دور زدن کاهش نرخ سود

به گزارش جام‌جم، طبق تفاهم صورت‌گرفته، بانک‌ها قول داده‌اند از اول اسفند نرخ سود سپرده‌ بلندمدت را از 20 درصد به 18 درصد کاهش دهند. بالا بودن نرخ سود بانکی یکی از دغدغه‌های همیشگی بخش تولید در ایران بوده است. از یک سو، بالا بودن نرخ سود سپرده‌ سبب می‌شود حجم زیادی از نقدینگی به جای تزریق به بخش تولید، سر از بانک‌ها دربیاورد و از سوی دیگر، بالا بودن نرخ سود تسهیلات بانکی، فشار شدیدی بر بخش تولید وارد می‌کند. هرچند در این میان، همواره یک نگرانی مهم نسبت به کاهش نرخ سود سپرده‌ وجود داشته و آن خروج پول از بانک‌ها به سمت بازارهای دلالی خصوصا ارز و طلا است، اما انتظار می‌رود با توجه به اوضاع مثبت این روزهای بورس، بازار سرمایه بتواند بخش زیادی از پول‌های خروجی از بانک‌ها را جذب کند.

بهانه‌ای که دیگر نیست

در چند سال اخیر بهانه اصلی بانک‌ها برای مقاومت در برابر کاهش نرخ سود، بالا بودن نرخ تورم بود که این عامل در شرایط فعلی با توجه به گزارش‌های دولت درباره کاهش نرخ تورم به 13 درصد، دیگر قابل پذیرش نیست. بنابراین از ماه‌ها پیش فعالان بخش تولید چشم‌انتظار تصمیم بانک مرکزی برای کاهش نرخ سود بودند. در داخل دولت هم وزرای اقتصاد و صنعت در زمره حامیان کاهش نرخ سود بوده‌اند، اما مسئولان بانک مرکزی همواره با احتیاط به این موضوع نگاه می‌کردند؛ موضعی که چند روزی است تغییر کرده و آنها نیز به جمع حامیان کاهش سود پیوسته‌اند.

در هر حال در شرایط فعلی که بانک‌های دولتی و خصوصی پیشقدم کاهش نرخ سود سپرده‌ شده‌اند، باید این اقدام را به فال نیک گرفت. اما کاهش نرخ سود سپرده‌ یک گام نیمه‌تمام در اصلاح معضل نرخ سود است که با کاهش نرخ سود تسهیلات، این گام تکمیل خواهد شد.

سر بی‌کلاه سپرده‌گذاران خرد

با توجه به رفتار یک سال اخیر بانک‌ها نسبت به کاهش نرخ سود سپرده، تحقق مزایایی که در بالا برای این اقدام شمرده شد، با ابهام روبه‌رو است.در یک سال اخیر شاهد بودیم که با توافق بانک‌ها باید نرخ سود سپرده بلندمدت از 22 درصد به 20 درصد کاهش می‌یافت، اما این تصمیم فقط در حد حرف باقی ماند و بانک‌ها به سپرده‌گذاران کلان خود سودهای بالاتر از نرخ اعلام شده بانک مرکزی پرداخت می‌کردند تا سرمایه آنها از بانک خارج نشود. برای دور زدن این توافق و حساب‌سازی صورت‌های مالی نیز بانک‌ها ترفند ساده‌ای به کار بستند؛ آنها سود سپرده سپرده‌گذاران دانه‌درشت خود را به یک حساب جدید سپرده بلندمدت واریز می‌کنند و به آن نیز سود بالا می‌دهند. به این ترتیب در پایان دوره سپرده‌گذاری، سودی که به سپرده‌گذار می‌رسد همان نرخ سود بالای 22 درصد و حتی تا 25 درصد است. در یک سال اخیر بانک‌ها در این زمینه بشدت با یکدیگر به رقابت پرداختند و تا آنجا که توانستند با این ترفند سپرده‌گذاران دانه‌درشت خود را حفظ کردند. بنابراین در حالی که روی تابلو و کاغذ نرخ سود تفاهم‌شده اجرا می‌شود، اما عملا بانک‌ها مصوبه مذکور را دور می‌زنند. در این میان فقط سر سپرده‌گذاران خرد بی‌کلاه می‌ماند که بانک‌ها علاقه‌ای به استفاده از ترفند فوق برای اعطای سود بالاتر از توافق به آنها ندارند.

