سفر به یک بیابان افسانه‌ای

برای همین دلم خواست روزهای آغازین امسال را بزنم به کویر. آن هم یکی از خاص‌‌ترین و بکرترین کویرهای جهان که همین جا در کشور خودمان است و خیلی‌ها هنوز از آن بی‌خبرند. جایتان خالی رفتیم کلوت. کلمه‌ای که از ترکیب دو واژه «کل» به معنی «آبادی» و «لوت» نام بیابانی که در او واقع شده است، ساخته شده. کلوت وسط کویر لوت، در استان کرمان... احتمالا نامش را شنیده اید. کویری در نزدیکی شهداد کرمان. البته کلوت، از کرمان 140 کیلومتر و از شهداد 40 کیلومتر فاصله دارد و در میان زمین شناسان به یکی از «قطب‌های گرمایی زمین» معروف است. کلوت کویر منحصر به‌فردی است که نمونه مشابهش تنها در چند کشور از جمله مصر، ایالات متحده آمریکا، چاد و پرو قرار دارد. باور ندارید که این کویر این همه خاص باشد؟

خب. اول به این سوال پاسخ می‌دهیم. جذابیت برای هر پدیده‌ای یک طور خاص تعریف می‌شود. درباره کویر هم که بخواهیم بگوییم باید برویم سراغ بررسی آنچه یک کویر را جذاب می‌کند. تصور کنید متوجه می‌شوید در کشورتان کویری وجود دارد که یک غربی درباره‌اش نوشته سازه‌های این کویر به شکلی است که انگار جن و پری آن را ساخته اند! «ژنرال سرپرسی سایکس» که یکی از مهم‌‌ترین و بانفوذترین عوامل انگلیس در ایران بوده و از کلوت‌ها دیدن کرده، نوشته است: «آثار شهر کلوت‌ها از غرایب طبیعت است. حین عبور از بین این نقاط مخروب، شخص تصور می‌کند که از وسط قلاع و قصرهای جن و پری می‌گذرد. اشکال عبادتگاه ها، اهرام، برج‌ها و قلعه‌های بزرگی را در نظر انسان مجسم می‌کند و بدون اغراق از مشاهده آنها شخص به خود می‌لرزد.»

همین باعث می‌شود آدم با خودش فکر کند مگر فضای این کویر چه شکلی است؟ چگونه فضایی دارد و آیا واقعا آنقدر رازآمیز است که بشود تصور کرد پای جن و پری در کار است! آن هم برای کسانی که مثل من عاشق فیلم‌های ترسناک هستند و قطعا از این فضای رازآلود خوششان خواهد آمد. یک جست و جوی ساده در اینترنت هم این اطلاعات را به ما می‌دهد که کلوت با سازه‌های خاصی که دارد شبیه یک شهر است. شهری که البته هیچ گیاهی در آن حق روییدن ندارد، حتی یک باکتری هم نمی‌تواند در کلوت زندگی کند و به طور کلی کلوت سرزمینی سوزان و عاری از هر گونه حیات با گرمایی حدود 70 درجه سانتی‌گراد بالای صفر است. البته از همه مهم‌تر این‌که بزرگ‌‌ترین شهر کلوخی دنیاست، شهری که در ان دست طبیعت زیباترین معماری را رقم زده است.

معماری آفتاب، خاک و باد و باران

شاید تا به حال به این نکته مهم فکر نکرده باشید که طبیعت معمار فوق‌العاده چیره‌دستی است. لااقل آنچه می‌سازد از معماری امروز تهران ما زیباتر و اصیل‌تر است. کلوت؛ این ابرشهر کلوخی 80 کیلومتر عرض، 145 کیلومتر طول و بیش از 11 هزار کیلومتر مربع مساحت دارد. کویر با همه وسعت، خاک و ماسه‌اش، با خورشید و آسمانش و نقش‌های چشمنوازش یک مرکز تحقیقاتی بزرگ به شمار می‌رود.

شاهکاری از باد، خاک و آب کلوت‌ها در اثر فرسایش آبی و بادی در طول هزاران سال شکل گرفته‌اند. در این شهر کسی زندگی نمی‌کند و هر چه هست سراسر سکوت و آرامش است. کلوت ساختاری از حرکت باد در دل نرم خاک کویر دارد. نم باران اگر بر تن خشک کویر ببارد، خاک‌های تل شده گرد سنگی را بر هم استوار می‌کند و سازه‌ای به وجود می‌آورد که گویی بنایی خشتی از تمدنی ماقبل تاریخ است. در واقع انسان در ساخت کلوت‌ها هیچ تاثیری نداشته است. حالا مگر می‌شود آدم دلش نخواهد دل به پهنه‌اش بسپرد و در بزرگی‌اش کوچکی خود را فراموش کند... من که دلم خواست و رفتم.

