حلقه گمشده احترام

اگرچه امروزه دنیای ما مدرن‌تر و پیچیده‌تر و پیشرفته‌تر شده است از پیش شده است و فرزندان ما در شرایط بهتر و امکانات بیشتری نسبت به فرزندان دیروز بزرگ شده‌اند، اما متاسفانه همه ما شاهد یک نقص و کمبودی در بعضی از خانواده‌های امروزی هستیم که همان کمرنگ شدن احترام در آنهاست.

ممکن است ما مرتب به فرزندان خود گوشزد کنیم که، احترام بگذار، مودب باش! ولی این‌که چطور و چگونه را به آنها آموزش نمی‌دهیم؛ در صورتی که احترام گذاشتن یک رفتار است و هر رفتاری علاوه بر این‌که باید آموزش داده شود، باید دیده و تمرین هم شود در حالی که بعضی از ما خودمان رفتار محترمانه نداریم و در این مورد هم معلم مناسبی برای فرزندانمان نیستیم.

احترام فقط یک رفتار ساده و ظاهری مثل زیبا حرف زدن و یا درست غذا خوردن و یا مودب بودن در کنار بزرگ‌ترها نیست؛ وقتی ما پشت‌سر شخصی بدگویی می‌کنیم، یا اسرار دیگران را فاش می‌کنیم، وقتی دروغگویی می‌کنیم و فرزندانمان را در دروغ‌هایمان شریک می‌کنیم یعنی محترمانه رفتار نکرده‌ایم و همین‌طور وقتی نظرمان را به دیگران تحمیل می‌کنیم و یا دیگران را دست‌کم می‌گیریم و یا به آنها بی‌توجهی می‌کنیم و فرصت برای ابراز وجود و بیان نظرشان را نمی‌دهیم و حتی اگر در صورت نیاز کمک و همکاری لازم را نکنیم، پنهان کاری کنیم و با شوخی‌ها و رفتارهای بی‌جا دیگران را دلخور کنیم، در تمامی این موارد نوعی بی‌احترامی وجود دارد.

حفظ احترام علاوه بر این‌که باعث نزدیکی افراد به یکدیگر می‌شود، قدرتی را با خودش به همراه می‌آورد که هیچ رسانه و و فرهنگ و هیچ دوست و غریبه‌ای نمی‌تواند به آن لطمه بزند، به طور مثال وقتی خانواده‌ها این‌طور شکایت می‌کنند که حریف بچه‌هایشان نمی‌شوند و نمی‌دانند با آنها و رفتارشان چه کنند، باید مطمئن باشیم که یک کارکرد خانواده دچار مشکل شده است که آن هم در این موارد فقدان احترام است؛ باید والدین برگردند و ببینند تا چه حد احترام را به فرزندانشان آموخته‌اند و بررسی کنند تا چه حد مورد احترام هستند و ایراد کار آنها در مسائل تربیتی و آموزش در این مورد در کجا بوده است که امروزه مشکلات ناشی از آن را احساس می‌کنند.

واژه استقلال که در روانشناسی توصیه شده، نقش خیلی مهمی در تربیت فرزندان دارد و عامل مهمی در شکل‌گیری شخصیت سالم هر فرد است که باید توسط خانواده به او داده شود و این مساله هیچ تضادی با احترام ندارد و این دو باید از هم تفکیک شوند، اما به اشتباه خانواده‌ها با دادن استقلال و آزادی‌های بی‌موقع به فرزندان احترام را از بین می‌برند تا استقلال درون فرزندشان رشد پیدا کند.

علاوه بر تمام اینها با برقرار کردن احترام در درون یک خانواده، تبعیض‌ها تا حد بسیار زیادی از بین می‌رود چون از کوچک تا بزرگ اعضای خانواده قابل احترام هستند و همه افراد وظیفه دارند به علایق و حریم خصوصی یکدیگر احترام بگذارند.

خانواده جامعه‌ای کوچک و اولین جامعه‌ای است که هر فردی با آن آشنا می‌شود، هر چیزی که در خانواده، این جامعه کوچک، یاد گرفته شود می‌تواند در جامعه بزرگ‌تر که همان اجتماع است، عملی و اجرا شود.

فردی که هر روز در خانه احترام گذاشتن به دیگران را آموزش می‌بیند، صبوری و کنترل خواسته‌های خود را هم در کنار این احترام یاد می‌گیرد و این صبوری در زمان بزرگسالی در صف اتوبوس و نانوایی و در حین رانندگی و بسیاری از موارد دیگر باعث احترام به حقوق دیگران و مانع از رفتارهای خالی از ادب او می‌شود.

با احترام گذاشتن و بنیادی کردن احترام درون خانواده خواهیم توانست به همکاری و تعاون، دلسوزی، عشق، درک طرف مقابل، کنترل خشم، خویشتن‌داری، برقراری نظم و قانون و پیشگیری از اتفاقات ناخوشایند و صدمات جدی و جلوگیری از درگیری و تنش در جامعه هم برسیم.

ریحانه جلالی/ کارشناس روانشناسی