مخاطبان انقلابیگری هم نخبگان؛ هم توده‌ها

بر همین اساس در گفت‌وگو با دکتر مصطفی ملکوتیان، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران، به شاخصه‌های گفتمان انقلابیگری و ضرورت توجه به آن، در چهارمین دهه پیروزی انقلاب اسلامی پرداخته‌ایم.

هدف رهبر انقلاب از بیان پنج شاخص انقلابیگری، 38 سال پس از پیروزی انقلاب چیست؟

اگر بخواهیم به‌صورت مختصر به این پرسش پاسخ بدهیم، باید بگوییم که دستیابی به اهداف و ارزش‌های متعالی، تنها از طریق اعتقاد و عمل انقلابی امکان‌پذیر است. رهبر فرزانه انقلاب، پیش از این نیز با بیان این‌که «انقلاب نمی‌تواند متوقف شود و با پیروزی، پایان نمی‌یابد»، یا این جمله که «من یک انقلابی هستم»، هدف انقلاب را «حیات طیبه» معرفی کردند. ایشان در سخنرانی اخیر خود در مراسم سالگرد ارتحال حضرت امام، آن حضرت را با صفت مؤمن متعبد انقلابی توصیف کرده و فرمودند دشمنان ملت ایران و دشمنان امام، از صفت انقلابی وحشت دارند و آنان گرچه ظاهرا موضوعاتی مانند مساله هسته‌ای را مطرح می‌کنند، اما در حقیقت از صفت انقلابیگری می‌ترسند. به این دلیل که انقلاب اسلامی کشور را از سلطه آنها نجات داد، راه پیشرفت کشور را هموار کرد، الهام‌بخش دیگران شد و حاکمیت دین خدا را برقرار کرد که به معنی عدالت اجتماعی، ریشه‌کنی فقر و استضعاف، تامین سلامت جسمی، اخلاقی و معنوی و تامین عزت ملی و اقتدار بین‌المللی است. این هدف‌ها زمانبر هستند و احتیاج به تلاش دارند. البته دسترسی به آنها ممکن است، به شرطی که این قطار روی همین ریل حرکت کند؛ ریلی که امام قطار جامعه اسلامی را روی آن به حرکت درآورد. ایشان در ادامه می‌فرمایند: «ما هر جا انقلابی عمل کردیم، پیش رفتیم و هرجا از انقلابیگری و حرکت جهادی غفلت کردیم، ناکام ماندیم.» نباید از یاد ببریم که اساسا انقلاب‌ها برای ایجاد تغییر پدید می‌آیند و هر قدر آرمان‌های انقلابی و نیروهای انقلابی پس از پیروزی با جدیت و اثرآفرینی بیشتری وارد شوند، زمینه را برای ایجاد تغییرات کلی در جهان از جمله باز کردن افق‌های جدید زیست به روی جهانیان ـ مانند ظهور تمدن نوین اسلامی باتوجه به ابعاد فراملی و جهانی انقلاب اسلامی ـ بیشتر فراهم خواهند کرد.

شاخص‌های پنجگانه رهبری آیا تنها مختص نخبگان است یا آحاد مردم را نیز دربرمی‌گیرد؟ به ‌عبارت دیگر، فکر می‌کنید مخاطب این شاخص‌ها چه کسانی هستند؟

خیر، این شاخص‌ها تنها مختص نخبگان نیست. در دیدگاه معظم‌له از یک سو این شاخص‌ها تنها مختص نخبگان نیست و همه قشرهای مردم ـ جوانان، روحانیون، پیشه‌وران، دانشگاهیان، محققان، مسئولان، مجلسی‌ها و غیره ـ باید انقلابی بمانند و انقلابی عمل کنند و از دیگرسو، خطاست که گمان کنیم انقلابی فقط کسی است که در دوران حضرت امام بوده است، بعلاوه خطاست که افراد مومن انقلابی را افراطی بخوانیم، این افراد همواره در صحنه انقلاب حاضرند و انقلاب و کشور را از خطرات حفظ می‌کنند. برای همین است که رهبر معظم انقلاب، شاخص‌های فرد انقلابی را پایبندی به ارزش‌های اساسی انقلاب، هدفگیری آرمان‌های انقلاب و همت بلند برای رسیدن به آنها، پایبندی به استقلال همه‌جانبه کشور (استقلال سیاسی، اقتصادی امنیتی و بویژه فرهنگی)، حساسیت در مقابل دشمن و تبعیت نکردن از طریق شناخت او که قرآن کریم این عدم تبعیت را جهاد کبیر خوانده است و در نهایت تقوای دینی و سیاسی معرفی و فرمودند هرکس این پنج شاخص را داشته باشد، قطعا انقلابی است.

واقعیت این است که انقلاب چه برای پیروزی و چه تداوم، به تلاش‌های همه‌جانبه توسط نیروهای انقلابی که شامل رهبری انقلاب، نخبگان انقلابی و مردم انقلابی است، نیاز دارد. در مقایسه ماحصل انقلاب‌ها به این نتیجه می‌رسیم که پیروزی انقلاب، نتایج، پیامدها و تحولات پس از پیروزی شدیدا تحت تاثیر نوع، ویژگی‌ها و اقدامات نیروهای انقلابی قرار دارد. البته در این مسیر، نقش و وظیفه نخبگان حائز اهمیت است و همراهی آنها با انقلاب و انقلابی ماندن‌شان در هموار کردن مسیر موفقیت‌ها نقشی مهم دارد.

