جایگاه بالای قانون در اندیشه امام

امام (ره) از همان آغاز با نامگذاری نظام جدید با عنوان جمهوری اسلامی دکترین سیاسی خود را بر شناسایی حقوق مردم در انتخاب مسئولان سیاسی و ضرورت احترام به آرای مردم استوار کرد و برای آن‌که درآینده کسی اندیشه تغییر مسیر اصلی نظام را در سر نپروراند تصریح کردند: «جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیاد».

بارها از قلم و زبان امام (ره) خوانده و شنیده‌ایم که در جمهوری اسلامی هیچ نهادی بدون رای و رضایت مردم به طور مستقیم یا غیرمستقیم شکل نمی‌گیرد. به عبارت دیگر مشروعیت نظام در گرو مراجعه به آرای عمومی است. امام به صراحت می‌گوید: ما تابع آرای ملت هستیم، ملت ما هر طور رای داد ما هم از آن تبعیت می‌کنیم.

در اینجا یک نکته مهم را نباید نادیده گرفت، تاکید و تقید عملی امام (ره) به حقوق مردم، اجرای قانون، مراجعه به آرای عمومی و جلب رضایت مردم صرفا از سر مصلحت‌اندیشی، شرایط خاص سیاسی و انقلابی یا اضطرار نیست. امام (ره) قویا متاثر از بینش توحیدی بود و به سیاست و حکومت نیز از همین منظر می‌نگریست. احترام به رای و نظر مردم نمی‌تواند جنبه تشریفاتی داشته باشد. در نگرش توحیدی انسان خلیفه‌الله است، همگان برابرند و ملاک برتری چیزی نیست مگر تقوا. انسان به ما هو انسان کرامت دارد و مهم‌ترین وظیفه هر حکومتی پاسداری از کرامت انسان است.

نگرش توحیدی نگرشی رهایی‌بخش است چنانکه همه پیامبران الهی بر آن بودند تا بندهای اسارت را از دست و پا و ذهن انسان‌ها بگشایند و کرامت از دست رفته و پایمال شده او را بازگردانند. امام خمینی پیرو راستین این مکتب بود و بر همین اساس پیوسته حاکمان و زمامداران را به رعایت، عدل، قسط، حقوق مردم و دستگیری از محرومان و مستضعفان سفارش می‌کرد.

مکتب امام (ره) مکتب مردم داری، صداقت با مردم و خدمت به مردم بود. او خود را خدمتگزار مردم می‌دانست و با صداقتی که در همه رفتار و کردارش آشکار بود، می‌گفت: «به من بگویید خدمتگزار». او نه فقط به عناوین، القاب و الفاظی که او را از مردم جدا می‌کرد یا در موضعی بالاتر از مردم قرار می‌داد بی‌اعتنا بود بلکه از مردم می‌خواست که ناظر بر اعمال حاکمان باشند و در هیچ شرایطی به سستی و انفعال روی نیاورند. در نگرش توحیدی نه غرور و خود بزرگ‌بینی و نه انفعال و سستی جایی ندارد.

دکتر علی مرتضویان / استاد دانشگاه