فاصله ای که با معیارهای جهانی داریم
اوراق مشارکت یکی از ابزارهای مالی است که برای تامین کسری بودجه، اجرای برنامه های عمرانی و کنترل نقدینگی مورد استفاده قرار می گیرد، اما از این ابزار در ایران استفاده چندانی به عمل نیامده و گاهی کشمکش هایی برای انتشار این اوراق
دکتر «احمد مجتهد» استاد دانشگاه علامه طباطبایی و رئیس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی در این زمینه با ما سخن گفته است.
بعد از ماهها چالش بین مسوولان بانکی و مجلس بالاخره مجوز انتشار اوراق مشارکت در حد 15هزار میلیارد ریال از سوی بانک مرکزی صادر شد و انتشار دیرهنگام این اوراق چه تاثیری بر رشد نقدینگی و افزایش تورم خواهد گذاشت.
اوراق مشارکتی که از سوی شرکتها و خود دولت انجام می شود سه ساله است ، اما اوراق منتشره از سوی بانک مرکزی یک ساله و ابزاری برای جمع آوری نقدینگی محسوب می شود.
بنابراین اوراق مشارکتی که از سوی بانک مرکزی در سال 83در چند نوبت منتشر شده بود در ماههای گذشته سررسید شد که بانک مرکزی متاسفانه نتوانست در تاریخ سررسید شده اقدام به انتشار اوراق کند و همین مساله باعث شد که رشد نقدینگی در 6ماه اول سال یا 8ماه گذشته بیش از آن چیزی باشد که می توانست در صورت انتشار آن در تاریخ های سررسید شده باشد.
انتشار اوراق مشارکت را تا چه حد به عنوان ابزار نظام بانکی در جمع آوری نقدینگی و کنترل تورم قبول دارید؛
انتشار اوراق باعث می شود منابعی که در اختیار افراد است جمع آوری و از طرفی دیگر ایجاد پول توسط سیستم بانکی کاهش یابد، همچنین از دیگر تاثیرات آن این است که تقاضا برای خرید کالا و خدمات از سوی مردم به تاخیر افتاده و جمع آوری نقدینگی باعث کاهش رشد نقدینگی و نرخ تورم می شود.
منتشر نشدن به موقع اوراق در زمان سررسید شده تا چه حد تورم را افزایش خواهد داد؛
معمولا یک رابطه ای بین رشد نقدینگی و تورم وجود دارد، به هر حال اگر 15هزار میلیارد را ضربدر ضریب افزایش نقدینگی که 4-5است بکنیم در حد 60هزار میلیارد ریال به نقدینگی اضافه شده است.
در سالهای گذشته با یک درصد رشد نقدینگی نرخ تورم نیز یک درصد افزایش می یافت ، اما از دو سال گذشته با یک درصد رشد نقدینگی نیم تا 6/0درصد به رشد تورم منجر می شود.
آثار تورمی آن چه زمانی بروز خواهد کرد؛
آثارش در یک دوره سه تا چهار ماهه بروز خواهد کرد، البته با اقدام بانک مرکزی جهت انتشار اوراق مشارکت در دو نوبت رشد نقدینگی تا حد 4تا 5درصد کاهش خواهد یافت.
البته بخشی از آثار تورمی در اوایل سال آینده مشخص خواهد شد.
گویا نرخ سود اوراق مشارکت 5/15 درصد تعیین شده است. آیا این کاهش انگیزه ای برای مردم جهت خرید اوراق ایجاد خواهد کرد؛
باتوجه به این که در حال حاضر رغبت مردم برای خرید سهام در بورس کاهش یافته و از سوی دیگر نرخ سود سپرده گذاری نیز از سوی بانکها کاهش یافته فکر می کنیم که تقاضا به اندازه کافی خواهد بود.
اما همواره گفته می شود بخشی از خرید اوراق از سوی بانکها صورت می گیرد. آیا این موضوع را تایید می کنید؛
معمولا بانکها مجاز به خرید اوراق نیستند و در مورد اوراق منتشر شده دولت نیز در اکثر مواقع به بانکها گفته شده که اقدام به خرید نکنند، اما در برخی اوقات مانده هایی وجود دارد که ممکن است بانکها برای خرید وارد عمل شوند.
برخی از منتقدان انتشار اوراق را یکی از ابزارهای نظام بانکی سرمایه داری می دانند و آن را همانند اوراق قرضه قلمداد کرده و شبهه ربوی بر آن وارد می سازند؛
درواقع لایحه ای که از سوی دولت به مجلس ارائه شده بود درخصوص تفویض اختیار انتشار اوراق به شورای پول و اعتبار بود که از سوی مجلس رد شد و اصل قضیه انتشار اوراق زیر سوال رفت و دلیلشان این بود که این اوراق حکم اوراق قرضه را دارد و دارای شبهه ربوی است اما با توضیحی که بانک مرکزی ارائه داد، این مساله حل شد.
درواقع بانک مرکزی اعلام کرد که انتشار این اوراق به پشتوانه منابعی هستند که از محل دارایی های تسهیلات بانک مرکزی به بانکها صورت می گیرد و بانک مرکزی بخشی از منابع را برای استفاده بانکها و جهت سرمایه گذاری به صورت وام ارائه می دهد، بنابراین شبهه ربوی بودن تا حدی برطرف شده است ، به همین دلیل هم مجلس با طرح دوفوریتی انتشار اوراق از سوی بانک مرکزی موافقت کرد.
