های فارسی به الفبای انگلیسی نوشته می‌شود.

اگر سری به بازار لباس فروشان بزنیم و نگاهی به کالاهای عرضه شده بخصوص لباس کودک بیندازیم خواهیم دید که بندرت لباس کودکی بدون نشان و خط انگلیسی یافت می‌شود. در غذاخوری‌ها و کافه‌ها نیز بهمچنین. همه اینها نشانه‌های غفلت فرهنگی و از این مهم‌تر بیانگر نوعی رعب فرهنگی و تغییر ذائقه ماست که متأسفانه رو به فزونی است و البته چاره‌اندیشی برای آن نیازمند عزم ملی و همگانی است.

رادیو ایران بر مبنای رسالت رسانه‌ای و فرهنگی خود اقدام به برگزاری «‌آیین سخن» کرده است، این حرکت برای نگهبانی از زبان فارسی شکل گرفته و ادامه می‌یابد.

در مرحله جدید این پویش که از چهارم اردیبهشت آغاز شده و تا آغاز تیرماه ادامه دارد «قانون ممنوعیت به‌کارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه» در دستور کار قرار گرفته است و برنامه‌سازان این شبکه، راه‌های اجرایی شدن این قانون را از مسئولان مطالبه می‌کنند و بازتاب می‌دهند.

از طرفی از مردم می‌خواهند تا برای واژه‌های بیگانه، برابر فارسی پیشنهاد دهند و توجه همگان را به این عنصر تمدن‌ساز و فرهنگ‌آفرین یعنی زبان فارسی جلب کنند. شایسته است دستگاه‌های فرهنگی با هم‌افزایی و همگرایی وظیفه خود را درباره زبان فارسی انجام دهند مباد که این عنصر مهم قربانی غفلت ناخواسته شود.

دکتر محمدجعفر محمدزاده
مدیر رادیو ایران