سایه فوتبال بر سر گزارشگران ورزشی

گزافه نیست این ادعا که محبوبیت فوتبال، همه چیز را تحت‌الشعاع قرار داده و همه امکانات و توجهات را معطوف دنیای توپ گرد کرده است؛ همه چیز ازجمله گزارشگران تلویزیونی. یک بازی فوتبال هر چقدر هم که جذاب باشد، اما یک گزارشگر بد می‌تواند آن را به یک کنش منفعلانه و حتی مایه استهلاک روح و روان تبدیل کند. برعکس این ماجرا هم صادق است؛ یک گزارشگر مسلط و باسواد می‌تواند بر جذابیت‌های یک مسابقه فوتبال مهر تشدید بزند و در نتیجه، بیننده بیشتری را پای گیرنده‌های خانگی بنشاند.

اگر از یک ایرانی بخواهید که فی‌البداهه نام سه گزارشگر را به زبان بیاورد، احتمالا هر سه فوتبالی خواهند بود. شاید نام یک گزارشگر ورزش کشتی هم در مواردی در این فهرست قرار گیرد. برخی از گزارشگران فوتبالی ما در حد و اندازه ‌های یک ستاره سینما برای خودشان بیا و برویی دارند. حلقه مفقوده در این میان، گزارشگران دیگر رشته‌های ورزشی هستند؛ ورزش‌هایی که اتفاقا هر گاه کمترین توجه و بودجه صرف آنها شده نتایجی به مراتب بهتر از فوتبال گرفته‌اند؛ چه در سطح آسیایی و چه در قد و قواره‌های جهانی، نمونه‌اش هم والیبال و بسکتبال.

وضع و حال گزارشگران دیگر رشته‌های غیرفوتبالی به نوعی متاثر از خود آن ورزش است. آنها معمولا در حاشیه هستند و مهجور. یکی دو گزارشگر را البته باید از این ماجرا جدا کرد و فاکتور گرفت. شاید یکی از دلایل اقبال ندیدن برخی رشته‌ها در میان عامه، فقدان گزارشگران خوب برای آنهاست؛ گزارشگرانی که قادر باشند علاوه بر آشنایی مخاطب با قوانین ابتدایی آن رشته ورزشی، با استفاده از مهارت‌های کلامی هیجان را چاشنی کار کرده و بیننده را با خود و آن مسابقه و رویداد همراه کنند. طرح این سوال که تلویزیون در مقایسه و به نسبت فوتبال، چقدر انرژی و هزینه صرف کرده برای استعدادیابی، شناسایی، آموزش و پرورش گزارشگران دیگر رشته‌های ورزشی شاید بتواند راهگشای ورود ورزش‌های دیگر و حتی کمتر شناخته شده به خانه‌های مردم باشد.

شناسایی افراد مستعد

غلامرضا میرحسینی، مدیر شبکه سه، مسئول شورای هماهنگی ورزش سازمان صدا و سیما و مسئول شورای عالی ورزش سیما در پاسخ به این پرسش که چرا تا به امروز در زمینه تربیت گزارشگران غیرفوتبالی اقدام جدی صورت نگرفته به جام‌جم می‌گوید: متاسفانه در حوزه تربیت گزارشگر در دوره‌ قبلی مدیریت سازمان، برنامه‌ریزی مدون انجام نشده بود. در حال حاضر ما روی طرحی در قالب برنامه تلویزیونی شبیه گزارشگر فوتبال کار می‌کنیم تا از طریق این برنامه بتوانیم گزارشگران رشته‌های کشتی، والیبال، بسکتبال و... را شناسایی کنیم. این رشته‌ها به لحاظ ملی و بین‌المللی اهمیت ویژه دارند و ما لازم است روی این ورزش‌ها بیشتر تمرکز کنیم و برای آنها گزارشگر شناسایی و تربیت کنیم. به احتمال زیاد برنامه گزارشگر نیمه دوم سال پخش خواهد شد.