با توجه به اهمیت گفتمان انقلابیگری در منظومه فکری رهبر معظم انقلاب، فکر می‌کنید این گفتمان، آنتی گفتمان کدام گفتمان‌های رقیب است؟

به‌نظر من، گفتمان انقلابیگری ضدگفتمان غربگرایی است. اساسا امروزه در غرب چه در محافل سیاسی و چه علمی، با اصل وقوع انقلاب مخالفت و بعد از وقوع انقلاب نیز از بیان نتایج و پیامدهای انقلاب‌ها خودداری می‌شود. آنها نتایج انقلاب را بروز خشونت، بی‌ثباتی و تروریسم جلوه می‌دهند و به گونه‌ای برخورد می‌کنند که کسی از نتایج واقعی و کامل انقلاب آگاه نشود. رمز این نوع برخورد را باید در این واقعیت جست‌وجو کرد که هرجا در دنیا انقلاب موفقی رخ می‌دهد، این منافع استعماری آنهاست که مخدوش می‌شود. انقلاب‌ها با توجه به نوع خود، دارای هدف ایجاد تغییرات بزرگ در داخل و محیط بین‌الملل هستند. انقلاب می‌تواند نظام سلطه جهانی را به چالش کشیده و زمینه‌ها برای فروپاشی آن را از طریق کسب استقلال توسط دولت‌های مختلف جهان فراهم کند. یک انقلاب موفق می‌تواند الگوی جدید و مستقلی از پیشرفت را به همراه عدالت اجتماعی ـ که در الگوهای غربی وجود ندارد ـ به جهانیان عرضه کند و الهام‌بخش ملت‌های جهان شود.

این ویژگی الهام‌بخشی، نیازمند درک ارزش‌ها و آرمان‌های انقلاب اسلامی است. بر همین اساس فکر می‌کنید بهترین روش برای فهم ارزش‌ها و آرمان‌های انقلاب (آن‌طور که رهبری تاکید کرده‌اند) چیست؟

همان‌طور که اشاره شد، رهبر معظم انقلاب، شاخص اول انقلابیگری را پایبندی به ارزش‌های اساسی انقلاب که همان ارزش‌ها و آرمان‌های اسلام است، معرفی کردند که شامل اعتقاد به اسلام ناب (در مقابل اسلام متحجر و اسلام سکولار که هر دو اسلام آمریکایی‌ است)،‌ محور بودن مردم، اعتقاد به پیشرفت و تکامل، عقیده به تعامل با محیط با پرهیز از انحراف‌ها و خطاهای ممکنه و تکیه بر انسان‌های دارای اهلیت و حمایت از محرومان و مظلومان است. در این چارچوب، بهترین روش برای درک آرمان‌های انقلاب، توجه به حضرت امام و شناخت ایشان است. ایشان می‌فرمایند امام در همه شاخص‌ها در بالاترین رتبه قرار دارد، به گفتار و کردار امام اهتمام بورزید و در وصیت‌نامه امام تعمیق کنید. چنین است که ‌باید به سیره عملی و چارچوب فکری حضرت امام توجهی ویژه داشت.

اگرچه اشاره داشتید که مخاطب بیانات رهبر انقلاب در زمینه انقلابیگری، تنها نخبگان نیستند، اما به‌نظر می‌رسد دانشگاهیان در این رابطه نقشی برجسته دارند. بر همین اساس نقش نظام آموزش عالی در تبیین شاخص‌های انقلابیگری را چطور می‌بینید؟

یکی از مفهوم‌های کلیدی در علم سیاست و جامعه‌شناسی، مفهوم جامعه‌پذیری و به معنی انتقال و تحکیم ارزش‌ها و آداب و قوانین به نسل‌های جامعه از جمله نسل‌های جدید است. وسایل و ابزار اجرایی این مفهوم، خانواده، مدرسه، رسانه‌ها، آموزش عالی و مانند آن است. نظام آموزش عالی که وظیفه تربیت نیروهای اداره‌کننده جامعه برای آینده را در اختیار دارد، ‌باید با فراهم کردن شرایط برای نشر و بیان اندیشه‌های حضرت امام و رهبر معظم انقلاب در دانشگاه‌ها از یک طرف و بهره‌گیری از استادان کارآمد در دروس عمومی مرتبط با انقلاب اسلامی از سوی دیگر و نیز توجه ویژه به علوم انسانی ـ اجتماعی و رفتاری در جنبه تهیه منابع درسی با کفایت و تامین استادان متعهد متخصص و همچنین فراهم کردن زمینه‌های رشد نقد نظریه‌های موجود غربی، نوآوری علمی و نظریه‌پردازی از طریق همکاری با «هیات حمایت از کرسی‌ها» وابسته به شورای عالی انقلاب فرهنگی، راه را برای تربیت نسل‌های انقلابی آینده فراهم کند.

فاطمه امیری - روزنامه‌نگار