محله‌ای با قدمت 400 سال

در دوران پهلوی اول از زمانی که راه‌آهن در تهران پا گرفت و بخشی از زمین‌های این محله به راه‌آهن اختصاص یافت چهره این روستا هم کم‌کم تغییر کرد و باغ‌های معروف و سرسبز آن قطعه‌بندی و بدون رعایت هیچ اصول معماری شهری تقسیم شدند و خانه‌های کوچک با خیابان‌های نامنظم، محله بریانک را شکل دادند.

وقتی وارد بریانک می‌شوید و از ترافیک سنگین هر روزه آن عبور می‌کنید، سیمایی که از بریانک می‌بینید محله‌ای شلوغ را نشان می‌دهد با خانه‌های کوچک و به هم چسبیده و ساختمان‌های نه‌چندان بلند و فرسوده در کنار خیابان‌های دراز و باریک وکوچه‌هایی که تنگ‌تر از محله‌های دیگر کنارهم قرار گرفته‌اند.

در امتداد خیابان اصلی در میدان بریانک انتهای خیابان دعوتی محله هفت چنار قرار دارد‌. نامی که یاد‌آور درختان چنار کهنسال این محله است. هفت درخت چناری که دارای یک تنه واحد بودند در کنار چشمه ای، که در حال حاضر دیگر وجود ندارد و از آن هفت چنار هم فقط دو تنه باقی مانده و نامی که به یادگار روی بخشی از محله نشسته است.

اگر گذرتان به این محله افتاد می‌توانید این درخت پیر و فرتوت را که هوای تهران نفسش را به شماره انداخته در بوستان «کتاب»، نبش میدان بریانک ببینید. به گفته محلی‌های قدیمی در گذشته‌های نه‌چندان دورسقاخانه‌ای هم کنار این درخت بود برای دخیل بستن و راز ونیاز وشمع روشن کردن که حالا اثری از آن نیست شاید به همین دلیل هنوز هم قدیمی‌تر‌ها به یاد آن روزها با پارچه‌ای به درخت پیر محل دخیل می‌بندند. بوستان کتاب و خانه فرش و درخت کهنسال و مغازه فلافلی معروف و موزه و بوستان در کنار هم میدان بریانک را شکل داده‌اند. در این محله خیلی از بخش‌های قدیمی مانند باغ‌ها - باغ حکیم و رعیت‌چی و کمپانی ـ که به پارک 22بهمن تبدیل شده، قنات‌ها، حمام، سقاخانه و زورخانه همه در گذر زمان از بین رفته‌اند و نشانی از آنها باقی نمانده است.

اما بنای تاریخی که محله بریانک را سال‌ها وامدار شهرت خود کرده بنای موزه آثار طبیعی و حیات‌وحش هفت چنار با معماری دوره قاجاراست.

کارخانه برق و جوراب بافی تجدد که به موزه تبدیل شده است، سال 1301 به منظور ایجاد برق و تولید جوراب تاسیس شد و سال‌ها با تولید جوراب و روشن کردن محله با برق مازاد کارخانه به این محله خدمت کرد تا این‌که سال 1376 به موزه حیات‌وحش تبدیل شد. سردر ورودی زیبا با دیوارهای آجری و نرده‌های آهنی و دودکشی مدور و عظیم که از سقف محله بالا زده است و چند ساختمان آجری با سقف شیروانی و معماری که سبک وسیاق دوره قاجار را به یاد می‌آورد و محوطه‌ای که درختان کاج ومیوه آن را سبز کرده است و یک سفره‌خانه سنتی وبخش‌های اداری و گارگاه تاکسیدرمی بنای موزه را تشکیل می‌دهد.

موزه در حال حاضر شامل دوبخش حیوانات زنده که در محوطه بیرونی موزه نگهداری می‌شوند و حیوانات تاکیسدرمی شده است که شامل حشرات و پرندگان و حیوانات که زیستگاه‌شان ایران است و مرجان‌ها و سخت‌پوستان می‌شود به اضافه سنگ‌ها و آکواریوم است که داخل بناهای قدیمی قرار دارند.

یک بخش جالب دیگر این موزه مجسمه‌هایی از استاد پرویز تناولی است که دیدن آنها را توصیه می‌کنیم یکی مجسمه سیمرغ است که در بدو ورود آن را خواهید دید و دیگر مجسمه‌هایی است که در کنار دودکش در محوطه پشتی موزه قرار دارند و اثر خلاقانه‌ای است که با قطعات فرسوده ماشین آلات صنعتی مانند ترمز پیکان و زنجیر بولدوزر و پوسته موتور یخچال و خیلی قطعات دیگر در کنار هم یک اثر بدیع و بی‌بدیل را بوجود آورده‌اند. ما توصیه می‌کنیم اگر گذرتان به این محله افتاد دیدار از این موزه را از دست ندهید.

یکی دیگر از شاخص‌های مهم جنوب این محله امامزاده معصوم است. یکی ازامامزاده‌هایی که قدمت بقعه آن به زمان صفویه می‌رسد. گنبد فیروزه‌ای با کاشیکاری‌های تاریخی و باغ وسیع سبز وزیبای اطراف آن و زائرسرا و پارکینگ، بنای فعلی امامزاده را شکل داده است. داخل حرم ضریح کوچکی قرار دارد با دو رواق شرقی وغربی و دو کتیبه که تاریخچه‌ای از بنا روی آن حک شده است.

طبق این دو کتیبه بنای اولیه این امامزاده همزمان با سلطنت شاه صفی توسط خواجه محب، فرزند حاجی رمضان بریانکی تعمیر ومرمت شده است واز کتیبه دوم همچنین بر می‌آید که این تعمیر هم مانع از بین رفتن بقعه نشده است و 200 سال پس از آن بقعه کنونی به جای بقعه قبلی بنا شده است‌. در سال‌های اخیر هم تغییراتی در بنای امامزاده داده شده که مهم‌ترین آنها آیینه‌کاری‌های داخل حرم و اضافه کردن پارکینگ و زائر‌سرا وبخش‌های دیگر به این امامزاده است.

راه رسیدن به این محله از بزرگراه نواب با اتوبوس‌های پایانه افشار- ترمینال جنوب امکانپذیر است‌. میدان آذری ایستگاه امامزاده معصوم - بریانک و خیابان آذربایجان ‌ـ انتهای خیابان قصردشت مسیر دیگری برای رسیدن به این محله است.

اکرم بیگی