می‌خواهیم در این زمینه افراد توانمند و مستعد در حوزه گزارشگری رشته‌های غیر از فوتبال را شناسایی کنیم و بعد افراد منتخب را آموزش‌ داده و از آنها برای گزارش مسابقات مختلف استفاده کنیم. گزارشگران جوان نیازمند گذراندن دوره‌های تخصصی هستند. مسلما رادیو هم رویه خودش را برای انتخاب گزارشگران دارد و می‌تواند این روش را ادامه بدهد، اما ما در شورای هماهنگی ورزش صدا و سیما می‌توانیم روی این مساله تاکید کنیم که این کار در رادیو جدی‌تر گرفته شود و براساس معیارها و شاخصه‌های استاندارد گزارشگران جوان را آموزش بدهیم. این مدیر ضمن گلایه از خبرهای برخی رسانه‌ها توضیح می‌دهد: من هر زمان درباره این مساله صحبت کردم که ما به غیر از فوتبال باید در دیگر رشته‌های ورزشی هم سرمایه‌گذاری کنیم، برداشت اشتباه شده و من را به عنوان یک مدیر ضد فوتبال مطرح کردند. این در حالی است که من هم دوستدار فوتبال هستم، اما نگاه من کارشناسی و رسانه‌ای است در جامعه امروز ما فوتبال نباید تبدیل به یک نیاز برای مخاطبان شود. حال به دلایل مختلف با پخش فوتبال‌های متعدد نیاز کاذب ایجاد شده، اما این رویکرد چه تاثیری در حوزه رشد فوتبال و مدیریت فوتبال ما داشته است؟ بررسی‌ها نشان می‌دهد عملاً اتفاق خاصی نیفتاده و ما بیننده صرف بودیم و فقط هیجانات کاذب را به مردم انتقال دادیم. در حالی که ما می‌توانیم روی دیگر رشته‌های ورزشی که با سبک زندگی‌ و ارزش‌های ما هماهنگ است، بیشتر سرمایه‌گذاری کنیم مثل کشتی که جوانمردی، ایثار، ازخودگذشتگی، احترام به پیشکسوت، خشوع و... را به مردم آموزش می‌دهد.

به نظر میرحسینی کشور ما در زمینه ورزش‌های کشتی، والیبال، بسکتبال و... فراتر از مرزهای آسیا رفته‌، بنابراین نیاز داریم که در این زمینه گزارشگران حرفه‌ای هم آموزش بدهیم تا زمانی‌که این مسابقات از صدا و سیما پخش می‌شود با مشکل رو‌به‌رو نشویم. البته میرحسینی اعتقاد دارد گرچه متقاضیان گزارشگری کشتی، والیبال، رزمی و... کمتر از فوتبال است، اما با گذشت زمان می‌توانیم نتایج دلخواه را کسب کرده و بهترین‌ها را انتخاب کنیم.

مسئول شورای هماهنگی ورزش سازمان صدا و سیما تاکید می‌کند که نگاهش در تربیت گزارشگران دیگر رشته‌های ورزشی به غیر از فوتبال جهانی است و در برنامه‌های آینده روی زبان معیار این گزارشگران کار خواهد شد تا بهترین‌ها انتخاب شود تا با ارائه گزارش‌های خیلی خوب مردم را به این رشته‌های ورزشی علاقه‌مند کنند.

استفاده از ورزشکاران

حمید قاسمی، مدیر رادیو ورزش هم دلیل اقبال مردم به سمت فوتبال را حضور گزارشگران حرفه‌ای می‌داند که خیلی جذاب این مسابقات را گزارش می‌دهند. ضمن این‌که قوانین این رشته ساده است و مردم خیلی راحت می‌توانند تشخیص بدهند که چه تیمی امتیاز بالاتری دارد. علاوه بر جاذبه‌های تصویر، صدای تماشاگران در هنگام تشویق بازیکنان باعث متمایز شدن این رشته شده است.

وی عنوان می‌کند: البته در رشته‌های کشتی، والیبال و بسکتبال هم گزارشگران خوب در رادیو و تلویزیون داریم و جوانان هم کنار باتجربه‌ترها می‌نشینند تا اصول کار را یاد بگیرند. اما رسانه به برخی ورزش‌ها کمتر می‌پردازد و به همین دلیل اقبال مردم هم به این رشته‌ها کم است.

