مدیران میانی، جلوی تولید تجهیزات نفتی داخلی ایستاده‌اند

در حال حاضر چند درصد از تجهیزات صنعت نفت ایران از داخل کشور و توسط سازندگان داخلی تامین می‌شود؟

برای پاسخ به این پرسش اگر از دهه 70 شمسی که جنگ تحمیلی پایان یافت و برخی صنایع‌ مشغول بازسازی خود شدند شروع کنیم، می‌بینیم تا پایان سال 1393 یعنی 25 سال پس از آن، متخصصان ایرانی موفق شده‌اند 70 درصد از تجهیزات صنعت نفت مورد نیاز کشورمان را بسازند.

این ظرفیت ایجاد شده اکنون چقدر مورد استفاده قرار گرفته است؟

به نکته کلیدی اشاره کردید. به واقع نکته مهم این است که امروز چقدر از ظرفیت ایجاد شده استفاده می‌کنیم. بنده به عنوان مسئول انجمن تولیدکنندگان تجهیزات نفتی که بیش از 700 شرکت زیرمجموعه را درده گروه تولیدی کالا زیرمجموعه خود دارد، براساس آخرین ارزیابی در پایان نمایشگاه بیستم نفت،گاز وپتروشیمی، دریافتم فقط 32 درصد از کل توان تولیدی این مجموعه به کارگرفته شده و این در حالی است که اگر نزدیک به 5 درصد توان تولیدی داخلی را که صادر می‌کنیم، به رقم قبل بیفزاییم درخواهیم یافت کمی بیش از60 درصد توان تولیدی بالقوه سازندگان تجهیزات صنعت نفت، اکنون بلا استفاده است.

به توان تولیدی انجمن سازندگان تجهیزات نفتی اشاره کردید، اما همان طور که می‌دانیم بسیاری از این تجهیزات دارای فناوری‌های بسیار پیچیده و حساس هستند در این زمینه ایران چقدر توانایی تولید دارد؟

تجهیزات صنعت نفت همه دارای بالاترین فناوری‌ ساخت بوده و تحت شرایط حساس تولید می‌شوند. به عنوان مثال اگر فرض کنیم حساسیت تولید تجهیزات نفتی عددی بین یک تا صد است، میانگین حساسیت تولید تجهیزات نفتی بالاتر از 50 خواهد بود.

با این حساب آنچه در داخل کشورمان برای صنعت نفت تولید می‌شود کاملا با نمونه خارجی یکسان است؟

براساس عرف بازار تولید و استفاده تجهیزات نفتی، بیشتر تولیدات و دستگاه‌ها برای استفاده باید دارای گواهینامه‌های بین‌المللی API باشند. این درحالی است که تحریم‌های یکجانبه غرب علیه ایران باعث شده این گواهینامه‌ها برای تولیدات ایرانی در دسترس نباشد. از این رو تولیدکنندگان تجهیزات داخلی با استفاده از روش مهندسی معکوس آنچه را که نیازداشتند به دست آورده و برای تولید به کار گرفتند. بر این اساس محصولات تولید شده را با همکاری پژوهشکده نفت، سازمان ملی استاندارد، انجمن مدیریت کیفیت ایران و سایر آزمایشگاه‌های آکردیته که مقبولیت داشتند تست وعرضه کردیم. به این ترتیب اگر محصول مورد نیازمان تحت لیسانس بوده که دیتابیس‌های تولید را در اختیار داشتیم، اما اگر طراحی و ساخت کلا داخلی بود با استفاده از این نهادها به استاندارد مورد نیاز خودمان دست یافتیم و اکنون نیزاین تجهیزات مورد استفاده قرار می‌‌گیرد.

همان طور که می‌دانید برای تهیه تجهیزات و خرید لوازم معمولا شرکت ملی نفت ایران از طریق برگزاری مناقصه وارد معامله می‌شود. حال این مناقصات در روند فروش محصولات خللی ایجاد کرده یا خیر؟

متاسفانه این موضوع به یکی از راهکارها برای ایجاد خلل در ورود محصولات داخلی به بازار مصرف صنعت نفت کشورمان بدل شده است. به این صورت که گاهی اوقات مراحل برگزاری این گونه مناقصات بنا به دلایلی آنچنان طولانی می‌شود که قطعه مورد نظر که برای سفارش‌دهنده حالت ضروری داشته، از خارج سفارش داده می‌شود. یعنی مسئولان برای جلوگیری از توقف اجرای پروژه یا خدمات واحد مورد نظر، دستور خرید سریع قطعه را از خارج صادر می‌کردند که این موضوع باید رسیدگی شود تا دوباره مزیت خرید از تولیدات داخل در جایگاه اصلی قرار گرفته و بتوانیم شاهد گردش مالی مناسب برای تولیدکنندگان تجهیزات نفت باشیم.

