جنگ میان ایران و روسیه

در این شرایط ، انگلستان مایل بود ایران به عنوان سنگر و سپر هندوستان در مقابل روسیه عمل کند و از پیشرفت روسها در ایران نگران بود و ترجیح می داد ایرانیان جلو روسها را سد کنند لذا قلبا با شروع مجدد جنگ موافق بود. به این ترتیب دوره دوم جنگهای ایران و روس در 1826 آغاز شد. در ابتدای جنگ ، ایرانیان پیروزی های چشمگیری به دست آوردند و با مساعدت مردم در مناطق اشغالی توانستند در عرض 3 هفته بخش اعظم آن مناطق را بازپس بگیرند. فتحعلی شاه که از ادامه جنگ با روسها بیمناک بود با کسب این پیروزی ها تصمیم به صلح با روسیه گرفت و نماینده ای را به سن پترزبورگ فرستاد ولی چون فرمانده قوای روس اجازه عبور او را از میان نیروهای خود نداد ، ناچار شد از مسیر عثمانی و لهستان به سمت سن پترزبورگ برود و در میان راه نیز مدتی معطل فعالیت های سیاسی برای یافتن میانجی شد. در همین اثنا نیروهای روس تجدید سازمان یافته و اقدام به حمله متقابل کردند که با توجه به اختلافاتی که میان فتحعلی شاه و عباس میرزا بروز یافته بود آنها پیروز شدند و اراضی آزاد شده را باز هم اشغال کردند. فتحعلی شاه که از شکست عباس میرزا سخت نگران شده بود ، مستقیما وارد مذاکره با نماینده روسها شد ولی آنها شرط ترک مخاصمه را واگذاری کلیه اراضی ماورای ارس تعیین کردند که مورد قبول قرار نگرفت . در آوریل 1827 نیروهای ایران درگیر مشکلات عدیده داخلی و ازجمله اختلاف شاه و عباس میرزا بودند. در این شرایط روسها با اغتنام فرصت ، ایروان را اشغال کردند و به این ترتیب تمام ماورائ قفقاز به دست روسیه افتاد ولی آنها به این بسنده نکردند و برای اشغال تبریز به سوی این شهر سرازیر شدند و در 24 اکتبر 1827 تبریز را نیز تصرف کردند. اینک آنها در صدد اشغال تهران بودند. عباس میرزا که استقلال ایران را بشدت در خطر می دید به مذاکره مستقیم با فرمانده قوای روس پرداخت و شرایط آنها را برای متارکه جنگ استفسار کرد. فرمانده روسی الحاق تمامی سرزمین های شمال ارس و پرداخت 7.5 میلیون تومان غرامت جنگ را شرط اساسی شروع مذاکرات قرار داد. در این هنگام انگلستان نیز که بسیار نگران منافع خود در هند شده بود پیشنهاد میانجیگری داد و مذاکرات طرفین در دهکده ترکمانچای آغاز شد و به عقد قراردادی انجامید که به موجب آن علاوه بر آنچه در عهدنامه گلستان به روسها تعلق گرفته بود ایالات نخجوان ، ایروان ، طالش ، قراباغ و شوره گل هم به روسیه واگذار شد. همچنین 5 میلیون تومان غرامت هم به روسها پرداخت شد و حق عبور و مرور کشتی های جنگی در خزر به انحصار روسیه درآمد و از همه بدتر رژیم کاپیتولاسیون برای اتباع روس به ایران تحمیل شد.