این مدیر، گزارشگری ورزش را به دو نوع میدانی و لحظه به لحظه تقسیم می‌کند که در گزارش میدانی مفسر فقط اطلاعات و تحلیل ارائه می‌کند و یا گفت‌وگوی مفصل می‌گیرد، اما گزارش لحظه به لحظه این‌طور نیست و گزارشگر با توجه به تصویری که می‌بیند گزارش می‌دهد.

قاسمی می‌گوید: ما در زمینه گزارشگری باید از افراد متخصص استفاده کنیم. به عنوان مثال وقتی یک نفر گزارش مسابقه اسکواش را می‌دهد، می‌داند که حرکت لاب (زدن راکت زیر توپ) در اسکواش باوجود ساده بودن بسیار سخت است و زمانی گزارشگر می‌تواند این تجربه را بخوبی به بیننده منتقل کند که خودش شناخت خوبی از این رشته داشته و خودش این کار را تجربه کرده باشد.

به همین دلیل ما در رادیو ورزش برای مقوله گزارشگری دیگر رشته ورزشی به سراغ ورزشکاران رشته‌های مختلف رفتیم. به عنوان مثال برای گزارشگری تکواندو به سراغ علی مویدی رفتیم که خودش تکواندوکار بوده و تجربه قهرمانی و مربیگری دارد. او در ابتدا کارش را با برنامه تازه‌ها که اختصاص به اخبار ورزش تکواندو داشت، آغاز کرد و بعد از اشراف به این کار گزارش لحظه به لحظه از این مسابقات می‌دهد. همچنین برای گزارش مسابقات تکواندوی زنان هم از خانم سلیمان‌زاده قهرمان تکواندو استفاده می‌کنیم. بنابراین به دنبال شناسایی ورزشکارانی هستیم که می‌توانند گزارشگران خوبی هم شوند. این روش منجر به نتایج مثبت در رادیو ورزش شده است.

جوانان به جای با‌تجربه‌ترها

مسعود اسکویی گزارشگر پیشکسوت رادیو و تلویزیون معتقد است ورزشکاران ما در رشته‌های به غیر از فوتبال پیشرفت زیادی داشته و در حال حاضر نه تنها در آسیا، بلکه در جهان می‌درخشند. بنابراین ما باید به فکر تربیت نیروهای متخصص در این حوزه باشیم.

وی تاکید می‌کند: مگر پیشکسوتان تا چه زمانی می‌توانند به فعالیت‌شان ادامه بدهند؟ ما نباید از این مساله غفلت کنیم. گرچه مردم خیلی فوتبال را دوست دارند و اگر قرار باشد بین مسابقات فوتبال و والیبال یکی را انتخاب کنند، حتماً تماشای مسابقات فوتبال را ترجیح می‌دهند؛ اما ما به عنوان متولیان باید سعی کنیم این نیاز را در میان مردم ایجاد کنیم و این هم فقط با تربیت گزارشگران حرفه‌ای میسر می‌شود.

اسکویی می‌گوید: وقتی گزارشگر مسابقه‌ا‌ی را خوب و جذاب گزارش بدهد، حتماً جوانان علاقه‌مند و پیگیر آن رشته ورزشی خواهند شد. می‌توانیم فراخوانی منتشر کنیم و بعد از انتخاب افراد مستعد کلاس‌های آموزشی برایشان تدارک ببینیم تا در آینده با فقر گزارشگر حرفه‌ای مواجه نشویم. به نظرم بعد از فوتبال برای کشتی هم گزارشگران خوبی در تهران و شهرستان‌ها داریم، اما تعداد گزارشگران حرفه‌ای در رشته‌هایی همچون بسکتبال و والیبال کم است و افراد حرفه‌ای به تعداد انگشتان یک دست هم نمی‌رسند.

