دردسرهای اقتصادی بهانه‌ای به‌نام تحریم

بانک‌های اروپایی با وجود رفع تحریم‌ها به دلیل ترس از جریمه‌های سنگین آمریکا برای همکاری با ایران در زمان تحریم دیگر حاضر به برقراری رابطه با ایران نیستند و شرکت‌های آمریکایی چشم به تهدید سناتورهای جمهوریخواه دوخته‌اند که هر روز تابلوی تازه‌ای علیه برجام بلند می‌کنند. با این همه دکتر بهمن آرمان اقتصاددان و استاد دانشگاه علامه طباطبایی کارشکنی‌ها در برابر برجام را ناشی از مسائل سیاسی می‌داند و به آینده خوش‌بین است. گفت‌وگوی ما را با این اقتصاددان بخوانید.

بسیاری از منتقدان دولت اظهار می‌کنند که برجام برای ایران تاثیری نداشت و این موضوع را بی‌تاثیر در مسائل سیاسی و اقتصادی کشور می‌دانند. به نظر شما رفع تحریم‌ها چه تاثیری در اقتصاد ایران داشت؟

بدون شک امضای برجام برای ایران خروج از یک دالان تاریک و محدود تلقی می‌شود و این کار بین‌المللی باعث خواهد شد تا از این پس بهتر بتوانیم کارهای اقتصادی کشور را پیش ببریم و مدیران نیز دیگر بهانه‌ای به نام تحریم ندارند و باید بهره‌وری خود را در زمینه‌های مختلف افزایش دهند، البته هرچند برای مشاهده نتایج اجرای برجام، زود است، اما باید به این واقعیت نیز توجه کرد که حل مشکلات مربوط به بانک‌های بزرگ یک مساله کاملا سیاسی است که انتظار می‌رود در آینده‌ای نزدیک حل شود.

آیا بانک‌های اروپایی مشکلشان را با ایران حل خواهند کرد و این ارتباط برقرار می‌شود؟

جریان منابع مالی در جهان از یک منطق سیاسی پیروی می‌کند، بنابراین از آنجایی که ایران دارای روابط پرتنشی در دیپلماسی خارجی خود دارد، این مساله با کندی زیادی روبه‌رو بوده، اما دست‌کم این امیدواری به وجود آمده که دیگر تحریم اقتصادی جدیدی علیه ایران به تصویب نرسد و این خود گام بسیار بزرگی است. ایران چند سال پیش مورد تحریم از سوی غرب واقع شد، اما اکنون این محدودیت برداشته شده و ایران می‌تواند با کشورهای دارای فناوری رابطه مستقیم داشته باشد که این امکان در سال‌های قبل فراهم نبود.

برخی مردم اظهار می‌کنند که برجام در زندگی‌شان حس نمی‌شود. رفع تحریم‌ها در چند لایه اقتصاد تاثیر‌گذار است؟

برخی مردم که امکان رصد مسائل کلان اقتصاد کشور را ندارند، ممکن است تصوراتی درباره مسائل کلان کشور داشته باشند و آن را بیان کنند، اما در آخر همین که نقل و انتقال منابع مالی برای آنها آسان شده و هزینه نقل و انتقال منابع مالی هم شدیدا کاهش پیدا کرده، بدون شک رضایت مردم را به دنبال دارد.

با این حال به ‌عقیده منتقدان، برجام نتوانسته به انتظارات اقتصادی پاسخ دهد؟

این‌که اکنون عنوان می‌شود تحریم‌ها پابرجاست، صحت ندارد، اما ایران در این راه گام بسیار بزرگی برداشته و توانسته با کشورهای بزرگ جهان توافق‌نامه‌ای را امضا کند که کشور در تحریم کامل قرار داشت. اکنون تحریم‌ها علیه ایران برداشته شده، اما در بخش بانکی هنوز بانک‌های اروپایی به دلیل این‌که در زمان رابطه با ایران از سوی آمریکا جریمه شدند اکنون برای برقراری ارتباط با ایران تامل نشان می‌دهند و از رابطه با ایران برخلاف میل باطنی‌شان امتناع می‌کنند.

تا چه زمانی باید منتظر ماند تا بانک‌های درجه یک اروپایی با ایران رابطه برقرار کنند. در شرایط فعلی که نمی‌توان از نتیجه برجام بهره برد امضای این تعهدنامه بین‌المللی چه سودی برای ایران دارد؟

ببینید، برای هر کاری ابتدا باید زیرساخت‌های آن فراهم باشد. کشور سال‌ها در تحریم به سر برد و نتیجه آن نیز عقب‌ماندگی از فناوری روز دنیا و همچنین تجهیزات فرسوده‌ای است که اکنون در ایران استفاده می‌شود. جالب است بدانید که ما به هر بهانه‌ای تحریم‌هایمان تشدید می‌شود و قوانینی علیه ایران وضع می‌کردند که کشور را در شرایط بحرانی نگه دارند، اما اکنون تشدید تحریم‌ها دیگر معنایی ندارد. ضمن این‌که بانک‌های اروپایی همان طور که تاکید کردم به دلیل جریمه‌های سنگین از برقراری رابطه ترس دارند. این‌که ما بگوییم تحریم برداشته نشده و یا بی‌تاثیر بوده این طور نیست. در آن زمان بانک‌های اروپایی مایل به همکاری با ایران بودند، اما ایران این محدودیت را داشت اکنون موضوع برعکس شده است. ایران می‌تواند با همه بانک‌های اروپایی رابطه برقرار کند، اما آنها دارای محدودیت هستند و این به معنای برداشتن تحریم‌هاست. برخی از کارشناسان نیز عنوان می‌کنند که برجام برای ما سودی نداشت. برای پاسخ به این پرسش باید گفت که در یک تعهدنامه بین‌المللی ایران از زیر فشار تحریم کشورهای غربی درآمده است. صنعت خودروسازی ایران قراردادهای تولید مشترکی را با کشورهای غربی و اروپایی منعقد کردند که این جریان در زمان تحریم غیرممکن بود. هیات‌های تجاری زیادی به ایران آمدند و بحث‌های سرمایه‌گذاری را پیش کشیدند، اما مشکلی که در ایران وجود دارد این است که اقتصاد دولتی است و آنها در اقتصاد دولتی نمی‌توانند سود خود را تضمین کنند و از دولت تضمین سرمایه‌گذاری می‌خواهند که دولت نیز این کار را انجام نمی‌دهد.

راهکار شما برای به نتیجه رسیدن این موضوع چیست؟

دولت باید تصدی خود را در اقتصاد کشور کم کند و بیشتر به مسائل سیاسی بپردازد. البته در دولت‌های قبل نیز برخی شرکت‌های دولتی به بخش خصوصی واگذار شدند، اما این موضوع برای رد دیون انجام شد و بیشتر این شرکت‌ها زیانده بودند و برای واگذاری قیمت بالایی نداشتند و بدهی را به بخش خصوصی همراه خود آوردند. به این موضوع کاهش تصدی‌گری در اقتصاد و یا واگذاری نمی‌گویند. شرکت‌های سودده باید در مزایده‌های رسمی به بخش خصوصی واگذار شود و بخش خصوصی ساز و کار اداره اقتصاد را زیر نظر دولت در دست بگیرد. هرجا هم که مشکلی پیش آمد دولت سریعا به آن بخش ورود کند.