در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
بازگشت اخوان المسلمین
نه حزب حاکم دمکراتیک ملی مصر و نه احزاب مخالف (لیبرال ، چپگرا و قومی - عربی) و حتی خود جنبش اخوان المسلمین ، پیش بینی نمی کردند که شهروندان مصری تا این حد تحت تاثیر شعار قدیمی جنبش ، یعنی «اسلام راه حل است » قرار خواهند گرفت.
جنبش اخوان المسلمین مصر که به عنوان یک حزب سیاسی نمی تواند فعالیت داشته باشد و نامزدهای آن در قالب نامزدهای مستقل در انتخابات پارلمانی مصر شرکت کرده اند، در دو مرحله انتخابات (مرحله سوم آن ، هفتم دسامبر (شانزدهم آذرماه) برگزار خواهد شد) 76کرسی را به دست آوردند.
این در حالی است که در پارلمان قبلی ، این جنبش فقط 15کرسی در اختیار داشت. اخوان المسلمین یک جنبش سیاسی - مذهبی است که در مارس 1928 توسط حسن البنا تاسیس شد و بسرعت به شکل فراگیر به دیگر کشورهای عربی منطقه و سایر کشورهای مسلمان گسترش یافت. هدف از این جنبش سیاسی ، بنا نهادن دولت اسلامی است.
فعالیت این جنبش در سال 1948به اتهام توطئه علیه نظام سلطنتی ممنوع و حسن البنا یک سال بعد ترور شد. با انقلاب سال 1952، این جنبش فعالیت خود را از سر گرفت ، تا آن که در سال 1954فعالیت آن بار دیگر توسط جمال عبدالناصر، رئیس جمهور وقت مصر، به دلیل سوقصد ناموفقی که به جان او شد و به اخوان المسلمین نسبت داده شد، ممنوع گردید.
در دوران انور سادات تقریبا همین وضعیت دنبال شد و با روی کار آمدن حسنی مبارک در سال 1981، هر چند زندانیان اخوان آزاد شدند، ولی این جنبش همچنان به عنوان یک سازمان غیرمجاز و منحل شده از سوی دولت به حساب می آید و از این رو اخوان المسلمین بدون نام بردن از گرایش فکری خود، روش مبارزه پارلمانتاریستی را برگزید.
پرسش اصلی این است که چرا با توجه به تبلیغات گسترده حزب حاکم دمکراتیک ملی - که حسنی مبارک رهبر آن در اولین انتخابات مستقیم و چند حزبی تاریخ جمهوری عربی مصر در ماه اوت گذشته در یک انتخابات شبه دمکراتیک به پیروزی رسید - و ممنوعیت فعالیت اخوان المسلمین و همچنین حضور کمرنگ شهروندان مصری در انتخابات ریاست جمهوری اخیر، جنبش اخوان المسلمین توانست دوباره بازگردد و زمینه را برای تحولات سیاسی و اجتماعی در بزرگترین و موثرترین کشور جهان عرب فراهم سازد و پیروزی غیرمنتظره اخوان المسلمین بر روند تحولات سیاسی در مصر چه تاثیری خواهد گذاشت؛
مصر که از آن به عنوان قلب جهان عرب یاد می شود، قبل از آن که برای چالشهای داخلی خود نسخه ای بپیچد، نگران موقعیت منطقه ای خود است. وقتی حسنی مبارک در سال 1981پس از ترور انور سادات به قدرت رسید، بدون توجه به علت اصلی ترور - که بظاهر امضای معاهده صلح کمپ دیوید بود - با اعمال قانون «وضعیت فوق العاده» موقعیت خود را مستحکم کرد و از آن زمان تاکنون ، حزب دمکراتیک ملی (میراث سادات) قدرت را در دست دارد.
شیمون پرز، سیاستمدار کهنه کار اسرائیلی و معاون فعلی نخست وزیر این رژیم ، در سال 1994در کنفرانس اقتصادی خاورمیانه و شمال آفریقا گفت: مصر جهان عرب را به مدت 40سال رهبری کرد و در نهایت از لحاظ اقتصادی فلج شد.
هر چند حسنی مبارک در سالهای اخیر سعی کرد اصلاحات اقتصادی توصیه شده صندوق بین المللی پول را اجرا کند، ولی مصر هنوز بار بدهی 30میلیارد دلاری را بر دوش می کشد و نرخ بیکاری دورقمی است.
مصر از سال 1984به خاطر نقش منطقه ای در روند سازش ، سالانه کمکی به ارزش 1/2 میلیارد دلار از امریکا دریافت می کند و پس از رژیم صهیونیستی دومین دریافت کننده بزرگ کمک از امریکاست.
ماهیت نظام سیاسی مصر را باید مهمترین عامل بی ثباتی و عدم تحقق اصلاحات اقتصادی دانست. تا قبل از انتخابات اخیر ریاست جمهوری مصر که پس از فشارهای داخلی و خارجی ، مبارک مجبور شد با تعدیل ماده 76قانون اساسی مصر، زمینه را برای اولین انتخابات مستقیم و چند حزبی فراهم کند، مجلس الشعب (مجلس نمایندگان مصر) یک نامزد را معرفی می کرد و مردم با شرکت در یک همه پرسی - که هیچ شباهتی به مفهوم حقوقی و سیاسی انتخابات نداشت - رئیس جمهور را انتخاب می کردند.