دور تکراری

حال با کاهش دوباره نرخ سود بانکی احتمالا باز هم شاهد چنین رفتاری خواهیم بود که بانک‌های خصوصی و دولتی از نرخ تعیین شده تخطی کرده و نرخ‌های بالاتری را پرداخت کنند. از سوی دیگر، برخی کارشناسان معتقدند کاهش نرخ سود سپرده بدون کاهش نرخ سود تسهیلات کمکی به تولید و اشتغال کشور نخواهد کرد. همچنین برخی دیگر عنوان می‌کنند که نرخ سود تسهیلات اگر کاهش نداشته باشد، متضرر اصلی مردم خواهند بود و بانک‌ها برنده اصلی هستند، در حالی که تصمیمات باید بر اساس رفاه مردم تدوین شود.

تنبیهی به نام سود

دکتر حیدر مستخدمین حسینی، معاون اسبق بانک مرکزی به جام‌جم گفت: کاهش سود سپرده بدون کاهش سود تسهیلات نوعی تنبیه برای مردم محسوب می‌شود.

وی افزود: بانک بین سپرده‌گذار و تسهیلات‌گیرنده یک بنگاه واسطه خواهد بود. از این رو بانک باید درآمد خود را از این واسطه‌گری کسب کند که اصولاً فاصله بین سپرده‌گذار و تسهیلات‌گیرنده باید زیر 4 درصد باشد، اما در حال حاضر اگر نرخ 18درصد سودسپرده تصویب شود، این فاصله 6 درصد خواهد شد.مستخدمین‌حسینی تصریح کرد: بنگاه‌های اقتصادی و تولیدی اکنون تشنه نقدینگی هستند و بالا بودن نرخ سود تسهیلات می‌تواند آسیب جدی‌تری به تولید بزند و رکود را عمیق‌تر کند. معاون اسبق بانک‌ مرکزی خاطرنشان کرد: زمانی که نرخ سود سپرده کاهش می‌یابد و نرخ سود تسهیلات تغییری نمی‌کند، به این معناست که بانک‌ها قرار است از سود بیشتری برخوردار شوند، اما با در نظر گرفتن تورم که روند کاهشی به خود گرفته، نرخ سود سپرده نزولی شده است در همین جهت نیز باید نرخ سود تسهیلات کاهش یابد.

مردم، متضرر اصلی

دکتر مهدی حنطه، کارشناس اقتصادی به تصمیم شورای بانک‌های خصوصی مبنی بر کاهش نرخ سود سپرده و ثابت ماندن سود تسهیلات بانکی انتقاد کرد و گفت: کاهش نرخ سود سپرده با توجه به کاهش نرخ تورم امر پسندیده‌ای به حساب می‌آید و این نرخ باید بر مبنای نرخ ارز و تورم محاسبه شود که ظاهراً نرخ ارز در اعلام این کاهش نرخ سود سپرده جایی نداشته است.

وی افزود: زمانی که نرخ سود تسهیلات بانکی ثابت می‌ماند و در مقابل نرخ سود سپرده روند نزولی دارد، فقط مردم متضرر خواهند شد. به این دلیل که در صورت سپرده‌گذاری سود کمتری دریافت خواهند کرد و اگر قصد دریافت وام داشته باشند، باید سود بیشتری بپردازند.حنطه اضافه کرد: نرخ سود سپرده با نرخ سود تسهیلات باید مطابقت داشته باشد و پایین آمدن یکی از آنها غیرمنطقی و از نظر اقتصادی پیچیده خواهد بود.این کارشناس اقتصادی تصریح کرد: برای بهبود وضعیت تولید باید نرخ سود تسهیلات کاهش یابد.

نرخ سود تسهیلات کم شد

شورای پول و اعتبار دیروز در نشست ویژه خود تصمیم گرفت نرخ سود تسهیلات مبادله‌ای از ۲۲ درصد به ۲۰ درصد کاهش یابد. به گزارش تسنیم، همچنین اعضای شورای پول و اعتبار مصوب کردند که نرخ سود تسهیلات مشارکتی از 24 درصد به 22 درصد کاهش یابد. شورای پول و اعتبار همچنین با توافق اخیر بانک‌ها برای کاهش نرخ سود بانکی موافقت و مصوب کردند نرخ سود سپرده‌های یک‌ساله از 20 درصد به 18 درصد کاهش یابد اما نرخ سود سپرده‌های سه ماهه 10 درصد باقی ماند.