ایران و اجلاس حساس 11 سپتامبر اوپک

برخلاف اجلاس های پیشین سازمان کشورهای تولیدکننده نفت (اوپک) که به بحث بر سر قیمتهای جهانی نفت با دستکاری در تولید خلاصه می شد ، اجلاس آتی اوپک 11 سپتامبر (20 شهریور) در وین برگزار می شود و نشستی سرنوشت ساز برای این سازمان است

کد خبر: ۱۰۹۳۵۱

چرا که اوپک پس از مدتهایی که بدون دبیرکل بود و آن را مسکوت نگه داشته بود ، قرار است بحث روشن و شفافی در این باره داشته باشد و از میان 2 نامزد مطرح این پست - که یکی ایرانی و دیگری کویتی است - یکی را به عنوان دبیرکل انتخاب کند.
دبیرکلی که می رود رهبری بزرگترین کارتل نفتی جهان را به عهده بگیرد. از این رو چشم بازار جهانی نفت به اجلاس 11 سپتامبر دوخته شده است و ایران باید از حق خود برای به دست آوردن پست دبیرکلی اوپک هوشمندانه و هوشیارانه دفاع کند.

انتخاب دبیرکل برای سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) ، همواره از چالشهای این سازمان بوده اما به نظر می رسد در 3 سال اخیر شدت یافته است. به طوری که اعضای این سازمان هنوز نتوانسته اند به اتفاق نظر در خصوص انتخاب نامزدهای معرفی شده از سوی ایران ، کویت و ونزوئلا دست پیدا کنند. موضع ایران در 3 سال اخیر ، پافشاری برای دستیابی به یک اتفاق نظر درباره نامزدی خود بوده است ، چنان که اگر دیگر اعضا با نامزدی ایران مخالفت می کردند ، ایران نیز رای مثبت به نامزد دیگری نمی داد. ادموند دائوکورو رئیس سازمان اوپک در سفری که یک ماه پیش به جمهوری اسلامی ایران و چند کشور دیگر عضو اوپک داشت ، مساله انتخاب دبیرکل اوپک از موضوعات اصلی سفر وی عنوان شد. دائوکورو از این کشورها خواست پیشنهادهایی برای انتخاب دبیرکل به منظور ارائه در اجلاس ماه سپتامبر این سازمان در وین آماده کنند. مهندس سید کاظم وزیری هامانه وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران بتازگی در اظهارنظری ضمن تاکید بر این که دبیرکلی اوپک حق ایران است و بر تحقق آن پافشاری می کند، از ارائه راه حل هایی برای رفع چالش پیش روی اوپک در اجلاس هفته آینده اوپک در وین خبر داد اما اعلام جزییات آن را به زمان برگزاری این نشست موکول کرد. در آخرین دوره ای که اوپک دبیرکل داشت ، 2 مقام ونزوئلایی دبیرخانه این سازمان را اداره می کردند. علی رودریگز در ژانویه 2001 به دبیرکلی اوپک منصوب شد و برای مدت یک سال و نیم این مسوولیت را به عهده داشت . وی در آن زمان به دلیل منصوب شدن به ریاست شرکت ملی نفت ونزوئلا مجبور شد اداره دبیرخانه را به فرد دیگری واگذار کند. این فرد کسی نبود جز نامزد معرفی شده از سوی رودریگز. او آلوارو سیلوا کالدرون را برای دبیرکلی اوپک در مدت باقیمانده معرفی کرد و با تلاشی که درخصوص جلب نظر اعضا برای انتخاب وی انجام داد ، کالدرون دبیرکل اوپک شد. ناگفته نماند در دوره ای که رودریگز دبیرکل اوپک شد ، کشورهای ایران ، عربستان سعودی و عراق نامزدهایی را برای این پست معرفی کرده بودند. اما دور از انتظار همه ، رودریگز ونزوئلایی ، دبیرکلی اوپک را به عهده گرفت . واگذاری مسوولیت دبیرکلی اوپک در 2 دوره پیاپی به 2 ونزوئلایی دلیلی بر این نظر کارشناسی است که دیدگاه