تعامل صنعت و تحقیقات حیاتی است

دکتر لطف الله سواد کوهی ، ریاست پژوهشکده مکانیک سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران با تاکید بر این که عدم سرمایه گذاری لازم برای ارتقای سطح تخصص در صنایع ما منجر به آن شده است که صنعت پتانسیل دریافت و جذب نیروهای متخصص در سطوح تخصصی کارشناسی ارشد به بالا را نداشته باشد، می افزاید: متاسفانه صنایع ما در طول سالها تنها چشم به تولید و فروش محصولشان در بازارهای داخلی داشته اند و تنوع محصولات باعث شده به تیراژ اقتصادی تولید نرسند. در واقع هرگاه هم که نگاهی به بازارهای بین المللی داشته اند، این نگاه یا سیاسی یا ایدئولوژیک یا مصلحتی بوده است ، در حالی که ما باید دست به نوعی تغییر ساختار در صحنه صنعت و تولیدمان بزنیم و دارای نوعی تعامل با کشورهای صنعتی جهت جذب و توسعه فناوری و بومی سازی صنعت و فناوری مان باشیم که در آن صورت نیاز واقعی به تخصصهای بالا معلوم می شود و مهره ها در جایگاه واقعی خودشان خواهند نشست.
دکتر سواد کوهی ادامه می دهد: از سوی دیگر ما باید یک نگاهی به رشته پزشکی داشته باشیم ، چرا که این علم یک رشته سنتی بوده و در میدان عمل از زمان ابن سینا تا امروز محک خورده است. در واقع رشته های فنی مهندسی و علوم تجربی در دانشگاه های ما نیز باید همچون رشته پزشکی که یک رشته کاملا عملی و تجربی محسوب می شود، صحنه تدریس ، تحقیق و عمل در جوار تولید و صنعت باشند تا هم تحصیلات و تخصص با صنعت و هم صنعت با تحصیل و تخصص قرینگی پیدا کند؛ البته ناگفته نماند که این شیوه در ارتباط با فناوری نوین پاسخ نمی دهد.از سوی دیگر، سازمان پژوهش ها نیز اگر تقویت شود می تواند با کمک مراکز پژوهشی مستقلی که وظیفه شان توسعه ارتباط صنعت و دانشگاه است ، به ایجاد حلقه مفقوده صنعت و دانشگاه کمک کند.

صنعت ما به چه چیزهایی نیاز دارد؛

دکتر زرین تاج برنایی ، مدیر گروه رایانه با طرح این پرسش که آیا صنعت ما مایل است از تخصص های دانشگاهی استفاده کند یا خیر؛ ادامه می دهد: در مقطعی تصمیم گرفتیم پارکهای تحقیقاتی را جایگزین حلقه مفقوده میان صنعت و دانشگاه کنیم که البته تنها اتفاق آن بود که یک سری جوانان ما رفتند سر کار بدون آن که زیر نظر دانشگاه یا صنعت باشند. پس اول باید صنعتگر بخواهد تا دانشگاه نیروی متخصص مورد نیاز آن را تربیت کند و از سوی دیگر هم دانشگاه باید بداند که صنعت ما به چه چیز نیاز دارد و دانشجوی موردنیاز آن را تربیت کند که برای این منظور دانشجو درحین تحصیل باید با صنعت ارتباط مستقیم داشته باشد.

پژوهشگر در جایگاه واقعی خود باشد

دکتر مهرداد آذین ، عضو هیات علمی پژوهشکده بیوفناوری با تاکید بر این که طی دهه های اخیر، وابستگی صنایع ما به دانشگاه ها بیشتر شده است ، به گونه ای که کشور ما در وضعیت مطلوب تری از این نظر نسبت به کشورهای همسایه دارد، می افزاید: مساله اینجاست که توقع ما از مجری طرحی که به صنعت راه می یابد، بسیار زیاد است. به گونه ای که انتظار داریم کاری را که یک مجموعه باید به عهده بگیرد یک شخص به انجام برساند، در حالی که یک پژوهشگر جایگاه واقعی خودش را دارد و جایی موثر واقع می شود که یک مدیر طرح ، کارپرداز، بازاریاب و حسابدار در کنارش باشند.

