بزرگراهی بر سر دوراهی

قطع 8 هزاردرخت لویزان در هفته گذشته که موجب بروزتنش میان مسوولان شهری و دولتی شد فارغ ازجنجال های سیاسی احتمالی پیرامون ماجرا یک مساله شهری است که باید برروی آن کار کارشناسی صورت بگیرد.

کد خبر: ۸۸۸۵۷

معاونان شهرداری تهران که در این ماجرا نقش اصلی را داشتنددردفاع از عملکرد خود به الزام توسعه وقانونی بودن اقدام اشاره کردند و درمقابل سازمانهای نظارتی (منابع طبیعی و حفاظت محیط زیست) به غیرقانونی بودن اقدام مسوولان شهری و حفظ فضاهای سبز شهری تاکید داشتند.
دو سوی نزاع قانون را به نفع خود تعبیرمی کنند، اما نکته ای که مغفول مانده این است که در قانون های حفاظتی ازفضاهای سبزمشخص نبوده بود که می توان به نفع 1400خودروی که هر روز وارد پایتخت می شود درختان را قطع کرد.
همچنین مشخص نیست که شهری که ازهرسوکشیده شده وگسترش می یابد وجمعیت کمتراز یک میلیونی آن در سال ( 1340سالی که درختان لویزان به قصد توسعه فضای سبز غرس شدند) این که به حدود 10میلیون رسیده چه باید.
آیا باید به نفع جمعیت درختان را قطع کرد یا به نفع حیات شهری فکری برای رشد جمعیت شهری و... کرد.نکته حایز اهمیت این است که بی تردید اداره کلان شهری مانند تهران با هزاران مشکل ریز و درشت خود بیش و پیش از هر چیز به تعامل میان مدیریت شهری و نهادهای مرتبط با شهر نیاز دارد و قطعا بدون همدلی مسوولان حل معضلاتی چون ترافیک ، آلودگی هوا، حمل و نقل عمومی و... ره به جایی نخواهد برد.
صدای لودرهای شهرداری و اتفاق چند ساعته قطع درختان لویزان که بیش از 4هکتار از این جنگل را صاف و بی درخت کرد، مسوولان نظارتی را همان شب بیدار نکرد، اما پس از پایان تعطیلات، هر چند ادامه اجرای طرح بزرگراه زین الدین متوقف شد، اما میان طرفین مناقشه درگرفت.
در اولین واکنش ، مهدی چمران رئیس شورای شهر تهران، قطع درختان لویزان را بر اساس اطلاع شورای شهر و بنابر مصوبه این شورا قانونی و با مجوز اعلام کرد و در جایی دیگر گفت: رسانه های جمعی ، قطع درختان جنگل لویزان را به یک چالش بزرگ شهری تبدیل نکنند.
وی در جمع خبرنگاران به این پرسش آنان که: "برای امتداد یک بزرگراه ، چرا باید درختان چند ساله قطع شوند"، این گونه پاسخ داد: طرح است و باید اجرا شود.
این کار با هماهنگی انجام شده و جای هیچ نگرانی وجود ندارد. چمران به مصوبه شورای شهر اشاره کرد که بر اساس آن ، برای اجرای طرحهای عمرانی با هماهنگی سازمان پارکها می توان درختان را قطع کرد و در جای دیگر به همان تعداد درخت کاشت و افزود: زمین زیاد است ، درخت خواهیم کاشت.
وی از مطلع بودن شورای شهر و کمیسیون ماده 7از این اقدام گفت و خبر داد در آخرین جلسه علنی شورای شهر تهران ، جمعی از اعضا نسبت به این اقدام شهرداری انتقاد کردند و آن را غیرکارشناسی دانستند و خواستار مجازات متخلف واقعی شدند.
حسن زیاری ، عضو کمیسیون ماده 7و رئیس کمیسیون عمران شورای اسلامی شهر تهران مدعی شد، قطع درختان مجوز این کمیسیون را دریافت نکرده است.
