نگاه به آینده

نجوم آماتوری در سالهای اخیر تبدیل به یکی از دانش هایی شده است که نام آن را بارها و بارها شنیده ایم. اگر زمانی بود که نجوم و نجوم آماتوری در زادگاه خود موجود بود و کسی توجه چندانی به آن نداشت

کد خبر: ۹۰۸۲۶

، امروزه به مدد اتفاقات مهمی که در عرصه فرهنگی و اجتماعی و از همه مهمتر در بستر توسعه علمی ایران رخ داده دیگر نجوم و نجوم آماتوری نام های غریبی به شمار نمی روند.
روند رو به رشد این دانش و به دست آوردن تشخیص تجربه ها در برخی عرصه های آن ، ما را با برخی آسیب ها مواجه کرده است.
به همین دلیل آسیب شناسی و نگاهی رو به آینده می تواند از خطرهای احتمالی بکاهد تا گامهای استواری برداشته شود.
این مقاله نگاهی مشخص است به روند رو به رشد نجوم آماتوری و مهمترین چالش های پیش رو در سالی که در آستانه آن قرار داریم. نجوم آماتوری طی سالهای اخیر در ایران از روندی رو به رشد برخوردار بوده است.
اگرچه این موضوع مورد تفاهم بسیاری از فعالان این عرصه است اما زمانی که بخواهیم مبدایی برای این حرکت مشخص کنیم با معضل مواجه می شویم.
شاید در همه حوزه های علمی چنین مشکلی وجود داشته باشد؛ اما نجوم آماتوری از آنجا که پس از پیدایش نجوم حرفه ای از آن جدا شد، منشائ آن را باید در سرمنشائ نجوم حرفه ای مدرن جستجو کرد. از زمانی که منجمان حرفه ای در ایران حضور یافتند زیاد نمی گذرد. پیش از آن آماتور و حرفه ای به هم آمیخته بودند. در 50سال اخیر با رشد منجمان حرفه ای مدرن روبه رو بودیم.
به این معنی کسانی که رشته تخصصی شان نجوم بود و از دانشگاه ها فارغ التحصیل شدند و به کار در همین رشته پرداختند.
ولی نجوم آماتوری با توجه به تازگی مفهوم آن تا این اواخر مورد توجه جدی و دقیق قرار نگرفته بود. اما در سالهای اخیر براساس مجموعه ای از فعالیت ها که شاید سرمنشائ آن را باید فعالیت مراکزی چون رصدخانه تبریز و دوره های عمومی سرفراز غزنی و فعالیت آسمان نمای تهران و گردهم آمدن جمعی از مدرسان باتجربه به نجوم در رصدخانه آموزشی زعفرانیه تهران دانست، فصل جدیدی در ایجاد علاقه عمومی به دانش نجوم و تربیت نسل جدید همچنان آماتور به شمار آورد.
این رویدادها با انتشار دو نشریه «مرزهای بیکران فضا» زیرنظر سیروس برزو و سال بعد از آن انتشار ماهنامه نجوم به مدیرمسوولی دکتر رضا منصوری و سردبیری توفیق حیدرزاده مرحله جدیدی را رقم زدند، اکنون منابع مورد نیاز در قالبی مورد اعتماد در اختیار دانشجویان و علاقه مندان قرار می گرفت اگرچه به دلیل ناآشنایی مردم و مسوولان با این حوزه هر دوی این نشریات بارها با بحران روبه رو شدند؛ بحرانی که مرزهای بیکران فضا را تعطیل کرد و سیروس برزو را خسته از تلاش جانفرسا به روسیه فرستاد و نجوم را که بارها تا مرز تعطیلی رفته بود با دهها مشکل مواجه کرد. اما رویدادی بی نظیر باعث شد تا یکباره ورق برگردد.
اگر خورشید گرفتگی کوتاه مدت 1374جرقه ای بود که نجوم در بین مردم ، نامی آشنا شود، کسوف 1378فرصتی بی نظیر برای طرح نجوم آماتوری در جامعه بود.
