قصه بره‌ها و برف

بر همین اساس بابک بهداد پس از بیش از دو دهه با ساخت مستندی کوتاه سراغ این فیلم رفته و به چگونگی ساخت آن می‌پردازد. این مستند مهرانفر را می‌توان از چند زاویه بررسی کرد:

1ـ بره‌ها در برف به دنیا می‌آیند در سال 1369 برنده جایزه جشنواره اوبرهاوزن می‌شود. این فیلم به زندگی مشقت بار قوم تالش در جنگل‌های پربرف گیلان و کوچ آنها به مناطق مختلف می‌پردازد. این مردمان کمتر شناخته شده که زبان خاص و ویژه‌ای دارند در سرما و زمستان برای بقا می‌جنگند و در برف و سرمای جنگل و کوه به دامداری و پرورش گوسفند اشتغال دارند و مهرانفر با شجاعتی فوق‌العاده در بدترین شرایط آب و هوایی سراغ آنها رفته و با آنها زندگی می‌کند و حاصل این زیست دوستانه، فیلم مستندی می‌شود که به ساده‌ترین و هنری‌ترین شکل ممکن سوژه‌اش را معرفی می‌کند. مهرانفر فیلم را در دو نسخه با نریشن و بدون آن آماده می‌کند اما در نهایت و با هوشمندی، نسخه بدون نریشن را ارائه می‌کند. این روش شاید باعث سخت دیده شدن کار بشود اما در نهایت یک مواجهه بی‌واسطه بین مخاطب، خانواده تالشی فیلم و طبیعت بی‌نظیر گیلان اتفاق می‌افتد و گویی مخاطب خود در این تجربه سخت حضور دارد. بره‌ها در برف به دنیا می‌آیند به شکل مشهودی به نفس سینمای مستند و کارکردهای طبیعت‌گرایانه آن نزدیک است و از این جهت می‌تواند یک نمونه مناسب برای نوعی از فیلمسازی باشد که از تکلف‌های رایج به دور است و می‌خواهد به نفس فیلمسازی مستند وفادار باشد.

2ـ مستند درباره بره‌ها در برف به دنیا می‌آیند ساخته بابک بهداد به غیر از یکی دو گفت‌وگو با تصویربردار فیلم و یک کارشناس از همان تصاویر پشت صحنه فیلم استفاده می‌کند که سال 1367 توسط خود گروه اصلی گرفته شده و به این دلیل نمی‌تواند یک فیلم مستند مستقل باشد. نکته مهم و شاید بزرگ‌ترین اشکال این فیلم پشت‌صحنه‌ای نبودن مهرانفر به‌عنوان خالق اثر است که به هر دلیلی اتفاق افتاده است. توجه به این نکته ضروری است که ساخت آثاری درباره فیلم‌های مستند کلاسیک بعد از چند دهه می‌تواند علاوه بر ضرورت‌های برنامه‌سازی تلویزیونی کارکردهای آموزشی بی‌نظیری برای فیلمسازان جوان داشته باشد. فیلمسازانی که این روزها به جای تمرکز بر مضمون و ایده روی فرم‌های عجیب و غریب متمرکز شده‌اند و همه چیز را فدای ساختار می‌کنند.

3ـ بره‌ها در برف به دنیا می‌آیند فیلمی است درباره رابطه انسان و طبیعت پیرامونش که البته هنوز در دهه 60 به این شکل گرفتار زمین‌خواران و تخریب‌کنندگان جنگل نشده و از این حیث نوستالژیک است چون شاید در همان جایی که این قوم روزگاری می‌زیسته و شاهد تولد بره‌هایشان بوده‌اند حالا ویلاهایی با تمام امکانات سر به فلک کشیده یا درختانش برای استفاده‌های تزئینی نابود شده‌اند. جنگل‌هایی که اگر فکری به حال آن نشود روزگاری این واژه هم مانند بسیاری از گونه‌های جانوری منقرض و به فراموشی سپرده خواهد شد.

علیرضا قاسم‌بریشی