از سوی دیگر خداکرم جلالی ، معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری ایران ، به عنوان متولی حفاظت از جنگلها بر لزوم جنگل کاری مجدد در بخش تخریب شده پارک جنگلی لویزان تاکید کرد و گفت : شهرداری با قطع درختان این پارک بدون اخذ مجوز لازم ، مرتکب تخلف شده است.
وی با اشاره به درخواست شهرداری از سازمان جنگلها برای کسب مجوز احداث بزرگراه و توسعه فضاهای شهری در محدوده برخی پارکهای جنگلی تهران ، افزود: تاکنون هیچ مجوزی از سوی این سازمان به شهرداری تهران برای احداث راه و توسعه فضاهای شهری صادر نشده است.
جلالی با بیان آن که حفاظت و نگهداری از پارکهای جنگلی محدوده شهرها به صورت امانی و بر اساس قراردادی از سال 69به مدت 30سال از سوی سازمان جنگلها به شهرداری ها واگذار شده است، تصریح کرد: هرگونه تغییر در این مناطق باید براساس موافقت و دریافت مجوز از سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور صورت گیرد.
اما احمد دنیامالی ، معاون فنی و عمرانی شهرداری تهران در پاسخ به این پرسش که شهرداری با مجوز کدام دستگاه ، اقدام به قطع درختان لویزان کرده است ، ماخذ مجوز را خود شهرداری اعلام و اظهار کرد: باید همه دستگاه ها به ضرورت تشکیل مدیریت واحد شهری اعتقاد داشته باشند. وی با اشاره به این که برای ادامه بزرگراه شهید زین الدین دو راه داشتیم؛ گذر از حاشیه جنگل لویزان و یا عبور از میان بافت مسکونی که راه دوم بسیار زمان بر و پرهزینه بود، یادآور شد: برای اجرای راه دوم باید حداقل 500واحد مسکونی و تجاری با هزینه دست کم 600میلیارد ریال تملک می شد، که رفتن در این راه هیچ توجیه ترافیکی و اقتصادی نداشت.
حاشیه قطع درختان که به متن آمده بود موجب شد رخدادهای دیگری که سال گذشته بر سر درختان تهران رفته ؛ ازجمله واکنش حسن بیادی نایب رئیس شواری شهر تهران به سایر اعضای شورای شهر نسبت به قطع درختان در دوره گذشته شهرداری ، از پرده بیرون بیفتد.
وی تصریح کرد: طی چند سال اخیر اراضی جنگلهای شمال تهران به وسیله سودجویان به تاراج رفته اند، اما منابع طبیعی اعتراضی نکرده اند و حال که برای رفع ترافیک ، کاهش هزینه و تکمیل سریع پروژه تعدادی درخت قطع شده این گونه جنجال و بزرگنمایی می کنند.

تهران و بحران زیست محیطی
مناقشه قطع درختان لویزان ، هر چند در محاکم قضایی مشخص خواهد شد، اما یک بار دیگر بحران زیست محیطی در تهران را نشان می دهد.
پایتختی که سالانه 2میلیون تن آلاینده در آن تولید و وارد هوای آن می شود و باز هم سالانه بر اساس آمارها بیش از 7هزار نفر در آن بر اثر آلودگی هوا می میرند، ابرشهری که برای هر نفر تنها 2متر فضای سبز دارد (در حالی که هر فرد به بیش از 7متر فضای سبز نیاز دارد) با بحران روبه روست.
شهری که هزینه های بسیار بالا برای آلودگی هوا می دهد که بارزترین آن تعطیلی 2روزه پایتخت در ماههای گذشته بود، نشان می دهد که توجه به فضای سبز و حفظ و افزایش درخت و گونه های گیاهی این شهر ضروری است.
