انرژی زمین‌گرمایی؛ سوژه‌ای فراموش‌شده در ایران

به همین دلیل و البته با در نظر گرفتن دستیابی به انرژی پاک و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و تخریب محیط‌زیست، برنامه‌ای با عنوان رشد سبز در سراسر جهان آغاز شده تا جایی که بسیاری از کشورها با توجه به داشته‌های طبیعی خود برای تأمین انرژی مورد نیازشان گام برداشتند و یکی از این شیوه‌ها بحث انرژی زمین‌گرمایی است؛‌ شیوه‌ای از تولید که در بسیاری از کشورهای جهان ازجمله ایران قابل استفاده است، اما با وجود تمام امتیازهای موجود در کنار مطالعات انجام شده هنوز هیچ فعالیت قابل توجهی در این زمینه صورت نگرفته است.

مطالعات استفاده از انرژی زمین‌گرمایی یا ژئوترمال از حدود 40 سال پیش با ورود ایتالیایی‌ها و شناسایی چهار منطقه مهم در ایران آغاز شد، اما آنچه برآیند چهار دهه تلاش مسئولان برای به مرحله اجرا رسیدن این پروژه بود، فقط ساخت یک نیروگاه در مشکین‌شهر عنوان شده که هنوز به بهره‌برداری نرسیده است.

براساس مطالعات دفتر انرژی زمین‌گرمایی سازمان انرژی‌های نو ایران (سانا) منطقه مشکین‌شهر بهترین نقطه برای استفاده از ظرفیت انرژی زمین‌گرمایی در کشور است، به طوری که مهم‌ترین هدف این دفتر، ساخت و راه‌اندازی نیروگاه زمین‌گرمایی به ظرفیت اسمی 100 مگاوات در این منطقه است. بر اساس مطالعات صورت‌گرفته، دامنه‌های سبلان در مشکین‌شهر قابلیت ساخت نیروگاه برق تا 400 مگاوات را دارد.

بررسی مطالعات موجود و برنامه‌ریزی برای نصب و راه‌اندازی نیروگاه زمین‌گرمایی مشکین‌شهر از سوی گروه نیروگاهی دفتر انرژی زمین‌گرمایی از سال 74 آغاز شد. فعالیت‌ اجرایی این طرح با هدف احداث نخستین نیروگاه زمین‌گرمایی در ایران از سال 77 شروع شد و با تعیین نقاط حفاری‌های اکتشافی مطالعه در فاز اکتشافی در سال 78 به پایان رسید.

این در حالی است که با وجود تمام امتیازها و اکتشاف‌های انجام شده برای تولید انرژی زمین‌گرمایی در کشورمان این نکته تقریبا فراموش شد و هنوز هیچ اتفاق خاصی در این زمینه نیفتاده، اما برخی دیگر از کشورها، تأمین انرژی مورد نیاز خود با این روش را سرلوحه کارشان قرار داده‌اند.

کنیا، نمونه‌ای قابل اعتماد

اوایل سال 2000 میلادی،‌ دولت کنیا با توجه به میزان تقاضای مصرف انرژی در این کشور تحقیقاتی انجام داد تا بیشتر به توانمندی خود اتکا کند و میزان واردات انرژی را به حداقل برساند. در این زمان دولت تنها توان تأمین یک‌سوم انرژی مورد نیاز جمعیت 45 میلیونی کشورش را داشت و باقی نیازش را باید از دیگر کشورها وارد می‌کرد که هزینه‌ای قابل توجه برای دولت ایجاد می‌کرد.

نتایج تحقیقات و همچنین مشاوره خارجی به دولت کنیا باعث شد، دولت به این نتیجه برسد که سرمایه‌گذاری در زمینه استفاده از انرژی‌های نوین و سازگار با محیط‌زیست، بهترین و کم‌هزینه‌ترین گزینه برای این کشور است و می‌تواند با استفاده از دارایی‌های طبیعی خود در این زمینه تا سال 2020 میلادی به خودکفایی کامل برسد.

سیاست جدید دولت کنیا از ابتدای سال 2005 میلادی اجرایی شد و با استفاده از تجارب شرکت‌های بین‌المللی بخصوص شرکت‌های ژاپنی در این زمینه سرمایه‌گذاری‌های مناسبی انجام داد، تاجایی که براساس گزارش‌ها و مدارک موجود امروز کنیا صرفا با اتکا به منابع طبیعی خود یعنی آب‌گرم، بخار خشک و گدازه‌های آتش‌فشانی هشتمین تولیدکننده جهانی برق از انرژی‌های زمین‌گرمایی است.

کاهش وابستگی به واردات انرژی

لی جانگ ون، یکی از مدیران ارشد شرکت سرمایه‌گذاری ژاپن در کنیا «جایکا» می‌گوید: نیروگاه اولکاریا در شمال غربی پایتخت نایروبی ساخته شده که از نتایج ابتدایی آن، کاهش قابل توجه بهای برق مصرفی در منطقه و حفظ محیط‌زیست است.

ون با اشاره به کاهش وابستگی دولت کنیا برای واردات انرژی می‌افزاید: نتایج مثبت و قابل اعتماد استفاده از چنین شیوه‌ای باعث شد تا چهارمین نیروگاه اولکاریا که بتازگی کامل شد، 280 مگاوات به توانایی تولیدی این منطقه بیفزاید و در نتیجه نیاز کنیا به نفت را برای تولید انرژی کمتر کند. این اتفاق عاملی بود برای کاهش 30 درصدی بهای تولید برق و کاهش هزینه مصرف‌کنندگان.

این کارشناس صنعت برق درباره سیاست‌های خوداتکایی کنیا با استفاده از این شیوه می‌گوید: روند شکل‌گیری مراکز تولید برق زمین‌گرمایی در این کشور بیانگر آن است که کنیا تا سال 2020 میلادی تقریبا سه برابر میزان فعلی توان تولیدی دارد و می‌تواند مبلغ صرفه‌جویی خود را در توسعه بخش‌های دیگر اقتصادی به کار گیرد.

انگابل روتیچ؛ مدیر بخش توسعه اداره برق کنیا درباره سیاست‌های کاهش وابستگی انرژی کنیا می‌گوید: جایکا برگزاری کل کلاس‌های آموزشی را در نخستین سال به عهده داشت. نرم‌افزارهای نیروگاه را نیز آنها تهیه کردند و نحوه استفاده از آن را به کارکنان آموختند تا جایی که امروز تقریبا پس از گذشت یک دهه، کارشناسان و مدیران کنیایی مسئولیت تمام نیروگاه‌های کشور را به عهده گرفته‌اند و ساخت و راه‌اندازی چنین نیروگاه‌هایی در کنیا بومی شده است.

به اعتقاد روتیچ پروژه عظیم ساخت و بهره‌برداری از نیروگاه اولکاریا زندگی اهالی بومی این منطقه کنیا را متحول کرده است، به صورتی که با توجه به قابلیت استفاده از انرژی برق در منطقه میزان تولید ناخالص اهالی منطقه تقریبا 15 درصد افزایش داشته است، چون قبلا کارگاه‌های تولیدی سنتی منطقه به دلیل ناتوانی استفاده از انرژی الکتریسیته مجبور بودند قبل از غروب خورشید کارشان را تعطیل کنند.

عماد عزتی

اقتصاد