توسعه پایدار و محیط زیست

در حقیقت مفهوم توسعه پایدار برای پاسخ به معضلات این چهار مؤلفه در دنیای امروز از سوی دانشمندان مطرح شده و به طور گسترده‌ای توسط دولت‌ها، نهادهای بین‌المللی، شرکت‌های تجاری و سازمان‌های غیردولتی مورد پذیرش قرار گرفته است. علاوه بر این، توسعه پایدار بر اهمیت وجود چشم اندازهای بلندمدت در ارتباط با فعالیت‌های فعلی و لزوم همکاری‌های جهانی برای رسیدن به راه‌حل‌های مؤثر تأکید دارد.

پس از برگزاری اجلاس جهانی محیط زیست و توسعه (UNCED) در ریودوژانیروی برزیل در سال 1992میلادی، اقدامات در این زمینه در کشور ما وارد عرصه جدیدی شد. به نحوی که شورای‌عالی حفاظت محیط زیست به عنوان مرجع اصلی پیگیری موضوع، فعالیت‌هایی را در این خصوص آغاز کرد. اولین اقدام عملی در این زمینه، تشکیل «کمیته ملی توسعه پایدار» در شهریور 1375 با هدف سیاستگذاری و هماهنگیِ برنامه‌های توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور در جهت حفاظت از محیط زیست توسط شورای‌عالی حفاظت محیط زیست بود.

در سال 1987 میلادی، کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه، بر الزام متعـادل سـاختن نیازهـای بشر و توسعه‌ اقتصادی و اجتماعی با حفاظت از محیط زیست تأکید کرد.

آلودگی محیط زیست که امروزه به یک مسأله‌ جدی و قابل تأمل تبدیل شده، حاصل دخالت و بهره‌وری نامعقول انسان از طبیعت پیرامون خود است که به دلیل گستردگی و اهمیت موضوع، توجه دانشمندان را برای نجات آن برانگیخته است. توجه به منابع محیط زیست به عنوان بستر توسعه پایدار از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. استفاده از الگوهای توسعه و برنامه‌های اقتصادی که هماهنگ با طبیعت نبوده و بلکه در جهت استفاده گسترده و بدون قاعده از منابع طبیعی باشد نه تنها کمکی در دستیابی به اهداف توسعه نخواهد بود، بلکه منجر به بروز مشکلاتی در این زمینه نیز خواهد شد. برخی از مهم‌ترین مشکلات محیط زیست به عنوان موانع دستیابی به توسعه پایدار، شامل پایین بودن سطح آگاهی مدیران و برنامه‌ریزان، بهره‌برداری بی‌رویه و غیر اصولی از منابع کشور، کمبود نیروهای متخصص در کنترل منابع محیط زیستی، ضعف قوانین، مقررات و ملاحظات زیست‌محیطی در سیاست‌ها و برنامه‌های کلان و عدم شناخت کافی از منابع و مسائل حفاظت از محیط زیست، مقدور نبودن حفاظت کامل از منابع ارضی و بسیاری از موارد دیگر است که باید مورد توجه جدی‌تر مسئولان قرار گیرد.

شیوا گرجیان

عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس