در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
آنها دیوانه نیستند
«تو دیوانه ای... مجنون هستی. می فهمی چه می گویم...؛ تو! بله خود تو... دیوانه ای ، دیوانه.» و بعد زن با خودش فکر می کند لابد دیوانه ام دیگر. کسی هم نیست که به او بگوید یک روان پریشی ساده یا حتی پیشرفته به معنای دیوانگی نیست.
می ترسی ، بارها از کنار تابلویی که رویش نوشته : «دکتر... روان پزشک » رد شده ای ؛ ولی هیچ گاه جرات بالا رفتن از پله ها را نداشته ای ، از همان واژه می ترسی ؛ دیوانه!»
ضربان قلب گهگاه بالا می رود. سرگیجه مرموزی کاسه سر را پر می کند. احساس های عجیب یکی پشت سر دیگری از راه می رسند، ولی چه باید گفت؛ شاید یک وقت از آن پله ها بالا رفتی. وقتی که همه خواب هستند، وقتی حتی کلاغها هم کنسرت های معمول قارقارشان را تعطیل کرده اند.
شاید، شاید آن وقت رفتی و گفتی «آقای دکتر... احساس خاصی دارم. یکجور دلشوره دائمی... فکر می کنم دارم دیوانه می شوم.»
اما قصه جور دیگری پیش خواهد رفت ، چون تو افسرده هستی ؛ چیزی که باید جدی گرفته شود تا نگرانی ها کاهش یابد!
چند روز پیش دکتر سیداحمد جلیلی ، رئیس انجمن روان پزشکان ایران به نکته ای اشاره کرد که علی رغم اهمیت در لابه لای خبرها و گزارش های رنگ و وارنگ گم شد: «براساس مطالعات انجام شده ، با وجود تخمین کاهش درصد بیماری های مختلف در سالهای آینده ، پیش بینی می شود میزان مبتلایان به افسردگی افزایش یابد.»
دکتر جلیلی حتی به آمار نیز اشاره کرده بود: «به طور متوسط بین 20تا 25درصد مردم کشور به علت اختلالات خفیف یا شدید روانی به خدمات روانپزشکی نیاز دارند» و این یعنی حدودا یک چهارم مردم کشور. یعنی میلیون ها نفر که ممکن است ما نیز جزو آنها قرار گیریم.
یک تحقیق در سال 1380نشان داد که حدود 7/7درصد جمعیت 15سال و بالاتر کشور دچار بیماری افسردگی هستند. این رقم اکنون افزایش پیدا کرده است ، هرچند دکتر قاسم قاضی ، آسیب شناس و روان شناس می گوید: «افزایش افسردگی در کشور را نمی توانیم اثبات بکنیم ، ولی می شود استنباط کرد که مردم شاد نیستند. پدیده افسردگی معلول شکست و حرمان است.
ولی فراموش نکنید افسردگی در سطح معمولی ، بیماری تلقی نمی شود و تنها در مراحل حاد در طبقه بندی بیماری قرار می گیرد.»
5سال پیش دکتر داوود شاه محمدی ، دبیر وقت کمیته کشوری بهداشت روان گفته بود: «فکر می کنیم استرس های دور و بر ما طبیعی هستند و باید باشند در حالی که نباید باشند. میزان استرس در کشور بسیار بالاست و مسائل روانی روز به روز افزایش می یابند.»
وی در آن سال به رقمی میان 15تا 22درصد برای افراد دچار مشکلات روانی در کشور اشاره کرده بود؛ در حالی که رقم فوق در دنیا به طور متوسط حدود 15تا 16درصد است.
زنان آسیب پذیرترند
افسردگی نشانه های خاصی مانند کم خوابی ، ترس مدام از بروز یک اتفاق ، اشتهای کاذب ، کاهش میل جنسی و... دارد، ولی مهمتر از نشانه ها، دلایل آن هستند. دکتر قاسم قاضی می گوید: «نابرابری های اجتماعی ، بیکاری ، ازدیاد جمعیت ، اعتیاد و... بخشی از دلایل گسترش افسردگی هستند.
از سویی رسانه ها باید بر پخش برنامه های شاد تاکید بیشتری داشته باشند و نه آن که گهگاه با غالب کردن یک فضای افسرده بر برنامه ها، مخاطبانشان را نیز به سمت افسردگی سوق دهند.»
وی زنان را در این حوزه آسیب پذیرتر می داند. «میزان بیشتر آسیب پذیری در زنان نه به خاطر زن بودن آنان بلکه به دلیل برخی نابرابری ها و ستم بیشتری است که گهگاه متحمل می شوند که باید به دقت در مورد آن تحقیق و بررسی انجام شود.»
در کل باید گفت بیماری های روانی حدود 50سال است که به طور کلاسیک شناخته شده و عمده آموزش پزشکی ایران با مکاتب غرب همراه است. البته موارد بسیار نادر شرقی نیز وجود دارند. در این تقسیم بندی بیماری های روان پزشکی به 6گروه تقسیم شده اند؛ نخست بیماری شدید روانی که جامعه زمانی به آن جنون می گفت ، اما امروز به روان پریشی مصطلح است.
در ردیف دوم بیماری های روان پزشکی سبک یا روان نژندی که شامل فهرستی است از اضطراب ، افسردگی ، وسواس و...
این موارد را در زمره بدترین ها قلمداد می کنند، چون بیمار قبول نمی کند باید معالجه شود. دکتر مهدیس کامکار، روان پزشک به عوامل افسردگی اشاره ای جالب توجه می کند: «انسان یک موجود در سه بعد است، یعنی از ابعاد زیستی، روانی و اجتماعی قابل بررسی است و به طور طبیعی در هرکدام که مشکل داشته باشد چه از لحاظ اجتماعی ، چه زیستی و یا روانی اختلال به وجود می آید.
فرض کنید یک استرس مداوم از نظر سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی و اقتصادی وارد شود و این عامل مهمی است که اختلال به وجود می آورد. حال ما با یک روان نژندی روبه رو هستیم که واقعیت سنجی به هم نمی خورد، اما در جنبه های اجتماعی بروز پیدا می کند.
مساله مهم این است که بی ثباتی و ناامنی موجب اضطراب مداوم می شود و اگر فرد نتواند برای آینده برنامه ریزی کند دچار سندرم های جدی روانی می شود. مساله دیگر این که همین استرس های مداوم غیرقابل پیش بینی یک تئوری اولیه برای افسردگی و دوره درماندگی و ناامیدی است.
چنانچه تئوری اسکینر می گوید با فشار مداوم بر شخص ، پس از مدتی که تقلای بیشتر می کند تحرک جسمی و روانی خود را از دست می دهد، یک جور تسلیم شدن به مشکلات و معضلاتی پیش می آید که افسردگی و درماندگی را به وجود می آورد و در نتیجه محیط به انسان غالب می شود.»
آمار افسردگی 5میلیونی تهران در سال 80
برخی آمارها نشان می دهند کمتر کسی وجود دارد که یکی از امراض خفیف روانی را تجربه نکرده باشد؛ به طور مثال در تهران سال 1380، 5میلیون نفر مبتلا به افسردگی بوده اند که اکنون افزایش پیدا کرده اند.
دکتر جلیلی می گوید: «معمولا نوع افسردگی در سنین مختلف متفاوت است که در جوانان غالبا متاثر از مسائل محیطی و در سنین بالاتر به دلایل بیولوژیکی است.»
وی به یک مشکل بزرگ اما کاملا مخفی نیز اشاره کرده که می تواند وضعیت بیماران روانی را حادتر کند؛ تفکیک بیمارستان ها صدمات جبران ناپذیر روحی به بیماران و نیز به جامعه وارد می کند.
دکتر قاضی نیز برای غلبه بر افسردگی دو پنجره را مدنظر دارد: «علاوه بر فرد افسرده ، درمانگر نیز نباید فراموش شود. بهتر است نقش آنان را در جامعه پررنگ تر کنیم.»
وی می کوشد که بیمار شخصیت مختل خود را بازیابد و این کار بسیار مهمی است. قاضی معتقد است به بیمار باید فرصتی تازه داده شود: «بهتر است یک کار نه چندان طاقت فرسا در اختیار بیمار قرار داده شود با پاداش مناسب معنوی و مادی. وی باید احساس ارزش و موفقیت کند.
به طور مثال اعزام آنها (بیماران) به بیمارستان و قرار دادن آنها در محیطی با افرادی مانند خود و یا حتی بی بنیه تر، تبعات منفی به همراه خواهد داشت. آنها باید در متن جامعه باشند و کمک شوند.
از سویی ریشه یابی علل افسردگی در اجتماع و خشکاندن آنها نیز قدمی کلان و اساسی است. به هر حال موضوع افسردگی در جامعه ایران باید با دقت بیشتری بررسی شود. افسردگی در کوچه های جامعه می خزد. بیرون پر از هیاهوست.
اخبار مختلف یقه مردم را گرفته اند و به جایی می برند که خود می خواهند. اما در میان این بازار همه رنگ ، موضوع افسردگی و روان پریشی جدی تر از آن است که تصور می کنیم.
گویی جامعه را زخمی فرا گرفته که تا سر باز نکند به فکر درمان نمی افتد! آنها دیوانه نیستند. اما حقشان نیز نیست که چنین افسرده و خمود باشند، همین!»
وفا شمس 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
