نخبگان بر می گردند

«مشکل ما این است که با ترس جلوی ضعف هایمان ظاهر می شویم در حالی که اگر کمی تلاش کنیم از تمام مشکلات سر بلند بیرون می آییم».

کد خبر: ۹۸۰۲۸

دکتر سعید سهراب پور این پاسخ را درباره عدم بازگشت نخبگان به کشور می دهد و می افزاید:«خیلی ها با عینک بدبینی ماجرا را نگاه می کنند اما واقعیت ماجرا این است که بسیاری از دانشجویان ایرانی در خارج از کشور به وطن باز می گردند.اصلا چرا باز نگردند؛»
همین اعتقاد رئیس دانشگاه صنعتی شریف باعث چالشی شد که حاصلش را می خوانید.
دکتر سهراب پور لابه لای حرف هایش بارها از این جمله مدد گرفت :«مگر خود ما خارج درس نخواندیم ؛ما همه مشکلات را تجربه کرده ایم و می دانیم که رفع می شود».
سعید سهراب پور حالا در دهه هفتم زندگی و با دکترای مهندسی مکانیک از دانشگاه برکلی کالیفرنیا نهمین سال ریاست بر دانشگاه صنعتی شریف را پشت سر می گذارد. 9سالی که اگر حادثه درگیری بر سر دفن شهدا در دانشگاهش پیش نمی آمد:«همه اش شیرین بود.»

چرا بسیاری از دانشجویان دانشگاه شریف از کشور می روند. یعنی واقعا مکانیسمی برای نگه داشتن آنها در کشور وجود ندارد؛
پیش از هر چیز باید بگویم اصولا دانشجویان نخبه از کشور می روند. در واقع دانشجوی ضعیف نمی تواند پذیرش بورس بگیرد؛ اما دانشجویان نخبه اگر بتوانند پذیرش و بورس بگیرند برای خروج از کشور به سربازی نیازی ندارند. همین است که تصمیم به خروج می گیرند و می روند.
این ماجرا مختص دانشگاه شریف هم نیست. از تمام دانشگاه های خوب کشور دانشجویان نخبه پذیرش می گیرند، اما چون دانشگاه شریف دانشجویان نخبه بیشتری دارد طبیعی است که بیشتر هم به چشم بیاید؛ البته از این نکته هم نباید گذشت که تبلیغات درباره رفتن دانشجویان زیاد است و گاهی سیاه نمایی هایی هم انجام می شود.
حتی این اواخر شنیدم که بعضی ها می گویند 90درصد دانشجویان دانشگاه شریف از کشور می روند، در حالی که این آمار کذب است.

پس آمار درست چقدر است؛ نمی خواهید بگویید که مثلا 5درصد؛!
نه. تا این اندازه هم پایین نیست. الان آنها که ریز نمرات می گیرند جمعشان به 20درصد می رسد. البته معلوم نیست چه درصدی موفق به گرفتن ویزا می شوند.
در واقع کمتر از 20 درصد از دانشجویان فارغ التحصیل ما از کشور می روند. اصلا هم رفتن این افراد ایرادی ندارد.
چه ایرادی دارد دانشجویان برای ادامه تحصیل از کشور خارج شوند؛ مگر خود ما برای درس خواندن نرفتیم آن سر دنیا؛ پس دانشجو هم حق دارد دوره دکتریش را برود در دانشگاه های خوب بگذراند. البته ظرفیت دکترای داخل هم زیاد نیست.

خب مسلم است که این اتفاق خوبی است، اما مشکل آنجاست که چند درصد از این افراد به کشور برمی گردند؛
دقیقا همین طور است. این مشکل تمام سیستم آموزشی کشور است که من آماری درباره آن ندارم ؛ اما به هر حال از دانشگاه خودمان در این زمینه می توانم دفاع کنم.
مثلا در همین سالهای گذشته 7نفر از المپیادی ها که رفته بودند و دکترا گرفته اند استاد دانشگاه خودمان هستند و استخدام شده اند. 2نفر دیگر هم به آنها در همین مدت اضافه شده است.
13المپیادی در شرکتهای فناوری جدید مشغول کارند و روابط مستمری با دانشگاه دارند. 4نفر از این المپیادی ها هم که دوران کارشناسی را در شریف گذرانده اند و بعد دکتری گرفته اند در سایر موسسات مشغول کارند.