دولت تحقیقات بنیادی را تقبل کند

دکتر آذین با تاکید بر نقش کارآمدی دانشجویان در حین تحصیل و آماده سازی برای جذب در صنعت می گوید: مشکل بزرگ دیگری که در ارتباط با صنعت با دانشگاه مطرح است ، اقتصاد بشدت دولتی ماست ، چون در جایی که بخش خصوصی فعال نباشد، رقابت هم پیدا نمی شود. متاسفانه ما در ایران دست روی دست گذاشته ایم تا همه چیز را دولت درست کند، در حالی که بخش دولتی در کشورهای پیشرفته امروز دنیا نیز تنها تحقیقات بنیادی را به عهده می گیرد، حتی اقتصاد دولتی ما با توجه به چشم انداز عضویت در سازمان تجارت جهانی می تواند خطرساز باشد، چراکه ورود به WTO با یک اقتصاد سنگین و صنایع کم انگیزه قطعا ما را متضرر خواهد ساخت.

عدم انتقال درست مشکلات

بخشی از بی اعتمادی متقابل میان دانشگاه و صنعت به عدم انتقال درست تقاضای صنایع از دانشگاه ها بازمی گردد.دکتر محمد نجفی ، استادیارگروه شیمی آلی با اشاره به این مساله می گوید: مسلما شناسایی صحیح و شفاف مشکلات صنعت باید به کمک خود صنایع انجام شود. در واقع از صنعت باید ورودی های درستی بیاید تا بتوان راه حل موثرتری برای آن ارائه کرد که البته وظیفه اصلی دفاتر ارتباط با صنعت هم همین است ؛ یعنی اگر این دفاتر در قالب یک سیستم بتوانند مشکلات صنعت را بدرستی شناسایی کنند و سپس از مشاوره متخصصان دانشگاهی برای ارائه راه حل کمک بگیرند، بحث ناکارآمدی این دفاتر دیگر مطرح نمی شود.

ایجاد مراکز R & D مشترک

مهندس کورش شیروانی ، مدیر دفتر ارتباط با صنایع نیز تاکید کرد: ایجاد مراکز R & D(مراکز تحقیق و توسعه) مشترک میان مراکز تحقیقاتی و صنایع با ایجاد طرحهای مشترک ، باعث ایجاد منافع مشترک میان صنعت و دانشگاه می شود که در این میان صنایع دفاعی ما می تواند مبنای ارتباطی بسیار خوبی برای ارتباط با صنعت باشد. ایجاد چنین مراکزی می تواند اهداف و منابع مشترک میان دو حوزه را همگرا کند.

سخن آخر

مسلما صنعت ما به برنامه نیاز دارد تا بتواند تقاضای خود را برای مراجعه به دانشگاه بدرستی شناسایی کند و در عین حال دانشجو نیز طی دوران تحصیلش باید برای جذب در صنعت تربیت شود که مسلما تحقق این اهداف ، جدا از شرایط و روند توسعه کشورهای دیگر نمی تواند باشد. در حال حاضر صنعت ما نسبت به تحقیق مقاوم شده است ، به گونه ای که بحث سرمایه گذاری برای تحقیقات ، هرگز در صنایع ما جایگاه واقعی خود را نیافته است و تداوم این سردرگمی ها نه تنها ما را در دستیابی به استانداردهایی که در روند توسعه ضروری است بازمی دارد، بلکه حلقه مفقوده میان صنعت و دانشگاه را نیز درهم تنیده تر خواهد کرد.

اگر صنعت قوی داشته باشیم دکتر محمد اسماعیلیان ، مدیر گروه مواد می گوید: اگر یک صنعت قوی داشته باشیم ، ارتباط با صنعت هم قوی می شود. متاسفانه از آنجایی که صنایع ما بیشتر دولتی هستند، نیازی به افزایش کیفیت محصولشان نمی بینند و در نتیجه تولیدشان رقابتی نیست. در واقع ابتدا باید موانع ایجاد یک صنعت قوی برطرف شود که البته این کار از عهده یک دانشجو و در عرض چند ماه برنمی آید، بلکه هر بخش باید وظیفه خود را به عهده بگیرد. در واقع باید با تخصیص بودجه های واقعی از سوی صنایع یک سری طرحهای بلندمدت برای همکاری دانشجوها و استادان در کنار صنایع تعریف و اجرا شود.دکتر اسماعیلیان با اشاره به کاهش بودجه تحقیقاتی دولت در سال جاری می گوید: بحث این که بودجه تحقیقاتی پاسخگوی نیاز مراکز علمی و دانشگاهی ما نیست ، کاملا بی معنی است ؛ چراکه تحقیق ، یک طرح درازمدت است و بودجه (5میلیارد تومان) حتی اگر 4 برابر شود باز هم کافی نیست. از سوی دیگر صنعتگر ما نیز نباید انتظار خروجی کوتاه مدت از تحقیقات داشته باشد، بلکه خروجی مطلوب تحقیقات به زمانی حدود 10 تا 20 سال نیاز دارد.

پونه شیرازی