از دیدگاه این گزارشگر پیشکسوت بهتر است که مسئولان رادیو و تلویزیون با جذب افراد علاقه‌مند و نشاندن آنها کنار با تجربه‌ترها اصول کار را به آنها یاد بدهند. تعداد جوانان علاقه‌مند به حرفه گزارشگری کم نیست، اما متاسفانه این جوانان نمی‌دانند باید به کجا مراجعه کنند. همان‌طور که شبکه ورزش تلویزیون را راه‌اندازی کردیم باید در حوزه تربیت گزارشگر هم فعال باشیم.

به دنبال خوش‌صداها نباشیم

کیومرث کرده که از گزارشگران با تجربه در رشته والیبال است، شهرت را دلیل علاقه‌مندی جوانان به گزارشگری فوتبال ذکر می‌کند و می‌گوید: گزارشگران رشته فوتبال بیشتر از دیگر رشته‌ها دیده می‌شوند، به همین دلیل جوانان به این سمت گرایش دارند. البته پخش متعدد مسابقات مختلف فوتبال هم به این مساله دامن زده است، چرا که مسابقات تنیس، هندبال و... کمتر نشان داده می‌شود.

همین مساله باعث شده تا افراد کمتر به سمت گزارشگری رشته‌های دیگر بروند. در حال حاضر آقای خرسنده مسابقات ژیمناستیک را گزارش می‌کند و من از زمانی که دیپلم گرفتند تا به الان که 50 سال از سنم می‌گذرد، همچنان صدای ایشان را برای گزارشگری این رشته ورزشی می‌شنوم. واقعا چرا باید این اتفاق بیفتد و ما در این حوزه گزارشگر حرفه‌ای تربیت نکرده باشیم؟ چرا ضرورت آن احساس نشده است؟

من خودم بازنشسته آموزش و پرورش و مربی بین‌المللی والیبال هستم، به همین دلیل با علاقه زیاد مسابقات والیبال را گزارش می‌دهم تا اطلاعات لازم را در اختیار جوانان بگذارم و آنها بیشتر به این حوزه گرایش پیدا کنند. به نظرم دانشکده صدا و سیما می‌تواند در این زمینه فعال‌ برخورد کند و نیروهای توانمند را آموزش بدهد. اگر خودم را کنار بگذارم فقط ما آقای محتشمیان را برای گزارشگری حرفه‌ای والیبال داریم. البته چند گزارشگر خوب هم در شهرستان‌ها داریم. بنابراین لازم است نیروی متخصص تربیت کنیم تا وقتی پیشکسوتان از دور خارج شدند در این زمینه با کمبود روبه‌رو نشویم.

کرده معتقد است مسئولان فقط به دنبال جذب افراد خوش صدا نباشند، بلکه باید دقت کنند که آیا افراد انتخاب شده توانایی لازم را در حوزه گزارشگری دارند، چون این حرفه راحت نیست و نیازمند اطلاعات زیاد و مطالعه است. باید صبوری کرد و نیروی خوب پرورش داد. گزارشگر تلویزیون باید آنچنان در فضاسازی تبحر داشته باشد تا بتواند بهترین گزارش را روی آنتن بفرستد تا مورد توجه مخاطبان قرار بگیرد. تهیه گزارش‌های به روز در مقایسه با گزارش‌های دیگر که گزارشگر برای تهیه آن زمان مناسبی در اختیار دارد، تفاوت زیادی دارد. گزارش‌های روز کار گزارشگران را سخت‌تر می‌کند، چون هم نسبت به موضوع باید اشراف لازم را داشته باشند و هم این‌که بهترین زاویه دید را برای گزارش از مسابقه انتخاب کنند تا بتوانند کارشان را به درستی انجام دهند.

این گزارشگر والیبال در پایان می‌گوید: به نظرم گزارشگرانی موفق هستند که برای کارشان زحمت بکشند و مطالعه کنند، چون گزارش‌های سطحی نه تنها برای مردم جذاب نیست، بلکه هرگز آنها را علاقه‌مند به آن حوزه ورزشی که گزارش‌اش را می‌شنوند، نخواهد کرد. بنابراین تهیه گزارش‌های جذاب، سبک خاص و منحصر خودشان را دارد.

فاطمه عودباشی‌/‌گروه رادیو و تلویزیون