ایران هسته ای ؛ پیشرفت جهانی

با مطرح شدن پرونده هسته ای ایران از سال 2002-2003 ، دیپلمات ها و مقامات سیاسی و نظامی جهان عرب با دقت بسیاری به تجزیه و تحلیل علل دستیابی ایران به فناوری هسته ای و میزان پیشرفت ایران در این زمینه پرداخته اند.

کد خبر: ۱۰۹۳۲۸

در میان تحلیلگران جهان عرب 2 دیدگاه درخصوص برنامه هسته ای ایران وجود دارد. یکی گروهی که فعالیت های هسته ای ایران را تهدیدی راهبردی قلمداد می کنند و معتقدند هدف اصلی ایران از تعقیب برنامه هسته ای تلاش برای دستیابی به تسلیحات هسته ای است و دوم گروهی که فعالیت های هسته ای ایران را تهدیدکننده ثبات و امنیت منطقه نمی دانند و نگرش منفی به هسته ای شدن ایران ندارند. گروه نخست تحت تاثیر دیدگاه های ناسیونالیستی عربی و ذهنیت های تاریخی نسبت به ایران پیش و بعد از انقلاب قرار دارند. این تحلیلگران از این موضوع نگران هستند که دستیابی ایران به فناوری هسته ای موقعیت منطقه ای ایران را ارتقا دهد و کشورهای عربی را در موضع ضعیف تری قرار دهد. آنها بر این اعتقادند که گسترش نفوذ سیاسی و نظامی ایران در منطقه و ایدئولوژی انقلاب اسلامی می تواند برای رژیمهای الیگارشی منطقه خطرساز باشد. علاوه بر آن ، رقابت تسلیحاتی را در خاورمیانه افزایش دهد و احتمال وقوع بحران های دیگری را در منطقه تقویت کند.

تحلیلگران معتقدند هدف اصلی ایران از هسته ای شدن ، دستیابی به تسلیحات هسته ای است و در صورت تحقق این امر سیاست خارجی ایران حالت تهاجمی به خود خواهد گرفت و با کمکهای نظامی به گروههایی نظیر حماس و حزب الله ، عملیات هایی را علیه منافع اسرائیل و ایالات متحده ترتیب خواهد داد. در صورت توسعه اقدامات ایران علیه اسرائیل و امریکا ، این کشورها نیز درصدد پاسخگویی برخواهند آمد و از این طریق منطقه بی ثبات خواهد شد. این استراتژیست ها معتقدند در صورتی که ایران از دستیابی به فناوری هسته ای دست برندارد ، احتمال پاسخ نظامی ایالات متحده به این کشور وجود خواهد داشت که در این صورت ، ایران اقداماتی را علیه نیروهای امریکایی مستقر در خلیج فارس و کشورهایی که پایگاه نظامی در اختیار نیروهای نظامی ایالات متحده قرار داده اند ، انجام خواهد داد و بنابراین امنیت منطقه و اعراب با تهدید و خطر مواجه خواهد شد. این گروه فعالیت های هسته ای ایران را تهدیدی برای منافع و امنیت ملی خویش می دانند و خواستار انصراف ایران از برنامه های هسته ای هستند. علاوه بر تهدیدات امنیتی بر این اعتقادند برنامه هسته ای ایران تبعات زیست محیطی نیز برای منطقه خلیج فارس خواهد داشت . در این زمینه عبدالرحمن العطیه ، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس در 19 دسامبر 2005 و در گفتگو با روزنامه الشرق الاوسط چاپ لندن اظهار کرد: «هسته ای شدن ایران باعث برهم خوردن ثبات منطقه و ایجاد مسابقه تسلیحاتی و فضای بی اعتمادی خواهد شد." وی در این مصاحبه اشاره کرد: "نگرانی کشورهای حوزه خلیج فارس در قبال برنامه هسته ای ایران ، نگرانی واقعی است ، بویژه این که نیروگاه اتمی بوشهر در قلب منطقه قرار دارد و به کشورهای حوزه خلیج فارس از تهران نزدیک تر است . وی تصریح کرد راه اندازی نیروگاه هسته ای بوشهر در صورت بروز هر گونه نقص احتمالی ، نتایج زیست محیطی و انسانی وخیمی را به بار خواهد آورد». گروه دوم تحلیلگران سیاسی و نظامی عرب ضمن توجه به دغدغه های گروه نخست بر این اعتقادند که با فرض برخورداری ایران از تسلیحات هسته ای این مساله به ایجاد ثبات در منطقه کمک خواهد کرد. آنها معتقدند رژیم اسرائیل و ایالات متحده امریکا به عنوان 2 کشوری که همکاری و مشارکت استراتژیک با یکدیگر دارند از تسلیحات هسته ای بهره مند هستند. این در حالی است که هیچ کشور عربی و حتی اسلامی غیر از پاکستان سلاح هسته ای ندارد. از این منظر دستیابی ایران به تسلیحات هسته ای بر امنیت منطقه تاثیر مثبت خواهد داشت ، چراکه توازن را در برابر تسلیحات هسته ای اسرائیل برقرار خواهد کرد. آنها معتقدند هسته ای شدن ایران بیشترین تهدید را متوجه اسرائیل خواهد کرد و کمترین تهدید را برای اعراب در بر خواهد داشت . بر این اساس کشورهای عربی به جای موضعگیری در برابر فعالیت های شفاف هسته ای ایران باید به خطرهای هسته ای اسرائیل توجه کنند. در همین خصوص ، روزنامه عرب نیوز نوشت : "سیاست های هسته ای دولت امریکا در خاورمیانه و سیاست دوگانه آن نسبت به اسرائیل که تهدیدی جدی برای ثبات منطقه به شمار می رود ، مورد نقد جدی قرار دارد. امریکا نه تنها خواستار محدود شدن فعالیت های هسته ای اسرائیل نیست بلکه از آن حمایت نیز می کند. این در حالی است که فشارهای شدیدی را به برنامه صلح آمیز هسته ای ایران وارد می کند. چنین فشارهایی ، بخشی از سیاست امریکا برای تثبیت استیلای خود بر خاورمیانه است . آنها قصد دارند مانعی در مسیر از سرگیری روابط نزدیک ایرانیان با اعراب شوند". گزارش این روزنامه در نهایت این گونه نتیجه گیری کرده است : "این حق کشورهای عربی و مسلمان است که توانایی برخورداری از امکانات هسته ای را پس از امضای پیمان منع گسترش سلاحهای هسته ای (NPT) داشته باشند ، پیمانی که اسرائیل تاکنون از پذیرش آن خودداری کرده است". در این خصوص عمر موسی ، دبیرکل اتحادیه عرب طی نامه ای که به اعضای شورای همکاری خلیج فارس در اجلاس دسامبر 2005 نوشت ، اظهار کرد: "نگرانی وی به عنوان یک شهروند مصری از برنامه های هسته ای اسرائیل است نه ایران".

