نگاه روز

زمستان به وقت شهریور

جریان ادبی که نیمایوشیج بنیان نهاد، در جایگاه یک سبک مشخص و مستقل، مقلدان فراوانی را به خود جذب کرد. اخوان ثالث یکی از شاعرانی است که هم در سبک و بیان و هم در انتقال اندیشه‌های ضمنی سیاسی و اجتماعی، تابع نیماست. درواقع اخوان با نوشتن کتاب‌هایی نظیر «بدایع و بدعت‌های نیمایوشیج» حساسیت هنری خود را به نیما و نظریه ادبی او نشان داد و در عمل توانایی، امکانات، قابلیت پیروی و استقلال سبک با هویت شعر معاصر را پس از یک دوره شاعری و یک دفتر شعر به نام «ارغنون» پذیرفت. به تعبیری می‌توان گفت اخوان راه میانبری را از خراسان به مازندران طی کرد تا شعرش در قامت تکاملی‌اش خود را نشان دهد.

کد خبر: ۱۰۶۶۱۹۶

گرچه بعدها اخوان با سرودن «تورا ای کهن بوم و بر دوست دارم» دچار نوعی رنسانس و بازگشت به گذشته شد و عملا گرایش مجدد خود را به قالب‌های سنتی شعر نشان داد. بی‌مناسبت نیست در سالروز درگذشت شاعر در گرمای شهریور، گریزی به موفق‌ترین شعر او یعنی «زمستان» بزنیم. این شعر یکی از موفق‌ترین شعرهایی است که از نظر شکل و انتظارات فرمالیستی، تقلیدی محکم و گویا از نظریه ادبی نیمایوشیج است. سر و شکل این شعر که از معنای دردآور و جهانشمولش جدا نیفتاده، در کنار مضمون تکان‌دهنده‌اش باعث شده تا همواره مخاطبان از چالش‌های ساختاری‌اش در سطحی متعالی‌تر، محظوظ شوند. سوال این است که راز توفیق و اشتهار شعر «زمستان» در چیست؟ در این شعر چه رازی نهفته است که در دیگر اشعار اخوان وجود ندارد، تا جایی که خوانندگان عام و خاص، اخوان را با نام «زمستان» می‌شناسند؟

به نظر می‌رسد راز موفقیت شعر «زمستان» در مضمون و پیام تکراری آن نیست؛ بلکه در شکل و ترفندهای تعبیه شده در ساختمان این شعر است؛ مولفه‌هایی چون «برهم‌نمایی عینیت و ذهنیت»، «وحدت اندیشه و احساس»، «دیالکتیک پذیرش و انکار»، «غنای موسیقی»، «همسان‌سازی‌های هنری»، «پایان‌پذیری خلاق» و... از مهم‌ترین عواملی هستند که باعث صعود این شعر در سطحی بالاتر از دیگر اشعار اخوان شده است. این شعر که برگزیده‌ای از جهان شعری اوست، نشان می‌دهد اخوان چگونه توان نهفته نمای تجربه‌های روحی خود را در قامت شعر می‌ریزد و البته نشان می‌دهد چرا اخوان تا همیشه شاعری مهم و شاید تکرارنشدنی در زبان فارسی است.