پروژه تبدیل دی‌اکسیدکربن به سنگ

مارتین استوت، نویسنده مقاله و متخصص آب‌شناسی در رصدخانه زمینی لامونت ـ دوهرتی در دانشگاه کلمبیای نیویورک می‌گوید: این آزمایش، درهای تازه‌ای را برای خلاصی از شر دی‌اکسید‌کربن یا ذخیره آن در زیر زمین باز می‌کند که پیش از این به عنوان یک گزینه قابل اتکا به آنها نگاه نشده بود. دانشمندان فعال در نیروگاه هلیشایدی در نزدیکی رِیکیاویک ایسلند، توانستند گازهای آتشفشانی سرشار از دی‌اکسید‌کربن نیروگاه را به اعماق زمین در لایه‌های تشکیلات بازالت (سیاه‌سنگ یا مرمر سیاه) پمپاژ کنند و با ادغام آنها‌ با آب، در نتیجه واکنش شیمیایی پدید آمده، به دی‌اکسید‌کربن جامد برسند.

بازالت سنگی آتشفشانی است که حدودا 70 درصد سطح زمین را تشکیل می‌دهد. زمانی که بازالت در معرض دی‌اکسید‌کربن و آب قرار می‌گیرد، واکنشی شیمیایی رخ می‌دهد و این گاز بدنام را به ماده جامد و گچ‌مانند تبدیل می‌کند. سابق بر این، دانشمندان معتقد بودند، جمع‌آوری و ذخیره کربن به این صورت ممکن نیست؛ زیرا بررسی‌های اولیه حاکی از آن بود که هزاران سال طول می‌کشد تا حجم عظیمی از دی‌اکسید‌کربن به گچ تبدیل شود. این در حالی است که دانشمندان طی پروژه‌ای موسوم به کارب‌فیکس (CarbFix) توانستند این هدف را طی دو سال به ثمر بنشانند. استوت می‌گوید: بزرگ‌ترین تعجب ما این است که واکنش با سرعتی سرسام‌آور انجام شد.

اثر بر گرمایش جهانی

طبق اعلام پنل بین دولتی مربوط به تغییر اقلیم، شاید بدون توسل به جمع‌آوری و ذخیره کربن نتوان مانع پیشرفت بیشتر از دو درجه سانتی‌گراد در گرمایش زمین شد. تاکنون پیشنهادهایی برای جمع‌آوری و ذخیره دی‌اکسید‌کربن نیروگاه‌ها، ذخیره آنها به شکل مایع یا دوغاب، زیر سطح زمین و برای مدت نامحدود شده بود. بعضی دانشمندان از خطرات عظیمِ جمع‌آوری و ذخیره کربن می‌گویند. ممکن است دی‌اکسید‌کربن از شکاف‌های زمین، با فشار به جو نفوذ کند یا در معرض تهدید تروریسم قرار گیرد و فاجعه‌ای اقلیمی را رقم بزند.

تبدیل انتشارات کربنی به سنگ، تمام این نگرانی‌ها را از میان خواهد برد. جفری بیلکی، استادیار مهندسی در دانشگاه ایالت اوهایو که در این بررسی دخالتی نداشته است، می‌گوید: این یک نمایش هیجان‌انگیز از رویکردی استحاله‌آمیز به ذخیره دی‌اکسید‌کربن است. این رویکرد جوری دی‌اکسید‌کربن را پاگیر می‌کند که در اندک زمانی به نتیجه برسد. از آنجا که زمان بسیار کمی برای جامدسازی دی‌اکسید‌کربن صرف می‌شود، خطرات گریز آن به جو در حین ذخیره زیر سطح زمین بسیار پایین می‌آید.

این که چطور دی‌اکسید‌کربن طی دو سال در ایسلند جامد شده و این که به مرور از سرعتش کاسته می‌شود یا خیر، هنوز برای دانشمندان مجهول است. از طرف دیگر، هنوز معلوم نیست، ‌وقتی دی‌اکسید‌کربن را به جای آب شیرین، با آب شوری که دسترسی مازاد به آن هست ترکیب کنند، چه واکنشی رخ خواهد داد.

به گفته استوت برای رسیدن به پاسخ این سوالات، به چند سال تحقیق و بررسی دیگر نیاز است، اما اگر این فرآیندها مثمر واقع شوند، نتایج عظیمی در پِی خواهد آمد. وی می‌گوید: در آینده، می‌توانیم حتی گزینه تاسیس نیروگاه‌ها در زمین‌های غنی از بازالت را مد نظر قرار بدهیم که البته در این باره کمبود زمین هم نداریم.

نگرانی از آثار جانبی جامدسازی دی‌اکسید‌کربن

برت متز، از اعضای بنیاد اقلیم اروپا معتقد است با تمام این وعده‌ها، نگرانی‌های متعددی بابت جامدسازی دی‌اکسید‌کربن و تاثیر آن بر اقلیم وجود دارد او در این حوزه صاحب‌نظر است و سال 2005 گزارشی با محوریت جمع‌آوری کربن به رشته تحریر درآورده است.

بیلکی معتقد است، پیش از این که بتوان فرآیند کارب‌فیکس را در سطح بین‌المللی به کار برد، باید تحقیق بیشتری درباره تاثیر انواع بازالت بر نحوه جامدسازی دی‌اکسید‌کربن صورت بگیرد.

استوت نیز می‌گوید در نهایت می‌توان از این فرآیند برای حذف مستقیم دی‌اکسید‌کربن از جو استفاده کرد؛ موضوعی که اگر تغییر اقلیم خطرناک‌تر از پیش‌بینی دانشمندان ظاهر شود، لازم خواهد شد.

استوت می‌گوید: تلاش دانشمندان به یک سو، باید دید آیا سیاستمداران حاضر هستند به این فناوری جدید میدان دهند و آن را در برنامه‌های اقلیمی خود بگنجانند؟ مساله بزرگ‌تر این است که آیا می‌خواهیم این کار را بکنیم؟ آیا اراده سیاسی برای جمع‌آوری دی‌اکسید‌کربن و ذخیره آن در زیر زمین وجود دارد؟ این موضوع باید در کنار حرکت به سوی انرژی‌های قابل بازیافت پربازده‌تر، در رده فناوری‌ها و رویکردهای اجرایی قرار بگیرد.

مترجم: سیاوش شهبازی - جام‌جم
منبع: ساینتیفیک امریکن