پس شما عدم بازگشت دانشجویان به کشور را رد می کنید؛!
نه عدم بازگشت را رد نمی کنم ، اما به هر حال از این ماجرا تلقی بحران هم ندارم. تعدادی از این عزیزان دانشجو پس از تحصیل به کشور برمی گردند و خدمت می کنند. ثانیا غیر از المپیادی ها ما تعدادی از شاگرد اولهای قبلی دانشگاه را هم به کشور برگردانده ایم. در حال حاضر هم خیلی از استادان ما شاگرد اولهای قبلی هستند.
به هر حال خیلی از نخبگانی که مراحل تحصیل را خارج از کشور طی می کنند دوباره به دامن دانشگاه شریف برمی گردند. حالا ممکن است به خود دانشگاه بیایند یا بروند به بخش صنعت.
همه اینها یک طرف اما باید به این نکته هم توجه کرد که باید برای نخبگان یک بستر فراهم کرد. کسی که در سطح بالای علمی و معرفتی قرار دارد حاضر نیست هر جایی کار کند. واقعیت ماجرا همین است.
یک آدم نخبه چطور می تواند هر محیطی را تحمل کند؛ به نظر من محیط کار این افراد باید محیطهایی باشد آرام و فارغ از جار و جنجال های جناحی. باید محیطهایی باشد شایسته سالار که به این افراد میدان دهند، امکانات لازم را در اختیارشان بگذارند و...

حالا ما چقدر توانسته ایم این محیطها را فراهم کنیم؛
این ماجرا نسبی است ، اما من هم می پذیرم که کار اساسی زیادی در این زمینه نشده است. ما باید یاد بگیریم چطور از این محیطها استفاده کنیم.
باید دانشگاه های قوی ما این بستر را فراهم کنند یک آدم سطح بالای علمی مثلا نمی رود در فلان کارخانه فعالیت کند. روی سخن من با گروه خاص است؛ گروهی که دانش مطالعاتی فراوانی در دوره تحصیل به دست آورده. خیلی ها می گویند این که بعضی دانشجویان به کشور برنمی گردند.
مشکل وزارت علوم است ، اما واقعیت این نیست. مشکل ریشه ای تر از این حرفهاست.

به خاطر همین مشکل ریشه ای است که حالا اسم بعضی بنیادها مثل بنیاد نخبگان که البته هنوز هیچ عملکردی از آن ندیده ایم به سر زبانها می افتد.
بله. اصلا همین که اسم این بنیاد بیاید خوب است. در سال 85ما امیدهای زیادی به این بنیاد بسته ایم و منتظریم نتیجه عملکردش را ببینیم. مسوولان این بنیاد وظیفه سنگینی دارند.
آنها باید همه شرایط را فراهم کنند اگر لازم است پول بدهند. اگر لازم است لایحه به مجلس بفرستند تا از نظر قانونی هم مشکلات رفع شود و... البته به نظر من این بنیاد یک وظیفه دیگر هم دارد.
ما نباید فقط به نخبگان داخلی بها دهیم. ما نخبگان ایرانی زیادی در خارج از کشور داریم که نباید طردشان کنیم ، بلکه باید آنها را هم به بطن ماجرا بکشیم. اصلا یکی از وظایف مهم بنیاد این است که با ایرانی های آن سوی مرزها همکاری علمی برقرار کند. اگر این اتفاق بیفتد سطح دانشگاه های ما هم بالا می رود.

