احیای فضیلت های اقتصادی فراموش شده

در اقتصاد اسلامی ، اعیاد مذهبی بویژه قربان ، فطر و غدیر آثار اقتصادی گسترده ای دارند و فضیلت های اقتصادی فراموش شده را احیا می کنند.

کد خبر: ۸۰۸۸۹

از آثار اقتصادی آن مشارکت هموطنان مسلمان در تقسیم شادی ها و برخورداری اقتصادی نیازمندان و مستمندان جامعه است.
رویکرد رفتارهای اقتصادی در اعیاد مذهبی حرکت به سمت عدالت اقتصادی است و اگر این فرهنگ و رفتار در جامعه در تمام زمانها و مکانها نهادینه شود ، توزیع امکانات و فرصتهای اقتصادی به حداکثر عدالت نزدیک خواهد شد.
یکی از معجزه های نظام اسلامی در حوزه اقتصاد ، ایمان و اعتقاد به ضرورت مبارزه با بی عدالتی اقتصادی است . خوشبختانه در اقتصاد اسلامی راهکارها و عناصری وجود دارد که می توان اصطلاح فضیلت های اقتصادی را به آنها اطلاق کرد و اعیاد مذهبی این فضیلت ها را احیا می کنند.

نهادینه کردن مشارکت موثر و پایدار مردم و حرکت به سمت عدالت اقتصادی ، 2 محور اساسی در نظامهای اقتصادی مردم سالار و کارآمد است.
اگر شعار مردم سالاری در اقتصادهای کمونیستی و لیبرالیستی مورد توجه قرار می گیرد، در عمل بر تئوری هایی تکیه می شود که ارتباط مستقیمی با بحث عدالت اقتصادی ندارند.
اگر مکتب اقتصادی کمونیسم و سوسیالیسم را تقریبا متلاشی شده فرض کنیم ، مکتب اقتصادی سرمایه داری نیز اعلام کرده است تئوری های اقتصادی کلاسیک ها و نئوکلاسیک ها هیچ حرفی در حوزه عدالت ندارند و ارتباطی میان رشد اقتصادی و عدالت تعریف نمی کنند.
اما در اقتصاد اسلامی ، علاوه بر اهرمها و ابزارهایی مثل خمس ، زکات ، انفال و انفاق و تزکیه مال برای تقسیم برخورداری های اقتصادی در نظر گرفته شده است. در سایر مراسم و مناسبت ها نیز این رویکرد دیده می شود. اعیاد و مناسبت های مذهبی از نمونه های آن است . رویکرد رفتارهای اقتصادی در اعیاد مذهبی و مناسبت های اسلامی ، حرکت به سمت عدالت اقتصادی است. با هر تبیین و تعریفی این مناسبت ها براحتی ابزارهای موثر و کارآمدی را در اختیار جامعه اسلامی قرار می دهد.
انفاق ، هدایای مذهبی ، نذورات اقتصادی ، وجوهات مالی ، هدایا و سوغات سفرهای مذهبی و دینی و بهانه های مختلف برای تقسیم شادیهای اقتصادی نشان می دهد دین اسلام در اقتصاد هم بحث عدالت اقتصادی را بشدت در فرایند حیات جامعه قرار داده است . این ابزارها و رویکردها را می توان از اعجاز اقتصاد اسلامی دانست که بحث عدالت را در حوزه اقتصادی در رفتارهای آحاد مردم نهادینه می کند و ایمان و اعتقاد به ضرورت مبارزه با بی عدالتی در حوزه اقتصادی را تعمیق کرده است . اعیاد مذهبی (فطر، قربان و غدیر) و مناسبت های اسلامی در حوزه اقتصاد فضیلت های فراموش شده را احیا می کند. احساس مسوولیت آحاد جامعه در مقابل سرنوشت اقتصادی همه شهروندان ارتقای اقتصاد اسلامی است که در هیچ مکتب دیگری نمی توان آن را مشاهده کرد.
اگر در اقتصادهای سرمایه داری و مبتنی بر بازار آزاد ادعا می شود که اقتصاد علم «داده و ستانده» است ، یعنی در مقابل هزینه ، محصول به دست می آید باید کسی چیزی از دست بدهد تا دیگری به دست آورد و در این اقتصاد هیچ چیز بدون هزینه حاصل نمی شود و در مقابل هر خرسندی و مطلوبیت باید پولی پرداخت شود.
در اقتصاد اسلامی بویژه در فضیلت های اقتصادی هر دو طرف به حداکثر خرسندی و مطلوبیت می رسند. یعنی هر دو طرف انفاق کننده و انفاق گیرنده به حداکثر مطلوبیت و رضایتمندی نایل می شوند. 2 طرف در واقع هیچ چیزی از دست نمی دهند بلکه حداکثر مطلوبیت برای هر دو طرف حاصل می شود.
عقلانیت اقتصادی در این حوزه یعنی اقتصاد اسلامی از عقلانیت مذهبی و دینی نشات می گیرد و کسی که یک دانه گندم انفاق می کند ، در مقابل چند خوشه گندم را تحصیل خواهد کرد.
در کشور نهادهای مختلفی از جمله کمیته امداد امام خمینی (ره) ، سازمان بهزیستی کشور و نهادهای مردمی و غیردولتی و افراد خیر در عرصه جمع آوری هدایا و نذورات و وجوهات مردمی تلاش می کنند.
اگر این نهادها از رویه واحد و شفافی استفاده کنند ، با تقسیم کار تخصصی در میان خودشان می توانند میزان بهره وری از این منابع را به حداکثر برسانند و هدف آنها باید در بلندمدت نهادینه کردن فرهنگ تعاون اقتصادی بویژه در کارهای خیر و احسان اقتصادی در کشور باشد.
این فعالیت ها فاز صفر توسعه احسان اقتصادی و تعاون اقتصادی در کارهای خیر و نیکوکاری است . باید فرهنگ این رفتار در جامعه نهادینه شود و به حداکثر برسد.
شاید این سوال مطرح شود که تعداد اعیاد مذهبی که در طول سال کم و نقش این روزها در حرکت جامعه به سوی گسترش عدالت اقتصادی محدود است اما باید گفت که اصل احسان اقتصاد و تعاون نیکوکاری زمان و مکان نمی شناسد. بویژه در جامعه ای که عقلانیت اقتصادی بر پایه و شالوده عقلانیت دینی و مذهبی استوار باشد ، ترکیب بهینه عقلانیت مذهبی و عقلانیت اقتصادی فقط در اقتصاد اسلامی قابل تحقق است. این ترکیب شایسته در ایام عزاداری نیز مشهود است.
تهیه و توزیع نذورات و خرجی ها در روزهای تاسوعا و عاشورا و اربعین و همین طور ماه مبارک رمضان و هزینه های تغذیه ای هیاتهای مذهبی نشان می دهد که در عرصه اقتصاد احسان و نیکوکاری در جامعه مومن و مسلمان ایران از ظرفیت بالقوه بالایی برخوردار است . جشن نیکوکاری و هفته تقسیم شادیها و مراسم دیگر نیز حاکی است که اگر در جامعه ما برنامه ریزی کارآمدی صورت گیرد و فضای اقتصاد احسان و تعاون نیکوکاری در ایران فعال شود؛ ثمره این مشارکت ها به مراتب بیشتر خواهد شد.
در این بخش خرده فرهنگ ها مثل «ترکمن ها» نیز قابل توجه هستند. اقتصاد احسان و احیای فضیلت های اقتصادی فراموش شده ، می تواند حرکت جامعه را به سمت عدالت اقتصادی بهینه کند.