انتخاب دبیرکل اوپک خارج از منطقه خلیج فارس ، بر این سازمان حاکم است . دبیرکلی آلوارو سیلوا کالدرون ، آذرماه 1382 به پایان رسید و از آن زمان تاکنون ، رئیس سازمان اوپک دبیرخانه را اداره می کند. از آن سال همه تا به حال به ترتیب پورنومو یوسیگانتارو وزیر نفت اندونزی ، شیخ احمد فهد الاحمد الصباح ، وزیر نفت کویت و ادموند دائوکورو وزیر نفت نیجریه ، ریاست سازمان اوپک را به عهده داشته اند. الصباح در دوره ریاست سازمان اوپک ، عدنان شهاب الدین نامزد کویت برای پست دبیر کلی اوپک که مدیر بخش تحقیقات اوپک نیز است را به عنوان جانشین دبیرکل اوپک معرفی کرد که در آن زمان موجی از نگرانی میان برخی اعضا مبنی بر این که بدون اتفاق نظر یک کویتی دبیرکل خواهد شد ، برانگیخته شد. دبیر کل اوپک براساس تعریف در کتابهای منتشر شده از سوی اوپک ، نماینده رسمی و قانونی سازمان و رئیس اجرایی دبیرخانه اوپک است . وی کارهای سازمان را طبق خطمشی های هیات عامل اداره می کند. کنفرانس اوپک ، دبیر کل را برای یک دوره 3 ساله انتخاب می کند و این مدت برای یک دوره دیگر قابل تمدید است . این انتخاب طبق نام نویسی از سوی کشورهای عضو و پس از مطالعه جامع درباره مشخصات نامزدها صورت می گیرد. در نبود یک تصمیم واحد، دبیر کل طبق یک برنامه چرخشی برای دوره ای 2 ساله بدون تعصب نسبت به وجود خصوصیات مورد نیاز برای احراز این پست انتخاب می شد. مطابق اساسنامه اگر اتفاق نظری درباره دبیر کل صورت نگیرد ، انتخاب براساس حروف الفبا خواهد بود. از این رو به نظر می رسد روشی که در چند سال اخیر در اوپک اجرا شده است ، غیرقانونی و مطابق با اساسنامه این سازمان نیست . از زمان تاسیس سازمان اوپک در سال 1960 میلادی تاکنون و پس از 18 دوره انتخاب دبیر کل ، ایران فقط یک بار و آن هم در اولین دوره انتخاب دبیر کلی توانست مسوولیت دبیرخانه اوپک را به عهده بگیرد. فواد روحانی از 21 ژانویه 1961 تا 30 آوریل 1964 دبیرکل اوپک بود. طبق اساسنامه اوپک ، شرط اصلی برای پست دبیرکلی این سازمان شایستگی است همچنین این اساسنامه شرایط تصدی این پست را سن بالای 35 ، داشتن تحصیلات دانشگاهی ، 15 سال سابقه کار مشتمل بر 10 سال فعالیت در صنعت نفت و سابقه فعالیت در مشاغل مدیریتی تعیین کرده است . برخی کارشناسان بازار نفت معتقدند ، علاوه بر نکته های ذکر شده ، دبیرکل اوپک باید توان مذاکره با تولیدکنندگان و مصرف کنندگان نفت دنیا اعم از کشورهای عضو و غیرعضو اوپک و روسای جمهور کشورها را داشته باشد. وی باید از یک دیدگاه سیاسی برخوردار باشد تا بتواند توطئه هایی که علیه اوپک در سطح بین المللی شکل می گیرد را از طریق دیپلماتیک و مذاکرات حل کند و واقعیت های اوپک را به دنیا نشان دهد. از آنجا که هر سیاستی را که اوپک بخواهد اتخاذ کند ، تمام کشورهای عضو باید آن را تایید کنند ، دبیرکل این سازمان باید دیدگاه روشنی نسبت به مسائل سیاسی و اقتصادی جهان داشته باشد و تهدیدها و فرصتها را بشناسد تا با ارائه پیشنهادهای لازم ، پویایی این سازمان را حفظ کند. اگر به تاریخ انتخاب دبیرکل برای سازمان اوپک برگردیم ، این دوران را به 2 دوره می توان تقسیم کرد. دوره اول از زمان تاسیس