واکنش های اعراب به فعالیت های هسته ای ایران

جهان عرب و بویژه دولتهای عرب خلیج فارس از فعالیت های هسته ای ایران احساس تهدید و هراس می کنند. از دیدگاه آنها در صورت انحراف ایران به سوی سلاح هسته ای ، تهدیدات امنیتی در منطقه ایجاب می کند آنها نیز در مسیر هسته ای شدن گام بردارند یا این که با تقویت پیوندهای دفاعی امنیتی با امریکا خود را در زیر چتر حمایتی ایالات متحده قرار دهند.عراق در دوره زمامداری صدام به دنبال هسته ای شدن و تسلیحات کشتارجمعی بود و اقداماتی را نیز در این زمینه به صورت مخفیانه انجام داده بود ولی هنوز تا رسیدن به مرحله تولید بمب هسته ای فاصله داشت . با سقوط صدام و روی کارآمدن دولت جدید در عراق به نظر می رسد مقامات سیاسی عراق بلندپروازی ها و جاه طلبی های دوران صدام را کنار خواهند گذاشت ولی برحسب شکل ، نوع و ماهیت سیاسی دولت آینده عراق ، نگرش آنها به فعالیت های هسته ای ایران نیز متفاوت خواهد بود. عربستان سعودی به عنوان تاثیرگذارترین دولت جهان عرب از پیوندهای دیپلماتیک مناسبی با ایران برخوردار است اما با وجود گسترش مناسبات طرفین ، ریاض بر این اعتقاد است هسته ای شدن ایران زمینه تسلط سیاسی و نظامی این کشور بر خاورمیانه و خلیج فارس را فراهم خواهد کرد و نفوذ سیاسی و قدرت نظامی ایران را در برابر اعراب افزایش خواهد داد. مقامات سیاسی ، نظامی و امنیتی عربستان ، هسته ای شدن را الزامی تلقی می کنند و این امر را موجب حفظ قدرت تاثیرگذاری خویش بر منطقه و جهان عرب می دانند. براساس گزارش ها و اسناد موجود این کشور درخصوص دستیابی به فناوری هسته ای برای کمکهای پاکستان حساب ویژه ای باز کرده است . در این زمینه روزنامه انگلیسی گاردین در مطلبی اشاره کرده است : مقامات سیاسی و نظامی عربستان سعودی معتقدند با روشن شدن برنامه هسته ای ایران و در محیط جدید امنیتی پس از 11 سپتامبر ، این کشور گزینه های متعددی را برای حفظ امنیت ملی خویش مدنظر دارد که یکی از آنها تلاش برای دستیابی به سلاح هسته ای است".
در این خصوص واشنگتن تایمز نیز در گزارشی مدعی شد: در سفر شاهزاده عبدالله به پاکستان در اکتبر 2003 و در توافقات محرمانه با پرویز مشرف ، پاکستان متعهد شده است انتقال فناوری تولید سلاح هسته ای را با دریافت نفت ارزان قیمت مبادله کند."طبیعتا هر دو کشور این موضوع را رد کردند، ولی تحلیلگران سیاست بین الملل معتقدند منافع پاکستان و عربستان سعودی در این زمینه تامین خواهد شد زیرا اسلام آباد به پشتیبانی مالی و سیاسی ریاض برای ادامه رقابت سیاسی و نظامی با هند احتیاج دارد و عربستان سعودی نیز به سلاح هسته ای به منظور بازدارندگی در مقابل اسرائیل و به احتمال ایران نیاز دارد.