تلویزیون که از مدتی قبل با پخش ویژه برنامه هایی به موضوعات نجومی می پرداخت این بار پوشش کاملی از این رویداد را مورد توجه قرارداد و در پی تلاشهای مثبت و منفی بسیاری که انجام شد مردم با نام نجوم آماتوری آشنا شدند.
بسیاری از علاقه مندان جدید شکل گرفتند تا در سالهای بعد در کنار منبع مکتوبی چون نجوم ، برنامه تلویزیونی آسمان شب نیز به کمک آنها بیاید.
در کنار این اتفاقات افزایش امکانات ارتباطی و ظهور پدیده شگفت انگیزی به نام اینترنت ما را در تماس مستقیم با دنیای ستاره شناسی و در ارتباط مستقیم با مراجع پیش روی ، این رشته در جهان قرار داد تا بدین ترتیب علاقه مندان نجوم آماتوری بتوانند در کمترین زمان با جدیدترین دانسته ها آگاه شوند.
از سوی دیگر گسترش مراکز آموزش بر تعداد علاقه مندان افزوده است. گام مهم دیگر را باید المپیاد نجوم دانست که موج علاقه مندی به نجوم را از علاقه مشخص به یک ضرورت درسی تبدیل کرد و اینک تقریبا در همه مدارس مرکزی برای آموزش نجوم به چشم می خورد.
علاوه بر اینها ارزان شدن منابع و وسایل نجومی که پیش از این از طریق گروهها عرضه می شد و عرضه یک باره آنها در مراکزی چون فروشگاه آسمان شب توانست مشکل تهیه ابزار را که بسیاری آن را مانع توسعه این دانش می دانستند برداشته شود.
در این بین فعال تر شدن گروههای نجوم آماتوری تماس های بین المللی و مطرح شدن نام ایرانیان در برخی گرایش های نجوم آماتوری جهان نظیر رویت هلال های جوان ماه جایگاه ما را به طور جدی افزایش داد تا انجمن نجوم ایران با تاسیس شاخه ای به نام شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران ضمن به رسمیت شناختن این فعالیت ها، افرادی را برای ساماندهی حرکت ها مشخص کند.
امروز در همه جا صحبت از نجوم آماتوری است ، اما به نظر می رسد اوضاعی که با آن طرفیم ، علی رغم همه رشدی که داشته ، با وجود باشگاه های نجوم و وارد شدن نجوم به صفحات روزنامه ها و... هنوز با هدف نهایی فاصله دارد و شاید گمشده اصلی در این میان اولین تعریف منسجم آماتور است ، کسی که به واسطه عشق و علاقه به آسمان نگاه می کند و هیچ انگیزه دیگری از این کار ندارد.
از سوی دیگر منجمان آماتورها (اغلب آنها) هنوز به کار تخصصی روی نیاورده اند و در ادامه فعالیت ها پیگیر نیستند، شاید بخشی از این داستان از یک سو به نو پا بودن روش جدید و از سوی دیگر به جوان بودن جامعه نجوم آماتوری ما برمی گردد که برخلاف اکثر جوامع آماتوری که میانگین سنی بالا دارند دارای میانگین سنی پایین هستند و به همین دلیل ورود به برخی از حوزه ها نظیر کنکور و... از میزان علاقه آنها کم کند.
اما با نگاهی کلی به این جامعه می توان آن را الگویی مناسب (و البته نه کامل) از رشد دانش در کشور دانست و آن را باید یکی از حوزه هایی برشمرد که افراد توانسته اند با حضور خود شاخه جدیدی را قوام بخشند.
نجوم آماتوری اگر درست فهمیده و اجرا شود، تنها رشته ای علمی نیست ، بلکه می تواند عامل مهمی برای رشد نجوم حرفه ای باشد و در عین حال در رفتارهای فرهنگی ما نیز تاثیر بسزایی بگذارد، سال جدید که با کسوف کامل در همسایگی ایران آغاز می شود، می تواند سرآغاز حرکتی جدی برای ادامه پر قدرت و دقیق فعالیت های علمی ایرانیان در عرصه نجوم آماتوری باشد.