با توجه به شرایط تحریم‌ها و برخی مشکلات دیگر، شاهد به تاخیر افتادن پرداخت کارفرما به سازندگان تجهیزات نفتی هستیم. آیا میزان دقیق این معوقات مشخص شده است؟

سهم تولیدکنندگان تجهیزات صنعت نفت از معوقات این چنینی رقمی بیشتر از ده هزار میلیارد تومان است.

این میزان بدهی، در قیمت تمام شده محصولات شما تاثیری دارند؟

قطعا؛ شاید بپرسید بدهی وزارت نفت به تولیدکنندگان چگونه بر قیمت تمام شده ساخت قطعات و تجهیزات تاثیرگذار است. همان طور که همه تجار و صنعتگران می‌دانند، چرخه تولید نیازمند نقدینگی است و هنگامی که کارفرما به مجری بدهکار باشد، مجری برای انجام تعهدات خود و چرخاندن چرخ کارش مجبور به قرض گرفتن یا همان وام گرفتن است و با توجه به سودهای موجود بانکی می‌بینیم حداقل باید 25 تا 28 درصد برای دریافت وام از بانک کارمزد بپردازد. حال این کارمزد باید چگونه جبران شود که در نهایت به اثر آن در قیمت تمام شده کالا می‌رسیم. بنابراین نپرداختن بدهی از سوی کارفرما دقیقا می‌تواند در قیمت تمام شده محصول تاثیر مستقیم داشته باشد.

در برخی روایات غیررسمی آمده که گروهی در وزارت نفت طرفدار واردات کالا هستند و با استفاده از ترفندهایی جلوی رسیدن محصولات داخلی به بازار را می‌گیرند. در این زمینه توضیح دهید.

به طور کلی یکی از معضلات کشورهای جهان سوم همین موضوع است.چون گروه‌هایی در بدنه میانی دولت هستند که مانع به ثمر رسیدن سیاست‌های کلان دولتی می‌شوند. آیا تاکنون توجه کردید چرا همواره می‌گویند بدنه دولت باید سبک باشد و دولت در تصدیگری کارهای اجرایی باید جایش را به بخش خصوصی بدهد؟ در این مهم تاثیرگذار باشد. به عقیده من یکی از مهم‌ترین مشکلات تولید در ایران همین بدنه میانی دولت است. چون با استفاده از خلأهای قانونی و همچین ترفندهایی، زمینه واردات را فراهم کرده و می‌تواند مانع به ثمرنشستن دسترنج تولیدکنندگان باشد. در این موارد بدنه میانی کاملا هوشیار در جهت منافع خود عمل می‌کند و آنجا که بتواند، از فرصت به نفع خود استفاده می‌کند و راهی برای نفس کشیدن بخش خصوصی باقی نمی‌گذارد.

پس شما تائید می‌کنید مافیایی در این زمینه وجود دارد؟

شاید استفاده از کلمه مافیا صحیح نباشد؛ اما برخی مسئولان و کارشناسان در بدنه میانی دولت وجود دارند که می‌توانند برای تولید غیرمفید باشند. این گروه به عنوان اصلی‌ترین عوامل بازدارنده تولید حضور دارند و باید این مشکل را برطرف کرد. به همین دلیل تا بدنه میانی دولت را اصلاح نکنیم بدون تردید تولید در کشور معنی نخواهد داشت؛ چون وقتی قراردادی بسته می‌شود و قرار است پیش پرداختی صورت گیرد، این مدیران میانی که قرار است به عنوان تسهیل‌کننده، امور مصوبات بالادست را اجرا کنند کارشکنی کرده و مانع اجرای مصوبات می‌شوند. به عنوان مثال همان ترفند به تاخیر انداختن مناقصات را به کار می‌گیرند. در حالی که کشورهایی مثل هندوستان و ترکیه یا دیکر کشورهای پیشرفته همواره به فکر حمایت از تولیدکنندگان خود با ارائه سفارش کار به آنها هستند.

محمدحسین علی‌اکبری

اقتصاد

متن کامل این گفت‌و‌گو را در سایت جام‌جم‌آنلاین بخوانید