چگونه کویر نرویم؟

شاید فکر کنید این میان تیتر اشکال تایپی دارد. نه، ابدا اینطور نیست. کاملا هم درست نوشته شده است. می‌خواهم واقعا از این بگویم که چگونه کویر نرویم؟ مهم‌‌ترین نکته این است که تنهایی به کویر نروید. حتما با تور بروید و اگر هم این حرف را نادیده گرفتید و خواستید تنها باشید، حواستان باشد به قول حافظ غول بیابان شمار ا نفریبد و به اعماق خود نکشاند. وقتی وارد کرمان شدیم خیلی جاها سر زدیم و از زیبایی‌های این استان که واقعا باید گنجی ناشناخته در گردشگری نامیدش دیدن کردیم. همه جا هم گفتیم می‌خواهیم برویم کلوت و همه گفتند تنها نروید. اما وسوسه بود دیگر، حسی قلقلک‌مان می‌داد که بزنیم به دل شهداد آن هم تنهای تنها. همین کار را هم انجام دادیم. وقتی رسیدیم و دیدیم چند اتوبوس گردشگر آنجا هستند، خیلی ناراحت شدیم. بعد هم تا آخرین حد ممکن سعی کردیم از آنها فاصله بگیریم، اما در پایان مسیر اگر نبود صدای موسیقی آنها شاید در کویر گم می‌شدیم و حالا من سرگرم نگارش این نوشته نبودم! کویر زیباست، بی‌نهایت زیبا... اما شوخی هم ندارد. درست مثل دریا، مثل کوه و مثل هر پدیده دیگری پشت زیبایی و جذابیت فریبنده‌اش خطر هم بسیار دارد.

حرکت کنیم

خب دیگر وقتش رسیده حرکت کنیم و در دنیای واقعی هم اگر نشد، کوله پشتی و چند بطری آب برداریم و لااقل در همین صفحه چمدان با هم میان شهری عجیب در دل کویر قدم بزنیم. شهری که البته هیچ سکنه‌ای ندارد و شاید بتوان گفت ما بطور موقت ساکن آن هستیم. بنا را بر این می‌گذاریم که هر جای ایران هم باشیم ابتدا به شهر کرمان می‌رویم و بعد راهی کلوت می‌شویم. اول از همه این را بگوییم که در کلوت هم مانند دیگر کویرها و البته کوه کمپی وجود دارد که می‌توان شب را در آن خوابید و شب، دست دوستی به سمت ستاره‌ها دراز کرد و با آنها راز گفت.

برای رسیدن به کمپ کویری شهداد باید از 2 کیلومتری جاده شهداد به ماهان وارد جاده شهداد نهبندان شد و پس از طی مسافت 15 کیلومتر، به جاده کمپ کویری پا گذاشت. با ورود به جاده کمپ، پس از طی مسافتی حدود 10 کیلومتر، به کمپ کویری شهداد خواهد رسید. و باز هم یادتان باشد که باید حتما یک راه بلد همراه خود داشته باشیم، آنقدر این شهر بزرگ است و ساختمان هایش شبیه به هم که گم شدن در آن حتمی است.

چشم‌ها سیر نمی‌شود

به نزدیکی کلوت که می‌رسید هیجان آغاز می‌شود. مسیر بی‌نهایت زیباست. اما هنوز هم مانده، به خود کلوت که برسید تازه متوجه می‌شوید این همه حرف از زیبایی و رازآلودی‌اش دلیل دارد. وقتی برسید و پایتان را روی خاک بگذارید، وقتی صدای قدم هایتان روی خاک کویر توی گوش‌هایتان بپیچد و سکوت پیرامونتان را به نرمی بشکند، تازه عاشقش می‌شوید. تازه هیجانی توام با آرامش را تجربه می‌کنید. سازه‌هایی عظیم مقابلتان است که نه دست بشر که دست طبیعت بی‌هیچ آجر روی آجر گذاشتنی، بی‌هیچ آهن و سیمانی آن را به زیبایی و رازآلودی روی هم چیده است.
دانه دانه از خاک‌های کویر برداشته و روی هم چیده تا شاهکارش را خلق کند.

جلوتر که می‌روی گاهی زمین زیر پایت سفت می‌شود. به زمین که چشم بدوزی نمک را می‌بینی که خاک را سفت کرده است، سفت و پر ترک و آنقدر تصویر زیبایی ساخته است که فقط می‌توانی در سکوت تا می‌توانی نگاهش کنی و توی دلت مدام تحسینش کنی. هم طبیعت را هم خدایی را که این طبیعت را با تمام نظم و زیبایی‌اش آفریده است.

زینب مرتضایی‌فرد