در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
تقی زاده هم به حرف «شیخ» رسید
نامه های تقی زاده در دوران سفارت لندن (دهه20 شمسی) بروشنی گویای تحول و تکامل عمیق فکری اوست: تنقید از فرنگی مآبی ، هشدار نسبت به خطر صهیونیسم
مثلا تذکره الغافل ، استقرار نظام پارلمانتاریسم غربی و آزادیهای بی حد و حصر اروپایی را در کشورمان (گذشته از تغایر با موازین اسلامی) به دلیل وجود 3 خصوصیت در ایران صدر مشروطه ، از حیث سیاسی و مادی مضر تشخیص داده و «منشا هرج و مرج فوق الطاقه» می شمرد: وجود مذاهب مختلف ، کمی نیروی ارتش ، و کثرت ایلات و عشایر ؛ و معتقد است که تا این خصوصیات باقی است ، در، همواره بر همین پاشنه چرخیده و جز با کشتارهای وسیع و طولانی نمی توان بر آشوبهای ناشی از آن فائق آمد. مگر آنکه ابتدا سلطنت مرکزی «تقویت» و به هم^ت آن ، یک کرور ارتش مسلح حاضریراق تهیه شده و در نقاط مختلف کشور به قدر لزوم مستقر شوند و عده ای کافی در پایتخت «حاضر باشند تا» به سبب ایجاد مشروطه اروپایی «هرج و مرج ، ایران را فرانگیرد».
تقی زاده نیز در نامه ها، از «احداث جراید بیشمار» در کشور و توهین آنها به اعضای دولت و تزلزل و تغییر دائم کابینه ها شدیدا انتقاد، و بهبودی اوضاع را مشروط به تحقق سه چیز می داند: ثبات و قدرت و استحکام کامل حکومت مرکزی ، داشتن قوای تامینیه منظم و صحیح و جامع الشرایط، داشتن میزانی معتدل از آزادی و حکومت مل^ی و حفظ آن». نیز شیخ فضل الله فریادش از «سوئ استفاده از آزادی» بلند بود. تقی زاده هم «سوئ استعمال آزادی و افراط در حملات و مبارزات سیاسی و انتقادات و بلکه هتاکی و تجاوزات زبانی و قلمی» را «موجب انحلال قوای حکومت و پاشیدگی شیرازه مملکت» می داند و آن را با استبداد و دیکتاتوری که مایه ظلم و «کشتن روح ملت و عنان دادن به مامورین...ستمکار و در واقع گشادن سگ و بستن سنگ» است ، به یک چوب می راند.
به گفته او: «حکومت منظم و عادل مقتدر و آزادی پرور» در هر کشوری همواره از سوی دو خطر تهدید می شود: «استبداد نظامی» و «قوای انحلالی استفاده کنندگان از افراطهای در آزادی و بی اعتدالی» ؛ و همچون جسم انسان که سلامتش «فقط با...مراقبت عاقلانه دائمی و حفظ اعتدال و احتراز از افراط و تفریط» حفظ می شود، «حکومت عادل عاقل نیز محتاج به کمال بیداری و احتراز از افراطها است».
افشاگری تقی زاده در خاطراتش پیرامون بستگی فاتحین مشروطه خواه تهران (سپهدار تنکابنی و سردار اسعد بختیاری) به روس و انگلیس خدمت دیگری است که چشمه تعقل تاریخی را در حوزه مشروطه پژوهی تا حد زیادی زلال ساخته است.
در خطابه باشگاه مهرگان (1337ش) در شرح حوادث مشروطه ، به نقش مثبت و موثر نوری در پیشبرد نهضت اشاره و می گوید: «تکیه گاه بزرگ مجلس و مایه قوت و قدرت آن ، علمای بزرگ طهران بود که در راس آنها آقاسیدعبدالله بهبهانی و آقامیرسیدمحمد طباطبایی و حاج شیخ فضل الله نوری بودند».
پس از پایان خطابه یکی از حضار که از لحن محترمانه اش نسبت به شیخ ، و اعتراف مزبور، به شگفت آمده بود پرسید: «چرا جزو موسسین اولی مشروطیت ، اسم مرحوم حاج شیخ فضل الله نوری را نیز» بردی «در صورتی که او بعدها عدول کرد»؛ و تقی زاده پاسخ داد: «هر موقع از مراحل تاریخی حکمی جداگانه دارد و آن مرحوم در ابتدا با دو عالم بزرگ دیگر متحد بوده و از مشروطیت تقویت می نمود و مقامات علمی عالی او وی را موثر می نمود».
راز تنبه تقی زاده بر ما معلوم نیست ، اما ظاهرا استقرار سلطه مهیب دیکتاتوری رضاخانی که بیشترین چالش را با روحانیت شیعه (به مثابه مهمترین «پایگاه مقاومت ملی») داشت و جز با سرکوب کامل آن ، تحمیل دیکتاتوری بر ایران ممکن نشد در بیداری و توجهش به اهمیت دین و بنیادها و نهادهای آن ، تاثیر تام داشته است. در نامه های متبادله میان او و کلنل شیبانی در زمان رضاخان می بینیم که «این دو مرد، مبارزه جسورانه رضاشاه را علیه علما، خطای بزرگی» دانسته و «معتقد بودند با نفوذ فراوان روحانیون...بین اکثریت قاطع مردم و بویزه روستانشینان کشور، و رخنه عمیق اسلام در فرهنگ مردم این سرزمین ، مبارزه عمومی با علما ناصواب بوده و ضرورت دارد از این نیرو در جهت ارشاد توده های محروم و بیسواد میهن بهره برداری شود». تقی زاده در سال 1337 شمسی به نقش مثبت و موثر شیخ فضل الله نوری در پیشبرد نهضت مشروطیت اعتراف می کند
علی ابوالحسنی (منذر)
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
