آنچه مقدم بر حق خداوند است...

حق انسان‌ها مقدم بر حق خداوند

انسان‌ها چون به صورت اجتماعی زندگی می‌کنند، طبعا با همدیگر تعاملات و ارتباط‌هایی دارند و این باعث ایجاد حق می‌شود. حضرت امیر(ع) در غررالحکم فرموده:

«جَعَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ حُقُوقَ عِبَادِهِ، مُقَدِّمَةً لِحُقُوقِهِ» خداوند حقوق بندگان را مقدم بر حقوق خود قرار داد. اگر این سخن از معصوم نبود شاید تردیدهایی برای آن مطرح می‌شد و افرادی زیر بار نمی‌رفتند که حقوق مردم برتر از حقوق خداوند است. این قدر این عبارت حقوق مردم را بزرگ شمرده که آن را بالاتر از حقوق خداوند قرار داده است. حضرت در ادامه این عبارت می‌فرمایند:

«فَمَنْ قَامَ به حقوقِ عِبَادِ اللَّهِ کانَ ذَلِک مُؤَدِّیاً إِلَی الْقِیامِ به حقوقِ اللَّه» کسی که حقوق بندگان خدا را رعایت کند حتما حقوق خدا را رعایت خواهد کرد.

کسانی که حقوق مردم را رعایت نمی‌کنند، حق‌الله را هم رعایت نخواهند کرد. مثلا یک روز نماز می‌خوانند، یک روز نماز نمی‌خوانند یا نمازهایشان فاقد روح است. در عبادات ضعیف هستند و... اینها نشانه این است که حق‌الناس را هم خوب رعایت نمی‌کنند، اما کسانی که اهل نماز و روزه، عبادات و پرداخت خمس و زکات هستند و حق‌الناس را رعایت می‌کنند، حقوق خداوند را هم رعایت می‌کنند.

حقوق متقابل مسلمانان

در خطبه 216 نهج‌البلاغه آمده است:

«ثُمَّ جَعَلَ سُبْحَانَهُ مِنْ حُقُوقِهِ حُقُوقاً اِفْتَرَضَهَا لِبَعْضِ اَلنَّاسِ عَلَی بَعْضٍ» خداوند سبحان، حقوقی را میان بندگان بر یکدیگر واجب فرموده است و آن این است که:

«فَجَعَلَهَا تَتَکَافَأُ فِی وُجُوهِهَا وَ یُوجِبُ بَعْضُهَا بَعْضاً وَ لَا یُسْتَوْجَبُ بَعْضُهَا إِلَّا بِبَعْضٍ» حقوق را بر گردن هم قرار دهند و حقی که بر گردن همدیگر دارند را برآورده کنند. حقی بر کسی واجب نشود مگر این که حقی بر گردن او هم باشد یعنی حقوق انسان‌ها نسبت به یکدیگر متقابل است، این گونه نیست که تصور کنیم همسایه باید حق من را رعایت کند، اما من نباید حق او را رعایت کنم. مثل همان حدیث مشهور که فرمودند هر آنچه برای خود می‌پسندی برای دیگران هم بپسند و هر آنچه برای خود نمی‌پسندی برای دیگران هم نپسند‌ یا مثلا کسی فکر کند که همسر باید حق شوهر را رعایت کند و شوهر متقابلا حقی ندارد یا فرزند باید به پدر احترام بگذارد و حق پدر را ادا کند و پدر متقابلا حقوقی بر گردن ندارد. این نکته در حق‌الناس بسیار مهم است، برخی از مواقع متاسفانه افرادی تنها خود را می‌بینند و دیگران را نمی‌بینند، پس حقوق باید به صورت متقابل فهمیده و شناخته شود. همان‌طور که من انتظار دارم دیگران حقوق مرا رعایت کنند من هم باید حقوق دیگران را رعایت کنم.

رابطه اخلاص و حق‌الناس

هر کسی حق‌الناس را رعایت کند معلوم است اخلاص او بالاتر است. حضرت امیر(ع) در خطبه 167 نهج‌البلاغه که اتفاقا در آغاز خلافت ایراد می‌کنند، می‌فرمایند:

«شَدَّ بِالْإِخْلاَصِ وَ اَلتَّوْحِیدِ حُقُوقَ اَلْمُسْلِمِینَ فِی مَعَاقِدِهَا فَالْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ اَلْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَ یَدِهِ إِلاَّ بِالْحَقِّ» از نشانه‌های مسلمانان بااخلاص این است که مسلمانان دیگر از زبان او در امان باشند، از دست او در امان باشند، یعنی اگر این گونه نباشد حقوق مسلمین رعایت نمی‌شود. (شما معنای این حدیث را مقایسه کنید با عملکرد مدعیان دروغین اسلام که امروز با عنوان داعش شناخته می‌شوند) مسلمین با هم این‌گونه هستند، نشانه اخلاص مسلمان این است که مردم از دست و زبان او در امان باشند.

حضرت ادامه می‌دهند «و لا یحل اذی المسلم الا بما یجب» مگر این که پای حق در میان باشد یعنی اگر کسی علیه دین و نظام مقدس کاری انجام داد ما نباید سکوت کنیم و بگوییم حق‌الناس وجود دارد و ما نمی‌توانیم در مقابل او بایستیم و او باید از زبان ما در امان باشد. امیرالمؤمنین(ع) به‌صراحت فرمود: الابالحق یعنی ما باید در مقابل این افراد بایستیم.

اختلاس از بیت‌المال و حقوق ملت

همین روایت شریفه‌ای که مطرح شد رابطه میان مسئولان و مردم را هم بیان می‌کند، کسی که حقوق مردم را از طریق اختلاس از بیت‌المال می‌گیرد در قیامت باید به همه صاحبان حق جواب دهد. فرد مفسد صرفا با زندان رفتن پاک نشده و از او رفع مسئولیت نمی‌شود، مگر این که اموال به بیت‌المال برگردد.

با رفتن به زندان کسی تطهیر نمی‌شود و باید بداند براساس روایات شریفه حتما عقاب می‌بیند چون از آن اموال استفاده می‌کند، مگر این‌که به بیت‌المال برگرداند و توبه کند و از خداوند خاشعانه و خاضعانه بخواهد‌ او را ببخشاید، بخصوص در
ایام مبارک رمضان.

با صِرف زندان رفتن، حق‌الناس از گردن کسی برداشته نمی‌شود و اختلاسگران باید در قیامت پاسخگوی همه مردم کشور با هر دین و مذهبی باشند.

آیت‌الله روح‌الله قرهی‌/‌ مدیر حوزه علمیه امام مهدی(عج) تهران