غلاف تمام سینمایی

مستند استنلی کوبریک ساخته جان هارلان یکی از مستندهایی است که عموما در آمریکا درباره چهره‌های مهم تاریخ سینمای این کشور ساخته می‌شود. مستند‌هایی حرفه‌ای با زمان طولانی و تحقیقی جامع که از تمام امکانات خود درباره موضوع استفاده می‌کند. برای بررسی این فیلم باید از دو زاویه کلی به آن نگریست. نخست سوژه اصلی و دوم ساختار این فیلم که به آن خواهیم پرداخت.

استنلی کوبریک فیلمسازی برای تمام تاریخ

کوبریک سال 1928 در منهتن نیویورک به دنیا آمد و سال 1999 درگذشت. از همان دوران کودکی علاقه خود به عکاسی را نشان داد و از خوش‌شانسی، پدرش بشدت با او همراه بود و حتی قسمتی از پول بیمه عمر خود را برای ساخت اولین فیلم کوبریک به او اهدا کرد. استنلی نوجوان در 16 سالگی وارد دنیای عکاسی حرفه‌ای شد و عکس‌هایش را به مجله لوک فروخت. او بشدت به مسابقات بوکس علاقه‌مند بود و البته عکس‌های فوق‌العاده‌ای هم ثبت کرد که حاوی نگاه تیزبین اوست.

استنلی کوبریک از فیلمسازان مهم تاریخ سینماست که در همه ژانرهای مهم تجربه فیلمسازی دارد و جالب اینجاست که هر کدام از این فیلم‌ها جزو بهترین فیلم‌های گونه خود هستند. به عنوان مثال «بری لیندون» یک فیلم بزرگ تاریخی است که اسکورسیزی اعتقاد دارد این فیلم بهترین فیلم تاریخ سینماست و یا غلاف تمام فلزی که یکی از بهترین نقدهایی است که در سینمای آمریکا به جنگ ویتنام صورت گرفته است.

کوبریک در تمام دوران فیلمسازی خود به شکل عجیبی سختگیر بود و شاید به همین دلیل در طول سال‌های طولانی فعالیت فیلمسازی تنها 13 فیلم می‌سازد. فیلم‌هایی مهم و البته خاص که برای هر کدام می‌توان کتابی جداگانه تهیه کرد. کوبریک در تمام این سال‌ها تجربه‌های بی‌نظیری در فیلم‌های خود به غیر از کارگردانی هم انجام می‌دهد. به عنوان مثال در بری لیندون تجربه بی‌نظیری درباره نورپردازی با شمع انجام می‌دهد و همین موضوع باعث ایجاد تصاویری می‌شود که در نوع خود بی‌نظیر است. 2001 اودیسه فضایی کوبریک تجربه عجیبی در جلوه‌های ویژه بصری انجام می‌دهد که در زمان خود بسیار پیش‌روست و همین نکته باعث گرفتن جایزه اسکار برای این فیلم می‌شود و البته جالب اینجاست که او هرگز جایزه اسکار برای کارگردانی یا فیلمنامه دریافت نمی‌کند.

مستندسازی به شیوه هالیوود

مستند کوبریک از آن دسته فیلم‌های مستندی است که در روند بررسی سوژه و پیرامون آن از تمام شخصیت‌های مهمی که در سینمای آمریکا درباره کوبریک می‌توانند صحبت کنند استفاده می‌کند که در نوع خود عالی است. چهره‌هایی همچون مارتین اسکورسیزی، استیون اسپیلبرگ، جک نیکلسن، آرتور سی‌کلارک، نیکول کیدمن و تام کروز و حتی وودی آلن که به شکلی واضح و البته از نگاهی متفاوت از کوبریک و فیلم‌هایش می‌گویند. این گفت‌وگوها که در میان خود تکه‌هایی از فیلم‌های او را دارد به صورت منظم از کودکی تا آخرین فیلم او جلو می‌رود و در نسخه دوبله فارسی از صدای ناصر طهماسب استفاده شده که به جای جک نیکلسن در فیلم‌هایش گویندگی کرده است.

این مستند تقریبا تمام ناگفته‌ها را در مورد کوبریک می‌گوید. از اعتراضات شدید به پرتقال کوکی در انگلستان و واکنش منفی منتقدان به اودیسه 2001 که حتی وودی آلن هم به این نکته اشاره می‌کند و می‌گوید: «بار اول با دیدن فیلم ناامید شدم، اما بعدا به عظمت فیلم پی بردم.» حسرت ابدی کوبریک برای ساختن فیلمی درباره ناپلئون بناپارت که هرگز ساخته نشد.

علیرضا قاسم بریشی