بازارهراسی! مگه داریم؟

از جمله مشکلات روانپزشکی که در بین اختلالات اضطرابی تقسیم‌بندی می‌شود می‌توان به هراس‌های مختلف اشاره کرد. یکی از مهم‌ترین و از جمله آزاردهنده‌ترین انواع هراس «آگورافوبیا» یا «بازارهراسی» نام دارد که خود را به‌صورت ترس فراگیر و شدید از خروج از منزل و حضور در محل‌های پر، ازدحام نشان می‌دهد.

علائم اصلی

بازارهراسی خود را، همان‌گونه که عنوان شد، با اضطراب و نگرانی فراگیر از خروج از منزل نشان می‌دهد. این مشکل معمولا متعاقب یک‌بار حمله شدید اضطرابی که به‌عنوان حمله هول شناخته شده، آغاز می‌شود.

معمولا این افراد وقتی خارج از منزل و در یک محیط شلوغ هستند ناگهان دچار حمله شدید ترس، تپش قلب، احساس مرگ ناگهانی و خفگی می‌شوند و پس از یک یا چندبار حمله، فرد بیمار دیگر از خروج از منزل هراس پیدا می‌کند. این افراد به محض این‌که می‌خواهند از منزل خارج شوند دچار اضطراب می‌شوند و تقریبا شبیه همان حمله، ممکن است تپش قلب بگیرند، دچار لرزش و تعریق و حتی از احساس تنگی نفس و خفگی نیز شاکی شوند. در کنار همه این علایم، یک فکر به طرز فلج‌کننده‌ای بر ذهن این افراد سایه می‌اندازد و در واقع مشکل اصلی هم از همین‌جا می‌آید. این بیماران مدام با خود فکر می‌کنند که اگر در محیط شلوغ حمله به من دست داد نکند پیش از رسیدن به بیمارستان بمیرم؟ اصلا اگر تنها باشم نکند کسی به دادم نرسد؟ همین افکار است که باعث می‌شود بیماران مدام از سایر اعضای خانواده بخواهند که با آنها باشند و اگر کسی با ایشان باشد ممکن است راحت‌تر بتوانند از منزل خارج شوند.

آیا افکار این افراد درباره کشنده بودن حمله درست است؟

حملاتی که معمولا به شروع این اختلال منجر می‌شوند تقریبا هیچ گاه آسیبی به فرد وارد نمی‌کنند، اما حس این افراد در خصوص احتمال مرگ قریب‌الوقوع در زمان حمله کاملا واقعی است و فرد در زمان حمله چنین حسی دارد اما همان‌گونه که فرد متعاقب مراجعه پس از حمله اول هم متوجه می‌شود، نوارهای قلبی و آزمایشات وی طبیعی است و در واقع این حمله گرچه برای فرد بسیار ترسناک است اما خبر خوب این است که به آسیب جدی به فرد منجر نمی‌شود.

رفتار خانواده در برابر درخواست همراهی چگونه باید باشد؟

بیماران مبتلا به این اختلال همان‌گونه که ذکر شد اصرار فراوانی می‌کنند که تنها با حضور یکی از اعضای خانواده می‌توانند از منزل خارج شوند. اعضای خانواده نیز معمولا به‌خاطر کمک به این بیماران این اصرار و درخواست را می‌پذیرند اما واقعیت این است که همراهی با این بیماران می‌تواند به شدیدتر شدن و مانع درمان افراد مبتلا منجر شود. کاری که خانواده‌ها باید برای کمک به این بیماران انجام دهند، این است که پیش از طولانی و شدیدتر شدن بیماری، فرد بیمار را برای مراجعه به روانپزشک کمک کنند.

درمان دارویی

این اختلال مانند بسیاری از بیماری‌های اضطرابی می‌تواند با درمان بموقع و مناسب دارویی نسبتا سریع درمان شود. این درمان می‌تواند به کاهش حملات و نگرانی‌های فرد بیمار منجر شود و با عوارض بسیار کمی همراه است. همان‌گونه که در این صفحه نیز پیش از این اشاره شده بود، داروهای فعلی روانپزشکی می‌توانند بدون ایجاد خواب آلودگی، افزایش وزن یا وابستگی به درمان موثر اختلال، کمک کنند.

درمان غیردارویی

در کنار درمان دارویی، درمان ارجح این اختلال، درمان غیردارویی و روان‌درمانی است. در این درمان، با کمک خود بیمار، تلاش می‌شود تا فرد با غلبه بر اضطراب خود، وارد موقعیتی شود که از آن اضطراب می‌گیرد. البته این درمان باید توسط یک روانپزشک یا روان‌شناس بالینی انجام شود تا بتواند به درمان موثر بیمار کمک کند.

دکتر محمدرضا شالبافان

روانپزشک و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران