صدای پای فاجعه

همیشه روزهای تلخی دامنگیر ما شده است ، پس از لرزش طبیعی زمین. خاطرات مرگ کودکان بوئین زهرا فراموش نشده بود که طبس آرامش خاطر مردم را آشفته کرد.

کد خبر: ۸۴۲۶۱

هنوز زخمها و غم رودبار ترمیم نشده بود که 70هزار کودک، زن و مرد بمی در آستانه سحر، آفتاب را ندیدند و بار دیگر ملت ایران در سوگ پاره ای از تن خود، بمی هایی که نخلها در انتظار آنان بودند، نشست.
این اتفاقات البته همه به علت ضعف سازه هایی که مردم در آن به عنوان خانه سر می کنند نیست، بافت فرسوده سایه اش بیشتر از خانه هایی که می سازیم برسرمان سنگینی می کند.
زمانی که پس از زلزله بم، پایتخت در مقیاسی بسیار کمتر از فاجعه بم لرزید، غیر از آن که بحث زلزله تهران شبهای سراسر التهاب را میهمان ناخوانده ساکنان آن کرد، اهالی پایتخت بوستان ها و خیابان ها را مامن بهتری برای گذراندن شبهای هراس از زلزله دانستند تا خانه های غیرمقاوم ، حتی نوساز و نوساخته.
براساس آمارهای رسمی ، میزان کشته های احتمالی دروقوع زلزله 7 ریشتری تهران یک میلیون و 500هزار نفر اعلام شده و 4میلیون و 300هزار مجروح را برجای خواهد گذاشت.
این آمار وحشتناک نشان می دهد بافتهای فرسوده از هر بمبی بیشتر تهران را تهدید می کند و فاجعه عظیم انسانی در کنار گوش ساکنان تهران خوابیده است. از سوی دیگر، زمانی که مقیمی ، معاون پیشین عمران وزارت کشور می گوید "98درصد از بافتهای مسکونی کشور روی خط زلزله هستند که بیش از 70درصد آن ها استقامت لازم در مقابل زلزله را ندارند" عمق فاجعه در ابعاد کشوری نیز معلوم می شود و انگار هر روز بمی دیگر ما را تهدید می کند.
همه فجایع احتمالی البته به این نقطه ختم می شود: بافتهای فرسوده که البته هنوز درلابه لای برنامه های خرد و کلان جامانده است و با آن که هر هفته خبری از بافتهای فرسوده از مسوولان کشوری و شهری شنیده می شود، ولی اقدام برای دریافت 150 میلیون دلار وام خارجی که تنها با آن می شود یک نقطه از تهران (منطقه 15) را نوسازی کرد، بیش از یک سال به طول می انجامد.

تهران و بافت های فرسوده
معاون پیشین عمرانی استانداری تهران براساس آخرین نتایج تحقیقات اعلام می کند، در صورت وقوع زلزله 7ریشتری در تهران 640هزار واحد مسکونی به عبارتی ، نیمی از تمامی ساختمان های موجود تخریب می شوند.
حسن کریمی افزود: وقوع چنین حادثه ای در حقیقت خسارت ملی است که تاثیرات جبران ناپذیری را در سالهای آینده برای نسلهای آتی به دنبال خواهد داشت.
وی با اشاره به این که به دلیل تمرکز بسیاری از فعالیت های مهم کشور در تهران توجه به زلزله تهران و پیشگیری و کاهش خسارت ها بسیار حایزاهمیت است ، تصریح می کند: اختصاص حدود 500میلیارد ریال برای مقاوم سازی ساختمان های اداری ، آموزشی و بهداشتی رقم بسیار کم و قابل قبولی نیست.
وی با اشاره به این که در شرایطی به سر می بریم که در انتظار زمین لرزه ای سهمگین هستیم ، چراکه دوره بازگشت محاسبه شده زلزله 7ریشتری تهران 160سال و واقعیتی گریزناپذیر است ، می گوید: با وقوع چنین زلزله ای، خطر فروریختن هزاران واحد مسکونی بر سر ساکنان آنها بسیار زیاد است که براساس پیش بینی های صورت گرفته 78هزار واحد مسکونی روستایی استان تهران با وقوع زلزله دچار آسیب جدی می شوند.
هرچند تهدید بافتهای فرسوده ساعتها وقت مسوولان و نهادهای عمومی و خصوصی را به خود اختصاص داده است، اما هنوز راهکارهای جدی ای که نتیجه عینی برای مردم و مالکان بافتهای فرسوده در بر داشته باشد ارائه نشده یا اجرای موفقی نداشته است.
در حالی که شورای دوم شهر تهران به طور جدی بازسازی بافتهای فرسوده را در دستور جلسات خود قرار داد و پیگیر مصوبه های تشویقی خود برای مالکان بافتهای فرسوده شد، اما براساس اظهارات اعضای همین شورا، بعضی مصوبات این شورا درخصوص تراکم تشویقی برای محله سیروس که از محلات قدیمی تهران و جزو بافتهای فرسوده محسوب می شود، تاثیر نداشته و حتی باعث رکود در ساخت وساز این محلها شده است.
واعظی آشتیانی، عضو هیات رئیسه شورای شهر تهران به نکته دیگری اشاره می کند و می گوید: این روزها مسائل به گونه ای مطرح می شود که انگار همه آنها به عهده شوراهاست در حالی که شورای شهر در حد توان به منظور حفظ جان مردم، مصوباتی برای اصلاح بافتهای فرسوده داشته است.
پرسش اینجاست که شورای عالی شهرسازی و معماری و وزارت مسکن در این زمینه چه کرده اند؛ وی با اشاره به این که وزارت مسکن متولی این مساله است، می افزاید: وزارت مسکن ظرف 10سال تنها 500هکتار از بافتهای فرسوده کشور را نوسازی کرده است.
واعظی آشتیانی تاکید می کند: باید متولی مشخصی وجود داشته باشد وگرنه با توجه به کاهش ساخت وساز در تهران ، وضعیت پایتخت هر روز بحرانی تر می شود. چمران ، رئیس شورای اسلامی شهر تهران نیز تصریح کرد: 20سال در بافتهای فرسوده تهران اقدامی انجام نشده و معلوم نیست با وقوع زلزله چه اتفاقی می افتد و چه کسی مسوول جان مردم است.
وی افزود: اگر منتظر باشیم تا یک وزارتخانه پولدار به احیای بافتهای فرسوده اقدام کند، این مشکل حل نمی شود و مهمترین راهکار تشویق مردم است که شورای شهر با مصوباتی این اقدام را شروع کرده است.
وی افزود: طرح اعطای امتیازات تشویقی به بافتهای فرسوده که پس از زلزله بم به تصویب رسید، در حقیقت گامی برای تشویق و فرهنگسازی بود و باید ادامه یابد و این طرح هم یکی از 6مصوبه شورا برای بافتهای فرسوده است.
از سوی دیگر محمد سعیدی کیا، وزیر مسکن و شهرسازی به عنوان متولی مسکن و نوسازی بافتهای فرسوده هزینه پیش بینی شده برای ساخت 2میلیون واحد مسکونی در بافتهای فرسوده را 130هزار میلیارد تومان برآورد کرده است و می افزاید: بخش دولتی تنها 6هزار میلیارد تومان در اجرای این طرح مشارکت خواهد داشت.

10سال طولانی
در حالی که وزیر مسکن سهم بسزایی برای بخش خصوصی و مرد م در احیای بافتهای فرسوده در نظر گرفته و انتظار داشته 124هزار میلیارد تومان از هزینه های بازسازی بافتهای فرسوده توسط این بخش تامین شود، مجری طرح بافتهای فرسوده کشور می گوید: بیشترین افرادی که در بافتهای فرسوده ساکن هستند توانایی نوسازی آن را ندارند.
وی اظهارکرد: دولت 32میلیارد تومان به صورت یارانه در اختیار افرادی که می خواهند در کار تجمیع، نوسازی و مقاوم سازی بافتهای فرسوده هزینه کنند قرارداد و به شهرداری ها نیز اجازه داده است 50میلیارد تومان اوراق مشارکت منتشر کنند.
به گفته شعرباف، دولت هر سال به احیا و بازسازی بافتهای فرسوده در کشور توجه بیشتری داشته تا از سال 1393بافتهای فرسوده ای در کشور وجود نداشته باشد. وی با اشاره به 2خط زلزله خیز شمال و جنوب کشور اظهار کرد: همه جای کشور باید در مقابل زلزله مقاوم شود، در حالی که تنها روی شهر تهران مطالعه صورت گرفته است.
به گفته مجری طرح بافتهای فرسوده کشور، تا مردم آگاهی کامل نداشته و به این امر واقف نباشند که سرپناهشان باید امن ترین جا باشد، مشکلات بازسازی بافتهای فرسوده حل نخواهد شد؛ چراکه نگاه دولتی به این طرح موفقیت آمیز نبوده است بلکه استقبال مردمی و همکاری آن ها با شهرداری ها موفقیت اجرای این طرح را دوچندان می کند.
وی یکی از معضلات نوسازی و تجمیع بافتهای فرسوده را بحث مردمی آن و بهترین شیوه برای کمک به این افراد را اعطای وامهای بلندمدت ، کوتاه مدت و بازپرداخت آنها طی مدت 15تا 20سال دانست.
ازجمله طرحهای دیگری که از سوی دولت پیگیری شده ، فروش اوراق مشارکت و اعتبارات دولت بوده است. جزایری ، دبیر ستاد حوادث غیرمترقبه کشور در این خصوص می گوید: امسال با اجرای طرح فروش اوراق مشارکت از سوی شهرداری ها براساس قانون برنامه چهارم، شهرداری ها با 500میلیارد ریال اعتباری که به صورت اوراق مشارکت در اختیار مردم قرار خواهند داد به احیای بافتهای فرسوده خواهند پرداخت.
وی درباره برنامه ریزی های شهری و مقاوم سازی ساختمان شهری می گوید: طرحهای مقاوم سازی ساختمان تحت پوشش دولت 3سال پیش با همکاری سازمان مدیریت و برنامه ریزی تنظیم و به تمامی وزارتخانه ها ابلاغ شد.
هم اکنون بالغ بر 50میلیارد تومان اعتبار در اختیار وزارتخانه ها قرار گرفته تا طرح مقاوم سازی ساختمان های خود را تهیه کنند. جزایری در ادامه می گوید: امسال نیز ستاد حوادث غیرمترقبه کشور قرار است 5میلیارد ریال دیگر در اختیار وزارت مسکن و شهرسازی قرار دهد تا به آموزش افراد بویژه در زمینه جوشکاری ، بتون ریزی ، قالب بندی و در نهایت اسکلت فلزی و آموزش کارگران ماهر و اعطای کارت مهارت به آنها هزینه شود.
البته محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور در آخرین ماههای فعالیت و حضورش در شهرداری تهران طرح اتاق امن را برای ساختمان های فرسوده با مشارکت مردم پیشنهاد کرد که بدون هیچ پیگیری ای از سوی شهرداری و دیگر دستگاه ها بی نتیجه مانده و این طرح نیز چون دیگر طرحها در بایگانی ها باقی ماند.
مقاوم سازی قریب به 240هزار ساختمان خشتی - گلی روستاهای کشور که براساس سیاست های کلان دولت طی حدود 10سال آینده باید بازسازی شوند، در حالی که 14هزار هکتار از بافت شهرها بخصوص شهرهای بزرگ فرسوده است و با تکانی فرو می ریزد.
از سوی دیگر رکود ساختمان سازی در ایران و رکود بازار خرید و فروش آینده نگران کننده نسبت به بازسازی بافتهای فرسوده به وجود آورده است و اگر همچنان مسوولان برای پیگیری بافتهای فرسوده به ارائه طرحهایی که به نتیجه نمی رسند بپردازند شاید آینده بیش از آن که در حد تصور است بحرانی شود و فجایع بسیار بزرگ انسانی روی دهد.