چرا انتشار اوراق به سیستم بانکی واگذار شد و در بورس جریان نیافت؛
شاید اعتماد به سیستم بانکی بیشتر بود و مردم به آن آشنا بودند و از عوامل دیگر آن گستردگی شعبات بانکها بود که باعث شد چنین اتفاقی بیفتد.
موانعی که باید برای پیاده سازی این سیستم مطابق با آنچه در جهان اعمال می شود برداشته شود چه هستند؛
در این زمینه 3مساله مطرح است اول منطبق کردن با بانکداری اسلامی بدون ربا، دوم فرهنگ سازی و آشنایی مردم با این اوراق و سوم اطمینان از وضعیت اقتصادی و سیاسی کشور که اگر این 3مساله حل شود، می توانیم اوراق را به شکل مناسب تر عرضه کنیم.
آیا در رابطه با فرهنگ سازی و آشنایی مردم با بورس و خرید و فروش اوراق در بورس اقداماتی صورت گرفته است؛
باتوجه به توسعه فعالیت بورس ، افزایش تالارهای بورس آشنایی و دسترسی مردم افزایش یافته و با گسترش اینترنت نیز امکان خرید و فروش بهتر خواهد شد و با توجه به مصوبه شورای عالی بورس از این به بعد شرکتهایی که در بورس نیز هستند می توانند اقدام به انتشار اوراق بکنند ولی نکته ای که وجود دارد این است که در حال حاضر موسسات رتبه بندی اوراق در ایران وجود ندارد و برای تعیین رتبه بندی شرکتها از لحاظ ریسک باید یکسری موسسات رتبه بندی اوراق در ایران وجود داشته باشد.
برای انتشار این اوراق دیگر شبهه ربوی وارد نیست؛
اگر انتشار اوراق مبتنی بر دارایی باشد اشکال ندارد.
برخی از منتقدان عنوان می کنند بخش تولید با کمبود نقدینگی مواجه است و انتشار اوراق مشارکت باعث جذب نقدینگی مردم شده و به نوعی ضد تولید است؛
وجود نرخ تورم دورقمی نشان دهنده رشد شدید نقدینگی است و در حال حاضر باید سیاست بانک مرکزی سیاست انقباضی پولی باشد و تا زمانی که نتوانیم تورم را کاهش دهیم مشکلات عدیده ای خواهیم داشت.
در صورت استفاده از ابزارهای سیاست های پولی مناسب از جمله انتشار اوراق مشارکت و هماهنگی سیاست های پولی و مالی ، فعال کردن بازار سرمایه و کاهش بدهی های دولت به سیستم بانکی و... می توانیم رشد نقدینگی و تورم را کاهش دهیم.
انتشار اوراق باید در چه حجم و مقطعی انجام شود که بر کاهش تورم تاثیرگذار باشد؛
اگر در زمانهایی که تورم بالاست به میزان بالاتری منتشر شود آثار ضدتورمی دارد. به هر حال به میزان مقطع زمانی انتشار آن بستگی دارد.
آیا از اوراق مشارکتی که برای اجرای طرحهای عمرانی منتشر می شود گزارش عملکرد پروژه هایی که از این طریق تامین اعتبار می شود ارائه می گردد؛
معمولا در ابتدای فروش اوراق مشارکت شرکتهایی که این اوراق را می فروشند گزارشی را از وضعیت شرکت و فعالیتی که از طریق انتشار اوراق انجام خواهد شد به خریداران ارائه می دهند و شرکتها ملزم هستند براساس قانون گزارش عملکردی را به بانکهای تضمین کننده و یا فردی که به عنوان امین تعیین شده است بدهند و قاعدتا براساس این روال قاعدتا گزارش های لازم ارائه شده است.
سیاست بانک در انتشار اوراق قرضه ارزی چیست؛
انتشار اوراق قرضه ارزی در دو نوبت انجام شد و در حدود هزار میلیون یورو اوراق منتشر شده و ادامه آن بستگی به مصوبه از سوی مجلس دارد، در حال حاضر به شرکت پتروشیمی اجازه انتشار اوراق قرضه ارزی داده شده است.
دلیل این که دیگر اوراق قرضه ارزی منتشر نکردیم چیست؛
در واقع با بهبود قیمت فروش نفت در بازارهای جهانی تصویب کنندگان برنامه چهارم برای انتشار اوراق قرضه ارزی پیش بینی نکردند، اما در آینده احتمال دارد شردکتهای دولتی و خصوصی با توجه به موقعیت اقتصاد ایران اقدام به انتشار اوراق قرضه ارزی بکنند.
اما به هر حال انتشار اوراق قرضه ارزی در دو نوبت پای ایران را به بازارهای سرمایه بین المللی باز کرد. انتشار اوراق مشارکت معمولا برای انجام پروژه ها صورت می گیرد.
با توجه به تاخیری که در انجام پروژه ها در ایران وجود دارد آیا این مساله باعث نمی شود که بانکها از منابع خود اصل پول را به مردم بازپرداخت کنند؛
در حقیقت انتشار اوراق مشارکت راه جدیدی برای تامین منابع سرمایه گذاری است و این امر باعث کاهش وابستگی شرکتها به بانکها خواهد شد، با توجه به دیدگاه جدیدی که دولت در مورد شرکتهای بزرگ دارد فکر می کنم به طور طبیعی شرکتها ناگزیر شوند به سمت انتشار اوراق مشارکت روی بیاورند، چرا که قرار است به تدریج منابع بانکی برای طرحهای کوچک داده شود که این امر مشکل را حل خواهد کرد.
سیما رادمنش 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
