هنری به نام دوبله

برخی این کار را هنری بسیار ظریف و جذاب ـ اما جدای از فیلم دانسته و روی تماشای فیلم به زبان اصلی اصرار می‌ورزند. دسته‌ای دیگر نیز روی معطوف شدن نگاه و ذهن مخاطب به دیالوگ‌های زیرنویس شده مانور داده و دوبله را برای درک بیشتر جنبه‌های زیبایی‌شناسانه فیلم و سریال لازم دانسته‌اند. در این میان باید به سریال‌های خارجی پخش شده رفته تلویزیون نیز اشاره کرد که طیف متنوعی از ترجمه و دوبله را با خود داشته‌اند. حال نگاهی کوتاه به برخی کارهای ماندگار در این زمینه در قاب کوچک تلویزیون می‌اندازیم با امید به این‌که دوبلورهای جوان بتوانند با کسب تجربه در این مسیر کیفیت دوبله ایران را به دوران طلایی خویش بازگردانند.

هزاردستان: ضیافتی از صدا

زنده‌یاد علی حاتمی از جمله کارگردان‌های مطرحی بود که علاقه‌ای به صدابرداری سرصحنه نداشته و همیشه روی دوبله آثارش حساب تازه‌ای باز می‌کرد. دیالوگ‌های نثرگونه حاتمی نیز دلیل مهم این فیلمساز برای دوبله کردن آثارش بود، چرا که به این شکل می‌توانست به آن لحنی که مورد نیازش بود دست پیدا کند. هزاردستان از این نظر مهم‌ترین کار تلویزیونی اوست که دوبله نقش مهمی در هرچه برجسته‌تر شدن آن داشته و گوشه‌ای از ذهن مخاطبانش را در سال‌های مختلف و بازپخش‌های متعددش اشغال کرده است. علی کسمایی را می‌توان یکی از بهترین مدیران دوبلاژ در عمر 60 ساله این حرفه در ایران به حساب آورد که تخصص خاصی در انتخاب صداهای مختلف برای نقش‌های گوناگون داشت. کاری که در هزاردستان هم به کمال آن را انجام داده و نتیجه کارش حیرت‌انگیز جلوه می‌کند. در هزاردستان هم گوینده بزرگی همچون: منوچهر اسماعیلی در سه نقش خان مظفر، رضا خوشنویس و شعبون استخونی صحبت کرده و هر سه را هم عالی از کار درآورده است. در اولی به صدای خود حالت پرتری بخشیده و خان متنفذ و ثروتمندی را خلق کرده که گوشه‌نشین پرده سیاست است، اما در دومی چه در جوانی و چه در پیری شکنندگی بیشتری به صدای خود بخشیده و بخصوص به آشفتگی‌های رضای میانسال رگ و بوی خاصی بخشیده است، اما سومی یک تیپ تمام عیار است که شکلی از بدویت باید در صدایش موج می‌زده تا با بازی درخشان محمدعلی کشاورز هماهنگ شود. ناصر تهماسب دیگر دوبلور اصلی هزاردستان است که در نقش ابوالفتح صحاف کاملا متفاوت عمل کرده و ته لهجه آذری شیرینی را با ظرافت بسیار به آن اضافه کرده، اما هنر تهماسب تنها به این شاه نقش منحصر نمانده و چند تیپ‌گویی کوچک و بزرگ دیگر را هم شامل می‌شود. انتخاب صدای شوخ زنده‌یاد عزت‌الله مقبلی برای رئیس پلیس خشن شهر نیز انتخابی بشدت متفاوت و هوشمندانه است که تنها از کسی همچون کسمایی برمی‌آید و بس.

کوچک جنگلی و تلاش برای خلق صداهای ماندگار از قلب تاریخ

این مجموعه جذاب تلویزیونی که نخستین‌بار در سال‌های پایانی دهه 60 روی آنتن رفته و پس از آن هم بارها به نمایش درآمده، از دیگر نمونه‌های جذاب و درخشان دوبله مجموعه‌های تلویزیونی است که با توجه به کمبود وسایل صدابرداری در آن سال‌ها و وضعیت دشوار تولید آن طبیعی هم می‌نمود. صدای پرطنین بهرام زند بخوبی روی صورت علیرضا مجلل در نقش میرزا کوچک‌خان نشسته و به اصطلاح از نقش بیرون نمی‌زند. بخصوص آرامشی که در بازی مجلل موج می‌زند و این آرامش در عین صلابت هم در صدا و لحن زند کاملا حس می‌شود. تعدد شخصیت‌ها در این مجموعه تلویزیونی هم کار را برای مدیر دوبلاژ آن سخت کرده و نیاز به انتخاب بهترین‌ها را ناگزیر کرده است. اطرافیان میرزا باتوجه به محوری بودنشان بیش از بقیه حساس بوده و باید گویندگانی کاملا مناسب برای آنها انتخاب می‌شد. مضاف بر این‌که بازیگران نقش‌های فوق نیز چهره‌های سرشناسی همچون: جهانگیر الماسی که برای مخاطب عام کاملا آشنا بود، صدای جوان و با طراوات سعید مظفری بخوبی روی چهره میرزاحسین خان‌کسمایی روزنامه‌نگار نشسته و با آن هارمونی خوبی دارد. اما نکته دیگری که باید به آن اشاره کرد صداگذاری درخشان کوچک جنگلی است که به بهترین شکل روی تصاویر نشسته و به برجسته‌تر شدن لحن حماسی کار کمک شایانی هم کرده است.

ارتش سری: اثری تکان‌دهنده و عمیق با دوبله‌ای درخشان

سریال‌های خارجی زیادی پس از انقلاب روی آنتن رفته که بدون تردید آنهایی که خود کیفیت والاتری داشته‌اند از دوبله بهتری هم برخوردار شده‌اند. ارتش سری یکی از بهترین نمونه‌ها در این رابطه است که عالی ترجمه شده و تقریبا تمامی دوبلورهای برجسته آن سال‌ها نیز در آن حضور پیدا کرده‌اند. آن هم در سال‌هایی که عده زیادی از منتقدان بر دوبله‌ها خرده گرفته و ایرادهای جدی به آن می‌گرفتند. داستان پیچیده و سرشار از هیجان ارتش سری با محوریت گروهی از افراد جبهه مقاومت فرانسه که برای نجات جان خلبان‌های متفقین از چنگ گشتاپو فعالیت می‌کردند، نیاز به صداهایی کاملا متناسب با آنها داشت. ایرج رضایی که خود یکی از نقش‌های اصلی کار را گفته به شکل حیرت‌انگیزی بهترین‌های این حرفه در آن سال‌ها را گردهم آورده و به شخصیت‌های کار جان دوچندانی بخشیده است. از ایرج تهماسب و عطاءالله کاملی گرفته تا زهره شکوفنده و ... که با صدای خود نقش‌ها را به نوعی بازی کرده‌اند. در عین حال نباید از نقش‌های کوتاه هم بسادگی گذشت که کیفیت خوبی داشته و تیپ‌گویی‌ها به هیچ‌وجه برای مخاطب آزاردهنده جلوه نمی‌کند.

کسری همایونی افشار