آقای دکتر! صحبت از بالا رفتن سطح علمی دانشگاه ها کار ساده ای است؛ اما هیچ کدام از دانشگاه های ایران و حتی دانشگاه شریف در فهرست دانشگاه های برتر دنیا حضور ندارند. یعنی در میان 500دانشگاه برتر هم نیستند. چرا به جای این امید بستن ها کار عملی صورت نمی گیرد؛
من باید توجه شما را به این نکته جلب کنم که مقیاس رتبه بندی در این فهرست ها 2چیز است و اگر به شکل دیگری رتبه بندی شود حتما ما جزو کشورهای اول هستیم؛ یعنی اگر کسانی که این فهرست ها را تهیه می کنند به کیفیت فارغ التحصیلان نگاه کنند ما جزو کشورهای سطح بالا هستیم ، اما وقتی کیفیت دانشگاه ها مطرح می شود ما عقب می افتیم.
خیلی هم عقب می افتیم. چرا؛ چون بحث امکانات مطرح می شود. امکانات ما خیلی کم است و واقعا با این وضعیت استادان زحمت زیادی می کشند. الان بودجه سرانه دانشگاه شریف به عنوان بهترین دانشگاه ایران یک، صد و هفتاد و پنجم بودجه سرانه دانشگاه استنفورد است.
این قیاسی که من می کنم قیاس مع الفارق است ، اما می خواهم نسبت ها را به شما نشان دهم. تفاوت بودجه ها واقعا فاحش است. آنها هر استادی را که بخواهند با بالاترین دستمزدها به خدمت می گیرند، اما ما نمی توانیم این کار بکنیم. مقررات حقوق استادان در ایران اما دولتی است.
سال گذشته حقوق استادان افزایش یافت، اما امسال هیچ افزایشی نداشت. در کنار این ماجرا استادان ما اگر بازنشسته شوند حقوقشان نصف می شود، در حالی که هیچ جای دنیا این اتفاق نمی افتد. تازه اینها اتفاقات جزیی است. مهمتر از همه اینها امکانات و تجهیزات است.
ما طی 4سال گذشته به عنوان یکی از بهترین دانشگاه های کشور ارز تجهیزات نگرفتیم. امسال برای اولین بار طی سالهای گذشته به ما ارز تجهیزات دادند. وقتی اوضاع به این شکل است ، انتظار قرار گرفتن در جمع 200دانشگاه برتر دنیا بیهوده است.
بگذارید راستش را بگویم. ما خیلی مظلوم هستیم همین است که هرچه به قشر دانشگاهی توجه شود کم است. با این همه اما ما حاضریم محصولات دانشگاه خودمان را با دانشگاه های برتر دنیا مقایسه کنیم. این را باز هم می گویم که اگر برای مقایسه از راه دیگری وارد شوند، ما جزو کشورهای اول هستیم.

منظورتان این نیست که رتبه بندی آنها و راهی که وارد می شوند، اشتباه است.
نه. خب وقتی ما فقیریم نمی توانیم از این راه جزو کشورهای اول باشیم به هر حال مقایسه غیرمنصفانه نیست.

آقای دکتر! حتما می دانید که طراحان این فهرست ها نوع آموزش دانشگاهی را هم مورد توجه قرار می دهند. متاسفانه دانشگاه های ما بشدت آموزش محور هستند و اثری از پژوهش که این همه روی آن تاکید می شود وجود ندارد.
دانشگاه های کوچک شاید پژوهش محور نباشند؛ اما این روند در دانشگاه های بزرگ شروع شده است. الان وضع تولید علم در کشور به صورتی است که شیب منحنی کشور ما از همه جا بیشتر است. این آماری است که خود غربی ها ارائه می کنند.

کمی عجیب است. این آمار را کدام غربی ارائه کرده است؛
این مقاله ای است که مجله معتبر نیچر چاپ کرده است. تا چند سال پیش ما از کویت و عربستان هم پایین تر بودیم ، اما پارسال از مصر هم رد شدیم و حالا فقط ترکیه از ما بالاتر است.

البته خیلی بالاتر است.
بله. خیلی بالاتر است، اما شیب تولید علم ما خیلی افزایش پیدا کرده است، یعنی سرعت ما خوب است. در کنار این شروع دوره های دکتری که اصلا پژوهش محور است هم سرعت گرفته است.
پیش از انقلاب دوره های فوق لیسانس و دکتری در کشور بشدت کم بود. حالا اما بیشتر دانشگاه ها دوره فوق لیسانس دارند و دوره های دکتری هم در حال افزایش یافتن است.
در عین حال تولید علم یک جنبه پژوهش است. پژوهش هم 2جنبه دارد. یکی زیربنایی و در مرزهای دانش است و دومی که بسیار هم مهم است به پژوهش های کاربردی در حل مسائل کشور برمی گردد.
الان خیلی ها کار پژوهشی انجام می دهند، اما به هر حال کاربردی نیست. دانشگاه باید خودش را به روز نگه دارد.