مولوی در بـلـخ می رقصد

رقص اَتَن ازجمله رقص‌های ملی افغانستان است که به‌طور دسته‌جمعی انجام می‌شود و در هر منطقه، نوع و حرکت همان منطقه را دارد. برخی محققان معتقدند رقص اَتَن از روزگار زردتشت برجا مانده است. زمانی که زردتشت دین رسمی اقوام پشتون بوده، آنها به دور آتش می‌چرخیدند و سرودهایی از اوستا را می‌خواندند که با آنچه اکنون در اَتَن خوانده می‌شود، خیلی شباهت دارد. درکنار این، رقص قَرصَک نیز گونه دیگری از رقص در افغانستان است که در بین مردم تاجیک رواج دارد.

رقص مولوی

در افغانستان در دوران مولانای فارسی زبان رقص دیگری وجود داشته که امروزه به نام رقص مولوی نامگذاری شده است. رقص مولوی از جایگاه ویژه‌ای در افغانستان برخوردار است. سال 1393 برای اولین بار در بلخ مراسم رقص عرفانی و فرهنگی سماع یا رقص مولوی به گونه نمادین، توسط گروهی از جوانان در زادگاه مولانا برگزار شده که به گفته فرهنگیان هدف از راه‌اندازی آن تازه ساختن فرهنگ دیرینه افغانستان می‌باشد.

در این رقص، درویش‌ها با لباس‌های سفید و دامن بلند که نمادی از روح یا جهان روحانی است یکی پس از دیگری به‌دنبال مولا یا مراد خود ظاهر می‌شوند و پس از ادای احترام شروع به چرخیدن می‌کنند. رقص سماع مولانایی که به‌وسیله مولانا احیا شد، نمادی از اتحاد انسان و کانون هستی است. در سماع مولانا، دستی که به سوی آسمان است نماد دریافت فیض از مبدا هستی و دستی که به سوی زمین است، نماد بخشش به کل موجودات است و انسان در این میان به‌‌عنوان واسطه مطرح است. ریشه سماع را در آیین‌ها و اندیشه‌ها و مذاهب باستانی نیز می‌توان جست. حرکت‌های موزون دسته‌جمعی با گام‌های ساده یا پیچیده به دور درخت یا آتش، کهن‌ترین شیوه حرکت‌آرایی بوده است.

این حرکات موزون نیایشی و آیینی در میان تمام اقوام، بیانگر ارتباط بشر با مبدا جهان بوده و در واقع آن کانون را به صورت نمادین در مرکز حلقه حرکت قرار می‌دهند و خود مانند افلاک بر گرد آن می‌چرخند.

در تابستان امسال هم همایش دیگری در استان بلخ افغانستان ـ شهر بلخ ـ به عنوان همایش بین‌المللی خداونگار بلخ برگزار شده که محققان و شاعران و استادانی از کشورهای ایران، ترکیه، هند و پاکستان هم حضور داشته‌اند.

در این همایش تئاتری از زندگی مولانا به نمایش درآمده و رقص سماع مولانایی نیز توسط جوانان افغانستان اجرا شده است.

تهمینه عامری - روزنامه نگار