رساله «مکالمات مقیم و مسافر»

شاید کمتر عالمی مانند آیت الله حاج آقا نورالله نجفی اصفهانی باشد که توانسته به گونه ای عینی و ملموس ، حالات استبداد را توضیح دهد.
کد خبر: ۱۰۴۷۵۱
گرچه رساله «مقیم و مسافر» سبک داستانی محاوره ای دارد، اما گزارشی مستند از واقعیات جامعه استبداد زده است. این اثر علمی که در دفاع از مشروطیت تالیف شده ، در ماه رجب سال 1372ق منتشر گردیده است. داستان ، گفتگویی است میان فردی از قریه سعادت آباد با عالم متبحر و آگاه به مسائل سیاسی و اجتماعی زمانها که به آنجا سفر کرده. در واقع ، داستان ، گفتگویی خیالی میان طرفدار مشروعه خواهی (مقیم) و عالم مشروطه طلب (مسافر) است. حاج آقا نورالله اصفهانی می کوشد از زبان مسافر، در مقام دفاع از آرمان های مشروطه خواهی برآید.طلقه و مشروطه بودن ، دو وصف متضادی است که ذات سلطنت به آن دو موصوف می شود.
پس سلطنت در هر دو وصف ، مشترک است و آن عبارت از فرمانفرمایی کسی بر خود یا افراد دیگری است و از آن به سلطان ، حاکم و آقا تعبیر می کنند. در سلطنت مشروطه ، حاکم واقعی قانون است ، نه فرد. شاه ، امیر، حاکم ، قاضی و آقا، همگی آن قانون را بیان می کنند. البته چون در مملکت اسلامی ؛ قانون ، کتاب خدا و سنت پیغمبر(ص) است ، پس اگر سلطنت مشروطه با قانون اسلام مطابق باشد، مطاع است. نویسنده سپس شرحی از چگونگی تاسیس مشروطه از زمان حضرت خاتم الانبیا(ص) ارائه داده است. حاج آقا نورالله اصفهانی ، فرق اصلی میان پادشاهان گذاشته با سلاطین آن زمان را در این می داند که ظلم و ستم پادشاهان گذشته علی رغم شدت آن در حدی نبوده که باعث اضمحلال اسلام ، تضعیف مسلمانان ، هجوم اجانب و تسلط بیگانگان بر این مرز و بوم شود ؛ اما سلاطین قاجار، بیت المال مسلمانان را خرج شهوت رانی و اموری می کنند که برای اسلام ضرر دارد.
آنان ، در راه تضعیف مسلمانان و سلطه اجانب بر مملکت ، گام برمی دارند. بدین ترتیب ، حفظ اسلام و بقای سلطنت شیعه موقوف به مشروطیت است و در این راه هر قدر از افراد مسلمان کشته شوند، شهید هستند. نویسنده برای توضیح بیشتر در باب فرق میان سلطنت مستبده و سلطنت مشروطه ، به وجوهی اشاره کرده است :«مشروطه می گوید حکم الهی باید به طور مساوی در حق همه اجرا شود؛ ولی مستبد می گوید اجرای احکام الهی بسته به میل و خواهش ضابط و حاکم و داروغه و کدخداست. مشروطه خواه می گوید بر طبق شریعت اسلامی هیچ کس را بر دیگری سلطه نیست ؛ اما مستبد همه چیز را در اختیار مطلق سلطان می داند».
بدین ترتیب ، حاج آقا نورالله اصفهانی وجوه دیگری از اختلاف میان مشروطه و مستبد را ذکر نموده و در ذیل هر یک از این وجوه نمونه هایی از جامعه استبدادزده روزگار خود را بیان کرده است. از جمله نکات با ارزشی که بدان اشاره شده ، این است که وقتی سلطنت ، استبدادی شد، چنین نیست که رفتار استبداد منحصر در شاه و شاهزادگان و وزرا و امرا باشد ؛ بلکه وقتی سلطنت بر استبداد بنا نهاده شد، تمام افراد به استبداد رفتار می کنند. هر قوی و زبردست به ضعیف و زیردست خودش ظلم می کند. گاه می شود که استبداد کدخدای ده ، از استبداد سلطان زیادتر می شود.
به هر حال ، نویسنده غرض اصلی از مشروطیت را احیای قانون الهی و سنت نبوی (ص) می داند و معتقد است ترک این قانون که باعث ذلت و خواری مسلمانان شده ، نتیجه سلطنت استبدادی است. از جمله مفاسد سلطنت مطلقه ، برتری تکنیکی بیگانگان نسبت به ماست ؛ از این رو یکی از خواسته های مشروطیت ، گذار از این وضعیت می باشد: «چرا باید قوه حربیه ما کمتر از آنها باشد؛ چرا باید استعداد ما از آنها کم تر باشد؛ باید کاری کرد که ما هم مثل آنها قوی باشیم و استعداد آنها را پیدا کنیم تا بتوانیم حفظ علم=پرچم اسلام را بنماییم. آنها ملائکه نیستند، قوه ملکوتی ندارند، از هر راهی که آنها دارای استعداد و قوت شدند، ما هم از آن راه برویم تا آن که مثل آنها بشویم و چنانچه آنها به قوه مشروطیت ، دارای این همه قوه و استعداد شدند، ما هم به همان قوه مشروطیت مثل آنها بشویم. بلی ، اگر بخواهیم با این شمشیرهای شکسته و آلات حربیه قدیمه با آنها جنگ بنماییم ، البته مغلوب خواهیم شد؛ ولی چنانچه درصدد تحصیل آلات حربیه جدیده برآییم و عموم مسلمین را به تعلیم علم جنگ دلالت بنماییم ، عماقریب=به زودی به درجه آنها خواهیم رسید و اگر نتوانیم به بلاد کفر فایق بیاییم ، حفظ بلاد خود را توانیم نمود».


داود مهدوی زادگان
newsQrCode
ارسال نظرات
مدرسه فراتر از نمره

در گفت‌وگوی اختصاصی روزنامه «جام‌جم» با معاون آموزش متوسطه وزیر آموزش‌وپرورش عنوان شد

مدرسه فراتر از نمره

نیازمندی ها