اتحادیه اروپا در گرداب ملی‌گرایی

حالا در هر نقطه از اروپا صحبت از انتخاباتی به میان می‌آید که می‌توان نقش پر رنگ احزاب و شخصیت‌هایی را مشاهده کرد که شعارها و راهکارهای تبلیغاتی‌شان با آنچه اتحادیه اروپا طی چند دهه اخیر در مورد همبستگی گفته بود، کاملا متفاوت است.

ریشه‌های مشترک افراط در اروپا

وقتی به تحولات یک سال اخیر اروپا و حتی آمریکا نگاه می‌اندازیم، می‌توان نقاط مشترکی را در گفتار و رفتار شخصیت‌ها و احزاب پیدا کرد. تعصب، خودکامگی و ملی‌گرایی با رگه‌هایی از افراط چند وقتی است که در آمریکا و کشورهای اروپایی بیش از هر زمان دیگری نمود پیدا کرده است. پیروزی غیرقابل انتظار دونالد ترامپ در آمریکا و تحولات و اتفاقات اخیر سیاسی در قاره سبز را می‌توان در یک بستر و قالب مورد بررسی قرار داد. تعصب و نگاه بدبینانه نسبت به شهروندان غیربومی، این اعتقاد که رهبران کنونی اروپا کشورهایشان را در اختیار خارجی‌ها قرار داده‌اند و نیاز به روی کار آمدن رهبران جدید با برنامه‌های ملی‌گرایانه از جمله نقاط مشترکی است که طی یک سال اخیر بارها در محافل سیاسی اروپا شنیده شده است. آنها بر این باورند که کشورهای اروپایی به جای همکاری با یکدیگر، باید به تنهایی و در مسیر حفظ استقلال خود حرکت کنند. انتخابات ریاست جمهوری هفته گذشته در اتریش می‌تواند نمونه مشخصی در این زمینه باشد. نوربرت هوفر از حزب راستگرای آزادی، گرچه با اختلاف اندک نتایج را به رقیب مستقل خود واگذار کرد، اما تبلیغات انتخاباتی او و پیامی که ارسال کرد بسیار شبیه به اظهارات ترامپ در آمریکا و دیگر رهبران افراطی اروپا بوده است. تقویت دوباره اتریش (ترامپ نیز در جریان انتخابات بارها بر قدرتمند کردن دوباره آمریکا تاکید می‌کرد)، بستن مرزها بخصوص به روی مسلمانان و انتقاد از قراردادهای تجاری با اتحادیه اروپا از جمله مواردی بود که هوفر بارها بر آن تاکید داشت. سیاست‌های نامتناسب اروپایی‌ها در زمینه مهاجرت و ورود سیل عظیم مهاجران آواره از جنگ در غرب آسیا به کشورهای این قاره به ملی‌گرایان افراطی همچون هوفر فرصت داد تا عرض‌اندام بیشتری در سیاست داشته باشند.

چهره مشخص این جریان‌ها در اروپا طی یک سال اخیر را می‌توان نایجل فاراژ، رهبر حزب ملی‌گرایان انگلستان دانست. وی و حزب متبوعش که نقش بسیار پررنگی در پیروزی کمپین برگزیت داشتند، پس از پیروزی از استمرار این حرکت در دیگر کشورهای اروپایی نیز سخن گفت. اگر نگاهی به دیگر کشورهای اروپایی نیز بیندازیم، مشخصا با سیاست‌مدارانی همچون فاراژ رو‌به‌رو می‌شویم.

در فرانسه با مارین لوپن و حزب راست افراطی رو به رو هستیم که عزم خود را برای پیروزی در انتخابات سال آینده ریاست جمهوری جزم کرده است. در آلمان حزب راستگرا و نئو نازی NPD و حزب ملی‌گرای AFD بتدریج در حال افزایش میزان محبوبیت خود در این کشور است.

خطر بیخ گوش اتحادیه اروپا

نتایج و عواقب افزایش محبوبیت این احزاب و شخصیت‌های افراطی برای مجموعه اتحادیه اروپا بسیار ناخوشایند است. آنچه مشخص است این که برگزیت و پیروزی ترامپ روند افزایش محبوبیت آنها را تسریع کرده است. از سوی دیگر این روند باعث می‌شود احزاب افراطی که هم‌اکنون در مجارستان و لهستان در قدرت هستند، قدرت عمل بیشتری برای پیشبرد اهداف موردنظر خود داشته باشند. این روند را می‌توان در زمینه برخورد مقامات این دو کشور در مساله مهاجران بخوبی مشاهده کرد. پس از پیروزی احزاب راستگرا، مرزهای این کشورها روی مهاجران بسته و محدودیت‌های فراوانی بر آنها اعمال شد.

کارشناسان بر این باورند که ادامه این روند، موجب می‌شود سیاست‌های داخلی اعضای اتحادیه اروپا بیشتر به سمت خشونت و انزوا پیش برود. در سایه شکل‌گیری همین فضا نیز رهبران و شخصیت‌های افراطی طی ماه‌های اخیر بارها بر لزوم برگزاری همه‌پرسی‌های خروج از اتحادیه اروپا تاکید کرده‌اند که این مساله در برخی کشورها مورد توجه شهروندان ناراضی از اتحادیه اروپا قرار‌گرفته است.

دلایلی که انگلیسی‌ها براساس آن به خروج از اتحادیه اروپا رای دادند در دیگر نقاط این قاره نیز قابل رویت است. ابراز تمایل نسبت به گذشته ملی خود، نارضایتی از مساله چند فرهنگی و تغییر هنجارهای اجتماعی و اعتقاد به این‌که استقلال ملی، مزیت‌های بیشتری نسبت به همگرایی اقتصادی دارد از جمله مواردی است که در اروپا شنیده می‌شود و خطری برای این اتحادیه به شمار می‌آید. دیوید کامرون، نخست‌وزیر سابق انگلیس گفت، رای مردم کشورش به برگزیت و شکست همه‌پرسی اصلاحات قانون اساسی در ایتالیا در راستای یک جنبش ناشی از سرخوردگی از وضعیت‌شان اتفاق افتاد و باید مسیر در عرصه سیاست کشورهای غربی تصحیح شود. اروپا که تا چند سال پیش همگرایی و همبستگی میان اعضای خود را به عنوان یکی از افتخاراتش می‌دانست، حالا به واسطه همین موارد و مشکلات هر روز شاهد لرزه‌ای بر اندام خود است.