علما و استقلال اقتصادی ایران

مبارزه روحانیت شیعه با استعمار و استبداد در 2 قرن اخیر، تنها جنبه «سلبی» نداشت ، بلکه آنان در مقام «ایجاب» نیز طرحهایی عملی جهت بهبود شرایط اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی جامعه داشتند

کد خبر: ۱۰۶۱۹۹

که برای نمونه می توان از اهتمام ایشان به ترویج کالاهای بومی و ایجاد زمینه های تولید و اشتغال در عصر قاجار یادکرد.
تحریم کالاهای بیگانه که به پیشنهاد مرحوم حاج شیخ فضل الله و تایید میرزای شیرازی در 1306ق آغاز شد شروع حرکتی بود که بعدها در سطح ملی و محلی ، ضمن تحریم وسیعتر کالاهای خارجی ، تولیدات داخلی را ترویج می کرد. بخصوص در پی قیام بزرگ تنباکو که امپراطوری انگلیس را به هزیمت واداشت ، این اندیشه در ذهن علمای برجسته اصفهان ، بویژه آقانجفی و حاج آقانورالله ، شکل گرفت که می باید همپای تحریم کالاهای وارداتی ، برای سازندگی و خودکفایی داخلی نیز برنامه ریزی و اقدام نمود. این اقدام دوجانبه سلبی و ایجابی ، اساس مبارزه اقتصادی حاج آقانورالله و برادرش را تشکیل می داده است. شرکت اسلامیه اصفهان که سال 1316ق (حد فاصل قیام تنباکو و نهضت مشروطه) تاسیس شد و تشکیلات منظمش در نقاط مختلف ایران و جهان شعبه هایی را دایر کرد، گام مهم و استراتژیک آن دو در راه استقلال و پیشرفت اقتصاد ایران بود که تایید مراجع بزرگ عتبات را دربرداشت. منسوجات شرکت در سراسر کشور پخش ، و مردم با شوق بسیار، لباسهای خارجی را از تن بیرون و از تولیدات شرکت استفاده می کردند. شور زایدالوصفی که شرکت اسلامیه در ایجاد عزم و عزت ملی برای نفی سلطه اقتصادی بیگانه و حمایت از وطن اسلامی ایجاد کرد، داستانی شنیدنی دارد. از اساسنامه شرکت برمی آید که علما و رجال وطنخواه نسبت به نابودی تجارت و صنایع بومی و همچنین مهاجرت بی رویه کارگران ایرانی و مزدوریشان برای کمپانی های خارجی ، سخت حساس بوده و رفع مشکل را در گرو راه اندازی کارخانجات داخلی می دانستند. خروج سرمایه از ایران ، اتکا به منابع داخلی ، رشد و توسعه اقتصادی ، احیای صنایع داخلی ، اهداف روحانیت شیعه بود که در عصر مشروطه نیز پی گرفته شد. کلام حاج آقا نورالله در روزنامه جهاد اکبر (اصفهان ، 1325ق) گویای همین امر است: «امروز بر ملت ایرانیه و حوزه اسلامیه لازم و متحتم است که در رفع احتیاج از خارجه به...اندازه میسور بکوشیم. یعنی لوازم زندگانی را از لباس و فرش و مبل و اسباب آلات و جنس خرازی از چاقو و مقراض و غیره تا آخرین درجه امکان ، از امتعه داخله خود استعمال نماییم و تا در مملکت خود اگر چه به اضعاف قیمت و خشن باشد در بند ظرافت نباشیم و از خارج نخریم و این اقتصاد ملکی و ملی را کار بندیم و سرمایه و نفوذ را به خارجه نسپاریم».