آنها که با مرگ، سلفی می‌گیرند

«گاهی» با این بیت از اندیشه فولادوند شروع می‌شود «اعصاب من پر از امراض تازه است / بر حکم سنگسار، مهر «اجازه هست. . .» بیتی که خود اندیشه در آغاز فیلم آن را با لحنی سرد چند بار زمزمه می‌کند. اگر با اشعار و ترانه‌های اندیشه فولادوند (بخصوص مجموعه عطسه‌های نحس) آشنا باشید، متوجه خواهید شد که حال و هوای فیلم چقدر شبیه فضای اشعار اندیشه است. سرد و غمناک و تلخ و مالیخولیایی و مرگبار... درست مثل خود لیلی (فولادوند) که دختری است زخم خورده و دلشکسته و شاعری به قول خودش «مرگ‌اندیش.»

«گاهی» همان‌طور که در آنونسش تأکید می‌کند، فیلمی است (به‌ظاهر) بدون فیلمبردار. به این شکل که یکی از مهمانان (عرب‌نیا)، در راستای تحقیقی که دارد انجام می‌دهد، قرار است کل ماجرای مهمانی آن روز را با گوشی موبایلش فیلمبرداری کند. به این صورت، «نخستین فیلم سلفی سینمای ایران» به گفته آنونس فیلم، شکل می‌گیرد. ایده جدیدی که انصافا بد از کار در نیامده و نتیجه فیلمی است متشکل از چند پلان سکانس طولانی. دوربین در طول فیلم مدام بین بازیگران دست به دست می‌شود که این قضیه به حس سلفی و مستندگونه بودن تصاویر کمک می‌کند و البته برای جلوگیری از خستگی تماشاچی از تکان‌های مداوم تصویر، دقایقی از فیلم گوشی را جایی می‌گذارند تا با خیال راحت در یک قاب ثابت ماجرای اصلی را دنبال کنیم. بخصوص که در این سکانس، حال و هوای سرخوشی (که با تکان‌های دوربین همخوانی داشت) کاملا از بین رفته و جو سنگینی حاکم شده (که باز با تصویر ثابت همخوانی دارد) است.

«گاهی» فیلم بحران است. فیلم با حال و هوایی به ظاهر آرام و سرخوش، از دورهمی چند دانشجوی سابقِ ادبیات با استادشان شروع می‌شود اما از همان ابتدا نشانه‌های زیادی در خود دارد که بدانیم این سرخوشی موقتی است: از بیت نخست فیلم و حالِ خراب و تمایل‌نداشتن لیلی برای حضور در مهمانی گرفته تا بریدن اتفاقی دست با کارد هنگام درست کردن سالاد و... بحران‌های فیلم ذرّه‌ذرّه اوج می‌گیرد تا به بحرانِ اصلی فیلم برسیم که به نهایت اوج می‌رسد و پایان فیلم را رقم می‌زند که شخصا معتقدم یکی از نقاط قوّت فیلم است.

گاهی تجربه خوبی در سینمای ایران است و دیدنش قطعا خالی از لطف نیست. هرچند به‌یقین نظرها در مورد آن ضد و نقیض خواهد بود.

پدرام عبهر