ولی الله مظفریان ، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع درباره کمبود فضای سبز، به رابطه مستقیم آن با افزایش جمعیت پایتخت اشاره می کند و می گوید: فضاهای شهری موجود تهران ، زمانی شکل گرفته که تهران بین 2تا 3میلیون جمعیت داشت و این میزان فضای سبز، جوابگوی جمعیت 10میلیونی تهران نیست.
وی با اشاره به این که گسترش تهران از جهات مختلف و همچنین حضور همه نهادهای دولتی و غیردولتی در تهران موجب جمعیت پذیری این شهر شده است ، تاکید می کند: در این شهر در یک نگاه کلی ، تعادلی بین فضاهای شهری وجود ندارد و این مساله به پاشنه آشیل این شهر تبدیل شده است.
مظفریان می گوید: در ابرشهر تهران نقاطی هست که نسبت فضای سبز آن به جمعیت بسیار بالاست (شمال شهر تهران ) و نقاط دیگر این شهر با انباشتگی جمعیت با کمبود بسیار فاحش فضای سبز روبه روست. (پروژه نواب صفوی که به نسبت ساختمان ها فضای سبز وجود ندارد و چنین محیطی در نظر گرفته نشده است.)
از سوی دیگر، این محقق به این نکته اشاره می کند که تخلیه زباله انبوه تهران در حاشیه نزدیک شهر، مراکز صنعتی آلاینده ، آلاینده های سیار و کمبود وسایل حمل ونقل عمومی ، هر روز فضای سبز و سالم را تهدید می کند و در نتیجه شهروندان در معرض بیماری قرار می گیرند، به طوری که مجبور می شوند 25درصد درآمد سالانه خود را صرف درمان کنند.
وی می گوید: این مساله باعث شد تعادل اقتصادی از میان برود و دولت مجبور به تامین هزینه های گران تولید و واردات دارو و... شود.
مظفریان اضافه می کند: شاید دولت و متولیان امر به ارزش افزوده محیطزیست ، هوا و محیط پاک توجه ندارند که به چه میزان می تواند هزینه های ملی را کاهش دهد و باعث نشاط جامعه و به دنبال آن ، افزایش توانایی افراد جامعه شود.
به گفته عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع در نگرش از بالا اگر برداشتی کلی نسبت به اهمیت فضای سبز در میان مدیران شهری کشوری وجود داشته باشد، دیگر درختان برای حرکت خودروها قطع نمی شوند، بلکه تلاش می کنند تعادلی میان رشد جمعیت ، فضای سبز و ساخت وسازهای عمرانی و خدماتی شکل بگیرد.
وی می گوید: با توجه به شرایطی که تهران دارد، می توان در آن بیش از 250نوع گیاه کاشت ؛ اما در حال حاضر تنها 30نوع گیاه در آن کاشته می شود که از آن جمله می توان به نارون ، زبان گنجشک ، چنار، کاج ، اقاقیا، سرو نقره ای و... اشاره کرد.
وی با اشاره به این که افزایش کاشت گونه های مختلف می تواند به سلامت شهر کمک کند، می افزاید: در خیابان ولی عصر از میدان راه آهن تا تجریش تنها چنار کاشته شده است که زمان خزان و بی برگی تولید اکسیژن ندارند و کمکی به شهر نمی کنند.
به هر تقدیر توجه چندجانبه به گونه های گیاه در تهران به ضرورت تبدیل شده است و واقعه قطع درختان لویزان فارغ از دعواهای بین دستگاه ها، حساسیت افکارعمومی نسبت به محیط شهری را نشان می دهد. این مساله موجب خواهد شد دستگاه های مسوول در قبال این مساله احتیاطهای لازم را به خرج دهند.
هر چند دیگر نمی توان 8هزار درخت 40ساله لویزان را که بیش از 3میلیارد تومان خسارت قطع آنان بود دوباره بازگرداند و کاشت چند هزار نهال در اطراف تهران ، جایگزین این درختان نخواهد شد، اما این مساله زنگهای نگرانی عمومی را در خصوص شهر به صدا درآورده است.