در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
نگاهی کوتاه
فعالیت پژوهشی در کشور چه از جنبه کمی و چه از منظر کیفی ، با وجود تنگناها، مشکلات سخت افزاری و بودجه ای، از رشد و گسترش مستمر برخوردار است.
دو شاخص اساسی جهانی برای ارزیابی فعالیت های پژوهشی یک موسسه ، یا یک کشور، شکل گرفته اند، که عبارتند از تعداد مقالات به چاپ رسیده در مجلات معتبر جهانی که تحت نظام ارزیابی ISI قرار دارند و ضریب معینی به نام ضریب اثرپذیری (Impact Factor) کیفیت آنها مشخص می کند و دیگری تعداد اختراعات به ثبت رسیده (Patent) در مراکز ثبت کشورهای پیشرفته که معیارهای نسبتا پیچیده و محکمی را برای قبول اختراع و صدور سند ثبت اختراع به کار می گیرند.
بررسی اوضاع پژوهش در کشور نشان می دهد که در ارتباط با شاخص اول ، وضع پژوهش از پیشرفت قابل رویت و ملموسی برخوردار است. چاپ بیش از 6هزار مقاله پژوهشی در سال گذشته میلادی و مقایسه این تعداد با آمار سالهای پیش ، گواهی بر این مدعاست.
در ارتباط با شاخص دوم ، هنوز راهی نسبتا طولانی در پیش است و پیشرفت قابل ذکری در این حوزه هنوز به چشم نمی خورد و مشوق های لازم نیز برای تحقق این امر مهم از طرف نهادهای مربوط تدوین نشده است.
فاکتور دیگر در اوضاع پژوهشی کشور، حضور علوم و فناورهای قرن بیست ویکم - که به علوم و فناورهای نوین شهرت یافته اند - در حیات علمی کشور است.
4حوزه مهم این علوم و فناوری ، یعنی فناوری اطلاعات ، بیوفناوری ، نانو فناوری و علوم شناختی (علوم مربوط به دستگاه های هوشمند) اکنون در تعداد محدودی از دانشگاه ها و پژوهشگاه های معتبر و پیشرو کشور وارد شده و فعالیت پژوهشی در حوزه های تحت پوشش این علوم آغاز شده است.
برای مثال در حوزه علوم و فناوری نانو، مطابق آمار منتشر شده از سوی ستاد ویژه توسعه نانو فناوری ، باوجود تعداد بسیار معدود پژوهشگر، تازگی خود این حوزه ها و مشکلات مربوط به دسترسی پژوهشگران آزمایشگاهی به ابزار فوق تخصصی در این رشته در کشور بیش از 100مقاله ISI در زمینه های مختلف این حوزه ها در سال گذشته به چاپ رسیده است و بدون شک با گسترش تعداد نهادهای آموزشی و پژوهشی در این رشته و تربیت کادر متخصص که از هم اکنون شروع شده است ، ما شاهد پیشرفت های بزرگتری در این حوزه که نقش محوری را در پیشرفت دیگر حوزه های علوم و فناوری قرن حاضر ایفائ می کند، خواهیم بود.
متاسفانه در کشور ما باوجود امکانات گسترده مالی ، سهم بودجه های پژوهشی از تولید ناخالص ملی ، چه در علوم بنیادی و چه در علوم کاربردی ، بسیار اندک است و حتی این سهم اندک نیز هر سال نسبت به سال قبل تقلیل یافته است ، تا آنجا که ما هنوز تا مرز هزینه کردن یک درصد از تولید ناخالص ملی در پژوهش فاصله بسیاری در پیش داریم ، این درحالی است که کشور برای انجام جهش های بزرگ علمی و صنعتی و ورود به جرگه کشورهای صنعتی و پرچمداری فناوری های نوین در سطح منطقه (سند چشم انداز 20ساله) محتاج به هزینه کردن لااقل 3در صد از تولید ناخالص ملی در حوزه پژوهش است. در حوزه آموزش عالی نیز کشور ما با چالش ها و تنگناهای بزرگی روبه روست.
نظام فعلی آموزش عالی کشورمتکی بر نقش محوری کلاس درس و انجام مستمر آزمونها، آنهم از نوع حافظه محوری است. در اینجا نیز مشکل بتوان ارتباط مستقیمی مابین محتوای دروس دانشگاهی و نیازهای علمی و فنی یک جامعه ، در دوران پسامدرن صنعتی ، در بسیاری از دانشگاه های کشور مشاهده نمود.
سیستم آزمون تست دهی ، به روشنی کارایی نداشتن خود را به اثبات رسانیده و دانشجویانی که از این مجرا وارد نظام آموزش عالی می شوند (کنکورهای ورودی) و یا از درون چنین سیستمی فارغ التحصیل می شوند، باوجود داشتن ضریب هوشی بالا و پشتکار، در مقایسه با همانندهای خود در نظام های آموزشی باز که نحوه پذیرش دانشجو، تعیین مواد درسی ، نحوه پیاده سازی دروس و سیستم آزمونی کاملا در دست خود دانشگاهها بوده و تمرکزگرایی در آنها تقریبا ناچیز است ، از قدرت تفکر مستقل و ابتکار عمل کمتری برخوردارند و بیشتر به ماشین های محاسبه گر و لوح های فشرده انباشت اطلاعات شباهت دارند تا افرادی خلاق و نظرپرداز و حامل جهان بینی علمی.
چالش های بزرگی در ارتباط با علوم و فناوری های قرن 21در مقابل نظام آموزشی کشور ما قرار دارد و نظام متمرکز کنونی که وجهه مشخص آن استقلال نداشتن دانشگاه ها در پیشبرد فعالیت آموزشی و پژوهشی آنها و یا تعیین معیارهای ارتقا هیاتهای علمی است ، بروشنی در وضعیتی قرار ندارد که بتواند به نحوه احسن با این چالش ها مواجه شود. بخشی از پدیده مهاجرت مغزها نیز ریشه در ساختار فعلی دارد.
دکترهاشم رفیعی تبار
استاد دانشگاه شهید بهشتی 
استاد دانشگاه شهید بهشتی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
