فرصت تاریخی مسکو

چند ماه از اعلام طرح رئیس جمهور ایران در سازمان ملل و 2 ماه از گمانه زنی رسانه ها گذشت تا این که نامه ای یک صفحه ای از سوی روسیه تحویل سفارت ایران در مسکو شد و ایجاد کنسرسیوم مشترک ایرانی - روسی را برای غنی سازی در خاک روسیه به تهران پیشنهاد داد.

کد خبر: ۸۴۶۱۹

بدین ترتیب و بویژه با اعلام «قابل بررسی بودن» طرح روسیه از سوی مقامات مسوول کشورمان ، فصل جدیدی از پرونده هسته ای ایران آغاز شده است . به فرجام رسیدن این طرح برای تهران و مسکو محتاج توجه به ملاحظات متعدد است:
الف - مرور کارنامه ایران در 3 سال گذشته نشان می دهد که تهران برای حل مسالمت آمیز ابهامات احتمالی بین المللی در مورد فعالیت های اتمی اش یک راهبرد سه وجهی را پیگیری کرده است.
اول ؛ همکاری شفاف با آژانس انرژی اتمی براساس مقررات بین المللی و در ابعاد فنی و حقوقی.
دوم ؛ احترام به نگرانی های بین المللی از توسعه سلاحهای کشتار جمعی و رعایت کردن تعهدات قید شده در اساسنامه آژانس ، ان.پی.تی و پادمان ها.
سوم ؛ نگذشتن از حاکمیت ملی و حقوقی که براساس پیمان های بین المللی ، استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای را در همه سطوح و ابعاد حق ملت و نسلهای آینده ایران شناخته است.
لازم به یادآوری است که در مذاکرات با اروپا نیز تا مقطع پیشنهاد 5 آگوست گذشته آنها که آشکارا قوانین بین المللی و حقوق مردم ایران را نقض کرده بود ، ایران با حوصله و مدارا راه تفاهم را جستجو می کرد.
ب - اکنون هم گرچه در یک نگاه کلی «تاسیس شرکت ایرانی - روسی برای غنی سازی در سرزمین روسیه» دارای منطق لازم نیست و لااقل باید «غنی سازی در سرزمین دوطرف» را جایگزین آن کرد اما به نظر می رسد از دیدگاه ایران ، این درک نامفهوم کاغذی ، قابلیت تبدیل شدن به یک تفاهم عملی همراه با رضایت طرفین را دارد. اکنون و از دیدگاه ایران ، توافق با روسیه در دالانی به مقصد می رسد که از یک طرف تعهدات 2 کشور مبنی بر عدم انحراف فعالیت های هسته ای به مقاصد نظامی براساس ان.پی.تی را تضمین کند و از دیگر سو ، حقوق مسلم ایران را در توسعه فناوری بومی و صلح آمیز اتمی مطابق اساسنامه آژانس و ان.پی.تی متضمن شود.
ج- جنبه های مثبت پیشنهاد روسیه که ایران را به پاسخ مثبت و مشروط به آن متمایل کرده ، چنین است :
1- روسیه پس از کنار کشیدن آلمان و فرانسه از تعهدات خود برای ساخت نیروگاه های آب سبک در ایران ، همکار اصلی و بی رقیب اتمی ایران در ساخت رآکتور بوده است . طبعا با توجه به نیاز ایران برای ساخت حداقل 20 نیروگاه اتمی دیگر ، عملکرد صحیح روسیه در این مقطع ، به این کشور برای استمرار همکاری ها شانس بیشتری می دهد.
2- روسیه همواره حق ایران را در استفاده از انرژی اتمی طبق ان.پی.تی به رسمیت شناخته و همیشه نیز همانند آژانس ، فعالیت های ایران را صلح آمیز دانسته است.
3- اظهارات اخیر لاوروف وزیر خارجه روسیه مبنی بر این که ان.پی.تی بسیار بزرگتر از آن است که با آن برخورد سیاسی شود ، پیامی است که مسکو در این مرحله (به عنوان تنها کشور امین شورای حکام آژانس) سیاسی عمل نمی کند و همزمان ارتقای سطح همکاری ها و توان بومی و صلح آمیز ایران را پی می گیرد. و البته اثبات عمل مسکو به ان.پی.تی امتیازی برای این کشور در برابر امریکا ، انگلیس ، فرانسه و چین در صحنه بین المللی است.
4- مسکو با فرصت بزرگ دیگری روبه روست که آن ، جلب اعتماد ملت ایران و زدودن بی اعتمادی تاریخی به روسیه است. مسکو تجربه ناموفق اروپا در مذاکره با ایران طی 2 سال اخیر را نمی تواند فراموش کند.
د - برای ظهور مجدد روسیه به عنوان یک قدرت بزرگ جهانی ، اکنون توپ به سرزمین روس ها افتاده است ، اگر چند ملاحظه رعایت شود:
1- روسیه هم اکنون و بر اساس قراردادهای حاضر ، ارسال سوخت اتمی و استارت نیروگاه بوشهر را به ایران بدهکار است بنابراین تا به تعهداتی که دارد عمل نکند ، اطمینان به قراردادهای جدید را نباید از تهران انتظار داشته باشد.
2- چون ادامه و تحکیم روابط با ایران جزو منافع راهبردی و بلندمدت روسیه است ، طرح کوتاه داده شده باید در چارچوبی وسیع تر ، بحث تحقیق و توسعه و انتقال فناوری و همکاری های مشترک صلح آمیز را در ایران و منطقه تضمین کند.
3- در طرح روسیه به «موقت» بودن غنی سازی در خاک روسیه اشاره شده که نکته مثبتی است اما از قدرت بزرگی چون مسکو انتظار نمی رود که با خطا در محاسبات راهبردی ، منافع پایدار را نادیده گرفته و در بحث مهمی چون غنی سازی اورانیوم ، نگاه مقطعی داشته باشد.
4- مهمترین مولفه ها برای بررسی و موفقیت طرح روسیه ، بی گمان میزان مشارکت و در حقیقت سهام ایران در ابعاد مختلف فنی ، مالی و مالکیتی خواهد بود.
5- مسکو بهتر از تهران می داند که در این مرحله گره زدن مذاکراتی که با تهران آغاز می کند ، با مذاکرات ایران و اروپا و همین طور مناسبات ایران با آژانس ، تیر خلاص بر پیشنهاد مطرح شده است.
6- برخلاف آقای کاساچف ، رئیس کمیته دومای دولتی روسیه که طرح روسیه را «تنها راه حل» دانسته است ، ایران راه حل های متنوع و متعددی را مد نظر دارد اما تمایل دارد که با رویکرد منطقی و احترام آمیز مسکو از آنها استفاده نکند. در پایان باز هم تاکید می کنم که روسیه با فرصت بزرگی برای جلب اعتماد ملت ایران از یک سو و ظهور دوباره در مناسبات بین المللی از سوی دیگر روبه رو شده است. آیا این فرصت تاریخی را از دست می دهد؛