این سازمان تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران و دوره دوم از زمان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران تاکنون است . در دوره اول ، دبیر کل اوپک بر مبنای حروف الفبا و نام کشورهای موسس و سپس کشورهای غیر موسس معرفی و مشغول به کار شد. وزرای نفت اوپک پس از پایان دوره اول که همزمان با شروع جنگ تحمیلی عراق علیه ایران بود به بحث درباره تکرار روند چرخشی انتخاب دبیرکل پرداختند. اگر این روش محقق می شد ، نوبت به دبیرکلی ایران می رسید اما به دلیل جنگ بین ایران و عراق و مخالفت عربها با دادن پست دبیرکلی به ایران ، این روش مقبول واقع نشد. از این رو ، دکتر فاضل الچلبی ، تبعه عراق به عنوان قائم مقام دبیرکل در سالهای 1983 تا 1988 دبیرخانه را اداره کرد. پس از پایان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و امضای قطعنامه سازمان ملل ، ایران در فضای جدیدی قرار گرفت و حق خود را برای تصدی پست دبیرکلی مطرح کرد. پس از چلبی ، دکتر سوبروتو از اندونزی در سالهای 1988 تا 1994 ، 2 دوره پی درپی دبیرکلی اوپک را به عهده داشت . در این دوره نیز بحث انتخاب دبیرکل براساس روش چرخشی مطرح شد. ایران معتقد به اجرای برنامه چرخشی تاریخی مانند دور اول بود؛ اما اعضای دیگر بویژه کشورهای عربی عضو معتقد به اجرای روش الفبایی بودند. در این زمان ، اعضای اوپک در پذیرفتن دیدگاه های یکدیگر به توافق نرسیدند و بحث درباره قبول یکی از این روشها مسکوت ماند. برخی کارشناسان بازار نفت معتقدند ، اگر ایران در همان دوره بر انتخاب چرخشی پافشاری نمی کرد ، با پذیرش انتخاب الفبایی پس از چند دوره می توانست دبیرکلی را از آن خود کند. شنیده شد که وزیر پیشین نفت ایران در اجلاس سپتامبر 2003 پیشنهاد انتخاب دبیرکل براساس حروف الفبا را مطرح کرد اما در همان نشست ، وزیر نفت اندونزی در اولین واکنش با این پیشنهاد مخالفت و تاکید کرد انتخاب دبیرکل باید براساس اتفاق آرائ صورت گیرد اما این که چرا برخی اعضای اوپک در شرایط کنونی مخالف اجرای روش الفبایی هستند ، آن است که معتقدند با این روش ممکن است افرادی که شایستگی لازم را ندارند انتخاب شوند و انسجام موجود در سازمان اوپک را از هم بپاشند. رئیس سازمان اوپک ادموند دائوکورو با درخواست از اعضای اوپک برای ارائه پیشنهاد درباره انتخاب دبیرکل این سازمان به نظر می رسد باب جدید گفتگو میان اعضا در این باره گشوده شده است . دکتر سیدمحمدهادی نژادحسینیان از ایران و عدنان شهاب الدین از کویت رقبای جدی تصدی پست دبیرکلی اوپک هستند. از آنجا که میان کشورهای عرب عضو اوپک در حوزه خلیج فارس یکپارچگی وجود دارد و همواره چالشی بین آنها و ایران در پذیرفتن نامزد مورد نظرشان بوده است ، موضوع به نفع کشورهایی چون ونزوئلا ، اندونزی ، نیجریه و الجزایر که خارج از اختلاف میان کشورهای منطقه هستند ، تمام شده است . انتخاب یک دبیرکل ایرانی در دبیرخانه اوپک پس از 45 سال نه تنها ارتقای وجهه ایران در عرصه بین المللی را به دنبال دارد بلکه اداره دبیرخانه این سازمان به سمت دیدگاهی گرایش پیدا می کند که طرفدار قیمت است و تحقیقات دبیرخانه به این سو هدایت می شود.