نگینی در قلب خلیج‌ فارس

شبکه مستند در قالب برنامه گنجینه اقدام به پخش مستندی به نام جزیره لارک به کارگردانی ارد زند کرده که حدود سه دهه پیش ساخته شده است. ارد زند؛ مستندساز کهنه‌کار تلویزیون در این مستند سراغ جزیره‌ای می‌رود که در دل خود با وجود جمعیت کم، تمدن و فرهنگ فوق‌العاده‌ای نهفته دارد. توجه داشته باشیم این فیلم زمانی ساخته شده است که هنوز امکانات توریستی جزایر خلیج‌فارس به شرایط فعلی نرسیده و این هجوم گردشگر از تمام ایران به این نقاط هنوز اتفاق نیفتاده است. مرحوم جلال آل‌احمد در سال 1339 در نوشتاری به نام «جزیره خارگ در یتیم خلیج‌فارس» سراغ خارگ با ویژگی‌های مشابه لارک و بی‌توجهی به آن می‌رود و حالا مستند ارد زند در ادامه همان نگاه به جزایر خلیج‌فارس ساخته شده که با آن‌که در این سال‌ها توریستی شده و مانند قشم و کیش رنگ و لعاب گرفته، اما ساکنان بومی در جزایر کوچک‌تر همچون لارک از امکانات زیادی برخوردار نیستند و ‌توجهی به آنها نمی‌شود.

مستند جزیره لارک از دسته فیلم‌هایی است که در لایه رویی خود یک مستند مکان‌محور با توجه به جغرافیایی خاص است که این دلیل ناشناخته بودن برای مخاطب جذاب است، اما در لایه زیرین خود یک اثر مردم‌نگارانه است که به آداب و رسوم و ظرفیت‌های فرهنگی این جزیره زیبا می‌پردازد؛ جزیره‌ای که 400 سال قبل توسط پرتغالی‌ها در دوره صفویه اشغال می‌شود و اثرات این نکته تا‌کنون در برخی از بناهای آن دیده می‌شود.

ارد زند در زمان کوتاهی که در اختیار دارد، علاوه بر پرداختن به مسائل معیشتی مردم که از راه ماهیگیری در فصل صید و تابستان روزگار می‌گذرانند، نگاهی انتقادی به امکانات آن دوران جزیره دارد. نبود درمانگاه فعال در جزیره باعث شده یک قابله بسیاری از کارهای زنان روستا را انجام دهد و در جایی که آب شیرین هفته‌ای یک بار از بندرعباس آورده می‌شود قطعا بسیاری از امکانات دیگر وجود نخواهد داشت.

مستند جزیره لارک دو نکته جالب و مهم دارد؛ اول صدای زیبای زنده‌یاد احمد رسول‌زاده برای گفتار متن فیلم در اوج دوران حرفه‌ای اوست. این دوبلور فقید با صدای بی‌نظیرش به مستند جزیره لارک وجهی رازآلود با غمی در زوایای نهانش می‌دهد که در ذهن باقی می‌ماند.

دوم نمایش مراسم «زار» و گفت‌وگو با یک بابازار در جزیره است. زار مراسمی است که در جنوب ایران برای خارج کردن نیروهای شر و اهریمنی از درون یک فرد انجام می‌دهند و کسی که این کار را انجام می‌دهد بابازار نام دارد. او با چوب خیزران و در یک مراسم جالب با یک موسیقی خاص مناطق جنوبی که از آفریقا می‌آید زار را از تن بیمار خارج می‌کند؛ بیماری که طبق گفته بابازار هوایی شده و باید روحش پاک شود.

جزیره لارک، جزیره انسان و نخل و صید ماهی است؛ نخل‌هایی که آن‌قدر در جنوب ایران صاحب احترامند که با واحد نفر همسان یک انسان شمارش می‌شوند؛ جزیره‌ای دورافتاده در دل خلیج‌فارس که فرهنگی کهن و بی‌نظیر دارد؛ جزیره‌ای که همراه سایر جزایر این آب‌های پهناور تا ابد ایرانی خواهد ماند.

ایلیا امیری