مساله دیگر درخصوص ساختار سیاسی حاکم بر مصر، ناهماهنگی میان نهادهای سیاسی غیرتوسعه یافته حاکم بر این کشور با سطح رشد و درک سیاسی و بلوغ فرهنگی جامعه است. جامعه مصر نسبت به سایر جوامع عربی از رشد نسبتا بالای فرهنگی برخوردار است ؛ به صورتی که تامین کننده بخش اعظمی از نیروی انسانی متخصص در بیشتر کشورهای عربی است.
فقدان مشارکت سیاسی و نبود نهادهای ملی سیاستگذار باعث اتخاذ تصمیم های سیاسی و اقتصادی به وسیله دولت و شخص رئیس جمهور، بدون توجه به افکار عمومی شده است. در نتیجه سیاست های کشور، بویژه سیاست داخلی مصر با خواست واقعی مردم مطابقت ندارد.
اسلام خواهی مردم مصر، مشکلی است که حکومت مبارک با آن مواجه است. تا دهه اخیر، مبارک سرکوب اسلامگرایان را در راس اولویت های خود قرار داده بود. حکومت مبارک موفق شد با کنترل مساجد و «طرح صحیح دین» با آنچه تروریسم مسلحانه اسلامگرایان توصیف شد، گروههای اسلامی را سرکوب کند.
شیمون شامیر، سفیر اسبق رژیم صهیونیستی در مصر و محقق جامعه و سیاست عرب در این زمینه قائل به کوچک نشمردن و دست کم نگرفتن جنبش های کوچک رادیکال در بسیج مردم مصر است. وی از کشمکش دولت و اسلامگرایان مبارز در مصر - بویژه در دهه 90به «کشمکش بر سر روح مصر» یاد کرده بود.
آنچه در مصر می گذرد بی تردید اعتراض به حکومت حسنی مبارک است. اخوان المسلمین به خاطر ممنوعیت ، در حوزه محدودی آزادی عمل داشته و با طرح شعار قدیمی «اسلام راه حل است» و با استفاده از مساجد برای دسترسی به مردم و اعمال خیریه موفق شد حمایت شهروندان مصری را به سوی خود جلب کند.
دستاوردهای اسلامگرایان در مصر، در وهله اول ضربه به حزب حاکم دمکراتیک مصر است. سعدالدین ابراهیم ، جامعه شناس سیاسی مصری معتقد است که حزب دمکراتیک ملی که در پارلمان های قبلی اکثریت قاطع را در دست داشت و در سیاستگذاری ها هیچ مانعی را بر سر راه نمی دید، باید در سیاست و رویکردهای خود تجدیدنظر کند.
پیروزی اخوان المسلمین در مصر به معنی این است که شهروندان سرخورده مصری به این نتیجه رسیده اند که از کانال این جنبش ، خواسته های خود را تبدیل به سیاست کنند. پیروزی اخوان المسلمین به رغم موانعی که دولت بر سر راه آن ایجاد کرد تهدید رای دهندگان ، ضرب و شتم طرفداران اخوان و بازداشت آنها و استفاده از امکانات دولتی برای نامزدهای حزب حاکم و... برای حیات سیاسی مصر قابل تامل است.
اخوان المسلمین در آینده در قالب یک حزب سیاسی عمل خواهد کرد و از نظر قانونی می تواند در انتخابات ریاست جمهوری 2011نامزد معرفی کند. این جنبش در پارلمان آینده به عنوان بزرگترین مخالف در برابر دولت رفتار خواهد کرد.
اخوان المسلمین در برابر انتقاد کسانی که گفته بودند شعار «اسلام راه حل است» شعاری حماسی است، اعلام کرده است این شعار با اصلاحات در کشور در همه زمینه ها ارتباط دارد. نتیجه دیگر پیروزی اخوان المسلمین، نگرانی برخی محافل داخلی مصر و خارجی ، بویژه امریکاست.
در داخل مسیحیان قبطی مصری که 5میلیون از جمعیت 73میلیون نفری مصر را تشکیل می دهند، از پیروزی اخوان المسلمین نگران شده اند.
عصام العریان، از رهبران این جنبش ، در تلاش برای رفع این نگرانی، پیروزی اخوان را باعث شتاب در روند اصلاحات و تغییر در مصر دانسته و خواستار گفتگوی ملی فراگیر برای حل مشکلات همه اقشار مردم ، از جمله قبطی های مصر شده است.
امریکا که پس از حادثه 11سپتامبر 2001با ارائه طرح خاورمیانه بزرگ خواستار اصلاحات سیاسی و اقتصادی در منطقه شده است ، در قبال پیروزی اخوان المسلمین در مصر، از خود واکنشی محتاطانه نشان داده و بدون اشاره مستقیم به این جنبش ، خواستار برگزاری انتخابات شفاف و آزاد در مصر شده است.
نتیجه انتخابات پارلمانی مصر برای امریکا که احزاب لائیک را بر اخوان ترجیح می دهد، رضایت بخش نیست و این نقص و ضعف برنامه های امریکا را برای گسترش دمکراسی در منطقه نشان می دهد.
مهدی قویدل 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
